Рабочая программа по бурятскому языку
рабочая программа (3 класс)

Тайлбари бэшэг (пояснительная записка)       

       Рабочая программа разработана на основе: Федерального закона «Об образовании в Российской Федерации» от 29.12.2012 г., Федерального государственного образовательного стандарта основного общего образования, утверждённого приказом Министерства образования и науки Российской Федерации от 17.12.2010 № 1897, Концепции духовно-нравственного развития и воспитания личности и гражданина России, Фундаментального ядра содержания общего образования, Примерная рабочая программа учебного предмета «Родной (бурятский) язык» для общеобразовательных организаций с обучением на родном (бурятском) языке 1-4 классы (от 04.02 2020 г № 1/20), Основной образовательной программы основного общего образования МАОУ «Бурунгольская СОШ им. С.Г.Дугарова»», Календарно-тематический план ориентирован на использование учебника:  Р.С.Дылыкова, Т.Б.  Базаргуруева, Д.Б, Дугарова «Буряад хэлэн» 2 класс, «Бэлиг» 2016 г.

Буряад хэлэн һургуулида гол шухала предмедүүдэйнь нэгэн болоно. Юундэб гэхэдэ:

1. һургуулида һурагшадые арадай ниитын байдалда аргагүй ехэ үүргэ дүүргэдэг хэлэндэ (аман болон бэшэмэл хэлэндэ) һургана;
2. һурагшад өөрынгөө түрэлхи хэлэн дээрэ арадайнгаа ниитын байдалтай, ажахытай, байгаалитай танилсана гээшэ. Түрэлхи хэлэнһурагшадай бэшэ предмедүүдые үзэхэдэнь үндэһэ һууринь боложо үгэнэ. Тиимэһээ түрэлхи хэлэеэ һайн мэдэһэн һурагша ород, хари хэлэнүүдые бэлээр, гүнзэгыгөөр ойлгодог, шудалдаг гээшэ;
3. түрэлхи хэлэ үзэхэдөө һурагшадай ухаан бодол хүгжэдэг. Түрэлхи хэлэнэйнгээ фонетикэ, грамматика, орфографи (бэшэмэл хэлэн),орфоэпи (аман хэлэн), лексикэ,стилистикэ (үгын найруулга) үзэхэдөө һурагшад ухаан бодолоороо бодожо, логическа тобшололнуудые хэнэ. Өөрынгөө түрэлхи хэлэнэй онсо илгаануудые бэшэ хэлэнүүдтэй (илангаяа ород хэлэтэй) сасуулна, онсо илгаануудыень илгаруулна. Иигэжэ һурагшадай ухаан бодол саашадаа хүгжэнэ гээшэ;
4. түрэлхи хэлэн һурагшадаа хүмүүжүүлхэ гол зэмсэгынь болоно; тэдэнэр өөрынгөө түрэлхи хэлэн дээрэ буряад арадайнгаа түүхэ, уг гарбал,соёл, ёһо заншалнуудтай танилсажа, дуратай болоно, сэгнэжэ һурана. Энэ хэрэгтэ аргагүй ехэ үүргэ түрэлхи хэлэн дүүргэнэ гээшэ.

Буряад хэлэ заалгын зорилгонууд:

Эхин шатын классудта үзэгдэхэ буряад хэлэнэй программа гол шухала гурбан бүлэгһѳѳ бүридэнэ: грамотада һургалга ба хэлэлгэ хүгжѳѳлгэ, фонетикэ, лексикэ, грамматика ба хэлэлгэ хүгжѳѳлгэ, литературна уншалга ба хэлэлгэ хүгжѳѳлгэ.

2-дохи класста буряад хэлэ заалгын гол зорилгонууд гэхэдэ:

1.Һурагша бүхэниие зүбѳѳр, һайнаар, уран гоеор, удхыень ойлгуулан уншуулжа һургаха;

2.Эли тодоор, ойлгосотойгоор хэлүүлжэ, алдуугүйгѳѳр, сэбэр гоеор бэшүүлжэ һургаха,

3.Үхибүүдэй аман ба бэшэмэл хэлэлгые баяжуулха, ухаан бодолыень хүгжѳѳхэ;

4.Оршон тойронхи юумэнүүд тухай һурагшадай мэдэсые үргэдхэхэ;

5.Түрэлхи хэлэндээ, тэрэнэй баялигта һурагшадай һонирхолые саг үргэлжэ дээшэлүүлхэ, тон дуратайгаар хүмүүжүүлхэ;

6.Һурагшадай зохеохы абьяас элирүүлхэ, хүгжѳѳхэ.

7.Хүмүүнэй үнэ сэнтэй хараа бүрилдүүлхэ (формирование ценностных ориентиров личности);

8.Олоһон мэдэсэнүүдээ, шадабаринуудаа, дадалнуудаа  гүнзэгырүүлэн нарижуулжа һургаха.

Түсэблэhэн дүнгүүд  (планируемые результаты)

Yхибүүнэй ɵɵрын хүгжэлтын дүнгүүд (личностные результаты):

-эрдэм һуралсалда һайн хандасатай болохо;

-түрэлхи хэлэ үзэхэ һонирхол бүрилдэхэ;

-һуралсалай ном соо дурадхаһан шэнжэлхы ажалда һонирхол бүрилдэхэ;

-амжалта туйлаха шалтагаануудые мэдэрхэ;

• хүнэй сэдьхэлэй болон бодолнуудайнь юртэмсэ ойлгохо, бодомжолхо;

-хүнэй үйлэ хэрэгтэ ѳѳрын сэгнэлтэ үгэхэ шадабаритай болохо; - түрэл арадтаа, түрэлхи хэлэндээ унтаршагүй дурлал түрэхэ.

• нигүүлэсхы һайхан сэдьхэл хүмүүжүүлэгдэхэ;Метапредметнэ дүн:

Бэеэ гуримшуулаад ябаха шадабари (регулятивные УУД):

-һуралсалай зорилго шиидхэхэ аргануудые мэдэрхэ;

-табиһан зорилгодоо тааруулан, ажаябуулгаяа түсэблэхэ хѳѳрэлдѳѳндэ хабаадалсаха;

-текстнүүдтэй хүдэлхэ үгтэһэн тусхайта тэмдэгүүдые ойлгохо;

-багшын хүтэлбэри доро һуралсалайнгаа үйлэ ябаса хинаха;

• даабари дүүргэхэдээ, эдэбхи гаргаха;

-ѳѳрынгѳѳ шадабари, мэдэсэ зүбѳѳр сэгнэхэ.

-бэеэ даанги ажал эмхидхэхэ

Оршон тойрониие шудалха шадабари ( познавательные УУД):

-аман ба бэшэмэл мэдээсэл хэхэ;

-һуралсалай зорилго шиидхэхэ элдэб аргануудые мэдэрхэ;

-үзэжэ байһан зүйлнүүдээ шухала ба юрын шэнжээр анализлаха;

-ѳѳрынгѳѳ тэмдэглэһэн шэнжэнүүдээр юумэ шэнжэлхэ,зэргэсүүлхэ, бүлэглэн хубаарилха(классифицировать);

-тобшолон гаргаха аргануудые мэдэхэ;

-үзэжэ байһан үзэгдэлнүүдэй ушар шалтагаанай холбоо мэдэхэ;

-текст соо хэрэгтэй мэдээсэлээ олохо;

-үзэжэ байһан материалаа ѳѳрынгѳѳ дүршэлтэй зэргэсүүлхэ;

-текст дотор табиһан асуудалда харюу олохо;

-уран үгын удхыень тайлбарилха;

• харша болон дүтэрхы удхатай үгэнүүдые олохо;

-танигдаагүй үгэнүүдэй удхыень текст соо тухайлха.

Харилсаха шадабари ( коммуникативные УУД)

• бүлэгэй ажалда һонирхол үзүүлхэ;

-зүбѳѳр асуудал табиха;

-бүлэгэй ажалда нэгэ һанал зүбшэн хэлсэхэ;

-хэлэлгын уран аргануудые (голос, темп, мимика, жест, движение) хэрэглэн хүнтэй харилсаха;

-хүнэй һанамжа зүбѳѳр ойлгохо, тэрээндэ хүндэтэйгѳѳр хандаха;

-хамтын ажал анхарха, ѳѳрынгѳѳ һанамжа оруулха;

-нравственна ойлгосонуудые(хани барисаан, түрэл гарал, гэр бүлэ, үетэн нүхэд ) мэдэрхэ; - хамтын ажалай дүн сэгнэхэ.

Содержание курса родного языка.

Раздел I. Абяан ба үзэгүүд ( 15 ч) hуралсалай шэнэ жэлээр. Түрэл hайхан буряад хэлэн.

Абяан ба үзэгүүд. Алфавит. Йотированна аялганууд Аялганай тааралдал Аялганай нугарал Аялган үзэгүүдые зүб бэшэлгэ Yгын хана ээ-эй  үзэгүүдые бэшэхэб: у-ү,уу-үү, уй-үй Yгын хана ии-ы үзэгүүдые бэшэхэб Yгын хана өө-ээ  үзэгүүдые бэшэхэб Хашалганай хату ба зөөлэн яажа харуулагданаб Шалгалтын хүдэлмэри. Шэнэ үгэнүүдые бии болголго.

Раздел II.  Yгын бүридэл (14 ч) Түрэл үгэнүүд. Yгын үндэhэн. Түрэл үгэнүүд. Залгабари (суффикс) Дабталга. Түрэл үгэнүүд. Мэдүүлэл соо үгэнүүд яажа хубилнаб. Нэгэ түхэлтэй үгэнүүд. Yгын гараhан hуури.. Залгалта. Yгын залгалта. Нэгэ түхэлтэй үгэнүүд. Диктант.

Дабталга. Алдуу дээрэ ажал. Yгын гараhан hуури.. Дабталга. Yгын анхан  hуурида б, л, м, р хашалгануудай удаа тодо бэшэ аялгануудые бэшэлгэ. Yгын hурида тодо бэшэ тургэн аялгануудые зүбөөр бэшэлгэ Шалгалтын хүдэлмэри. Диктант.

Раздел  III.  Абтаhан үгэнүүд (4 час) 

  Абтаhан үгэнүүдэй hүүлэй аялгануудые зүбөөр бэшэлгэ Абтаhан үгын hүүлдэ түргэн и аялган бэшэлгэ Шалгалтын хүдэлмэри. Диктант.

 Раздел  IV.     Хэлэлгын хубинууд             

 Юумэнэй нэрэ- хэлэлгын хубинууд  (16 ч)

Хэлэлгын хубинууд Юумэнэй нэрэ- хэлэлгын хубинууд Юумэнэй нэрын нэгэнэй болон олоной тоо Юумэнэй нэрын хубилалга-зохидол Нэрын падеж. Нэрлүүлэгшэ. Хамаанай падеж Зүгэй падеж Yйлын падеж Зэбсэгэй падеж Хамтын падеж Гаралай падеж Дахуул үгэнүүд Шалгалтын хүдэлмэри. Диктант.

 Тэмдэгэй нэрэ- хэлэлгын хубинууд  (7ч)

Тэмдэгэй нэрэ хэлэлгэ соо хэрэгтэй гу? Тэмдэгэй нэрэ ямар гэшүүн болоноб? Тэмдэгэй нэрэ. Мэдүүлэлэй юрын элирхэйлэгшэ Шалгалтын хүдэлмэри. Диктант.

Глагол - хэлэлгын хубинууд (18 ч)

Yйлэ үгэ (глагол) - хэлэлгын хубинууд Yйлэ үгын анхан hуриин тодо бэшэ аялганууд Yйлэ үгын hури, залгалта Yйлэ үгын сагууд Yйлэ үгын мүнөөсаг Yйлэ үгын үнгэрhэн саг Yйлэ үгын ерээдүй саг Yйлэ үгэ. Хэлэгшэ - мэдүүлэлэй шухала гэшүүн. Шалгалтын хүдэлмэри. Диктант. Дабталга. Хэлэлгын хубинууд. (Юумэнэй нэрэ. Дахуул үгэ. Тэмдэгэй нэрэ. Yйлэ үгэ)

5. Мэдүүлэл  (12ч)Мэдүүлэл. Мэдүүлэлэй шухала, юрын гэшүүд    Мэдүүлэлэй ( илгаа)  янзанууд Хуряангы болон дэлгэрэнгы мэдүүлэлнүүд Мэдүүлэл соохи  үгэнүүдэй холбоо. Мэдүүлэлэй юрын гэшүүд: элирхэйлэгшэ, нэмэлтэ Шалгалтын хүдэлмэри. Диктант.
6. Хэлэлгын нюусанууд   (10ч)      Текст. Гол удха Текстын янзанууд. Домоглол. Зураглал. Бодомжолго. Текстын хубинууд.

Нэрлэлгэ. Фразеологизмууд. Yгын сэхэ ба шэлжэлhэн удха. Синонимууд. Антонимууд. Омонимууд. Хэрэгэй бэшэлгын онсо янзанууд. Шалгалтын хүдэлмэри. Тестовэ даабаринууд.   

7. Рефлексивнэ хүдэлмэри  (5 ч)   Абяан ба үзэгүүд. Шүүлбэринүүд. Диктант.

3 классай буряад хэлээр календарна-тематическа түсэб

 Список используемой литературы.

1.Дылыкова Р.С., Базаргуруева Т.Б., Дугарова Д.Б. Буряад хэлэн.- У-У., «Бэлиг» 2016 г.

2.Бабанский Ю.К. Интенсификация учебного процесса. – М., 1987.

3.Введенская Л.А., Павлова Л.Г. Культура и искусство речи. – Ростов-на-Дону,1996.

4.Цыдыпов Ц-Ж.Ц. Буряад хэлэ зааха методико. – Улаан-Удэ,1980.

5.  Благова, Н.Г. О концепции обучения русскому языку с учетом регионального компонента (Для общеобразовательной школы)/ Благова Н.Г., Коренева Л.А., Родченко О.Д. // Русский язык в школе. – 1993. – №4. – С.16-19.
6. Виноградова Н.Ф. Функциональная грамотность младшего школьника: к постановке проблемы. // Начальное образование. 2017 № 3.С. 3–7. 
7. Герд, Л.С. Введение в этнолингвистику [Текст]: учебное пособие / Л.С. Герд. - Спб., 1996. – 198 с.
8. Майорова Т. М. Ономастика в лингвокраеведческой работе // РЯШ. – 2000. – №4. – с. 43-47.
9. Никонов В. А. Введение в топонимику. – М., 1965.– 300 с.
10. Рождественская Р.Л. Развитие этнокультурной идентификации личности ребёнка средствами лингвокраеведения в процессе изучения русского языка // Сетевой журнал «Научный результат». Педагогика и психология образования. – Т.2, №1, 2016
11. Козлова М.И. Повышение функциональной грамотности как необходимость современного образования. Сборник статей II Международного учебно-исследовательского конкурса. - Петрозаводск, 2020. - с. 116-125. 
12. Кузнецова Н.М. Внеурочная деятельность как компонент образовательного процесса, обеспечивающий формирование функциональной грамотности учащихся.  
13. Турстическая карта в фотографиях. В.Дашинимаев, А.Б.Иметхенов;
14. Сойты: история, обычаи и традиции. Управление культуры МО «Окинкий район», Орлик, 2006 г.;
15. Святые места – Памятники природы.
16. http://www.toonto.ru
17. Рассказы Папаева А.Ц.
18. Рассказы Будаева Ш.Ш.
19. Рассказы Мункинова Н.Н.