Чонлан лишыл,шерге Марий Эл.
методическая разработка (4 класс)

Методическая разработка литературно-музыкальной композиции ко Дню рождения Республики Марий Эл в начальных классах.

Скачать:

ВложениеРазмер
Файл chonlan_lishyl.docx31.74 КБ

Предварительный просмотр:

МОУ «Нижнекугенерская основная общеобразовательная школа»

                                 

Чонлан лишыл, шерге Марий Эл.

(Марий эллан 100 ий темме лумеш литературно-музыкальный композиций)

                                                   

                                                      Авторы-составители:

                                                             Мустаева  Галина   Игнатьевна

                                                                         Петухова Светлана Ильинична

                                                             учителя  первой категории

 МОУ «Нижнекугенерская основная

                                                           общеобразовательная школа»

Д.Нижний Кугенер

2020г.

Чонлан лишыл, шерге Марий Эл.

(Марий эллан 100 ий темме лумеш литературно-музыкальный композиций)

Цель:Шочмо марий кундем нерген йоча-влакын шинчымашыштым шарымаш да «Марий Эллан-100ий» пайрем дене палдарымаш

1 тунемше:

Тау, Юмо – Пÿрышыч                                                                                                                                                     Мландым да кавам                                                                                                                                                      Тау, Юмо – Пÿрышыч                                                                                                                                                                 Вÿдым да кожлам                                                                                                                                                          Ош марийын уло                                                                                                                                                             Шкенжын шочмо вел-                                                                                                                                                     Чонлан лишыл, шерге да                                                                                                                                                       Сылне Марий Эл.

Тау, Юмо – саклышыч                                                                                                                                                         Йоммо деч мемнам                                                                                                                                                                                  Тау, Юмо – саклышыч                                                                                                                                                                             Йырнык деч чоннам.                                                                                                                                                                     Ош марийын йÿкшő                                                                                                                                                                     Утыр – утыр раш.                                                                                                                                                                      Да куатлын – йоҥгыдын                                                                                                                                               Йоҥгалтеш тораш.                                                                                                                                                                                    

Вуй ÿмбал Кугу Юмо,                                                                                                                                                 Ий гыч ийышке, тылзе гыч тылзыш,                                                                                                                             Кече гае эрдене нőлталтын,
Шÿдыр гае эр йÿдым волгалтын.                                                                                                                         Порсын гай вусолалт ярымалтын,                                                                                                                     Умла гае пелед оваргалын,                                                                                                                                             Шыште гай ÿмырнажым шуялын,                                                                                                                       Тачысе сылне тпайрем кечым                                                                                                                          Вэсела кумыл дене эртараш,                                                                                                                                        Поро серлагышым  пÿрő!

                                   ( Автор З.Дудина)

2 тунемше :                                                                                                                                                                                     Таче мемнан ялыште пайрем. Айста, ынде пайремнам умбакыже шуэна.

3 тунемше:                                                                                                                                                                         - Поро эр, Марий Элем! Шочмо кечет дене! Таче ме тыйын шÿдő ияш лÿмгечетым палемдаш погыненна.

4 тунемше:                                                                                                                                                                                   1920 ий 4 ноябрь Марий кундемын шочмо кечыже.Тиде кече марий калыкын эн волгыдо пайремже.Марий калыкын шуко курым  пÿрымашыже шуо. Ынде тудынат шке элже уло.

5 тунемше:                                                                                                                                                                              1920ий 4 ноябрьыште Владимир Ильиич Ленин ден  Михаил Иванович Калинин Марий областьым ыштыме нерген  Декретым подписатленыт. Рÿдо олалан  Краснококшайск  олам коденыт. Марий кундемынат шке флагше, гербше шочын.                                                                                                                   Тиде кече лÿмеш  Шабдар Осыпын возымо почеламутшылан Ключников-Палантай  сеемым воза. Тыге «Эй, шемер марий, йывырте»  муро шочеш.                                                                                               ( «ЭЙ,ШЕМЕР МАРИЙ ЙЫВЫРТЕ»  муро йоҥга)

6 тунемше :                                                                                                                                                                        Тидын деч вара марий калыкынат илышыже саемаш тÿҥалеш, уэмеш, тÿзлана. Марий йылмына у шÿлышым  налын вий куатымпога. Марла книгам, газетым савыкташ, школыштат марий йылме дене туныкташ тÿҥалыт.

7 тунемше:      «Ото»

Ик тымык ото уло мемнан элыште,                                                                                                                                   Шога тудо ото кугу ер серыште.                                                                                                                                   Тудо ото гыч ерышке яндар памаш йога.                                                                                                                   Ужар лышташ лоҥгаште шÿшпык мура.                                                                                                          Тушто ладыра деч ладыра пушеҥге кушкеш,                                                                                                         Тушто мотор деч мотор саска шочеш.                                                                                                                           Ужар ото ÿмбалне,  кÿшнő, ик турий                                                                                                                                          Тÿням моктен мура.                                                                                                                                                        Ладыра пушеҥге коклаште Ош Марий                                                                                                               Кава Юмылан кумалын шога.                                                                                                                                                            Чылт –чылт кÿртньым  Марий пералта.                                                                                                                                   Ош лум гай пндашыжым                                                                                                                                                  Пурла кидше дене ниялта.                                                                                                                                                Кугу Юмо калыклан ласкалыкым пу!                                                                                                                               Чыла тÿнялан тыныслыкым пу!                                                                                                                           Йырваш пеледыш пеледеш,                                                                                                                                         Сылнын тамлын ÿпшалтеш.                                                                                                                                                     Тÿрлő-тÿрлő   чонанже, куанен,                                                                                                                          Тÿняште лÿшкалтеш.                                                                                                                                                          Марийын шонымыжо  вашке ынде  шуэш .                                                                                                                      Марий калыкат, ушнен, ласкан, илаш тÿҥалеш.  

(Автор С.Г.Чавайн)  

                   

  8 тунемше:                                                                                                                                                                             1936 ий 5декабрь  гыч Марий автономный область - Марий   Автономный Советский  Социалистический Республик маналташ тÿҥалеш.                                                                                              1990ий 22октябрьыште Марий Эл Республикын суверенитетшым увертарыме.    1992 ий – Марий Эл Республика лÿмым пеҥгыдемдыме.                                                                                                      9 тунемше:     «Марий Эллан»                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Пайремлык куаным  айста она шылте,                                                                                                                     Тÿшкан погыналын ваш-ваш саламлаш,                                                                                                                    Ок чаре нужна да саскадыме шыже,                                                                                                                                Ок кÿштő     эрталше нерген чаманаш.                                      

Пайрем ден!  Элнан шочмо кечыж дене!                                                                                                              Марий кундемнан  кугыжанышыж ден!                                                                                                                       Илаш толынна ме тÿняш поро дене,                                                                                                                   Тек ÿмыргорнат ты пайрем гай лиеш!

  (Автор Зоя Дудина)                     

10 тунемше:   «Марий эл»                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Ош марий тукымна  - чал Онар шÿман,                                                                                                                        Марий эл кундемна – ик оян, лÿчман                                                                                                                      Олыкан, курыкан, чодыран, вÿдан                                                                                                                               Тый улат мыланна – кинде вий таман.              

Курымлам волгалтен, тукым тул йÿла,                                                                                                               Илена ме ушнен – шÿм ден  шÿм пырля.                                                                                                                                   Оҥ  пелен шыматен, чал Россий онча,                                                                                                                               Келшымаш кумылна  Юлымат вонча.  

 Марий Эл – эрыкан мурына,                                                                                                                                          Марий Эл -  пÿрымаш кечына,                                                                                                                                                 ÿж мемнам, виктарен,ончык вел, -                                                                                                                         Марий Эл, Марий Эл, Марий Эл!

  (Автор  В. Абукаев - Эмгак ) 

     

  11 тунемше: «Шочмо мланде»                                                                                                                                                                                      Илышым да вийым                                                                                                                                                            Пуэнат мылам .                                                                                                                                                                        Куш ом кай , ом мие –                                                                                                                                                                     Тый декет толам.                                                                                                                                                                                                  Нур кава ÿмбалне                                                                                                                                                                   Чÿчкалта  турий.                                                                                                                                                                                       А чашкер лоҥгаште                                                                                                                                                           Шÿшпык шып ок лий.                                                                                                                                                                                 Икте весышт дене                                                                                                                                                                                           Нуно  таҥасат…                                                                                                                                                                                 Мыйын вер-шőремым                                                                                                                                               Мокталтен мурат.                                                                                                                                                                       Шочмо мланде веле                                                                                                                                                                                      Лишыл мыланем                                                                                                                                                                  Лачак тудын дене                                                                                                                                                                        Чон канен илем.                                                                                                                                                                                     Канде шинча семын                                                                                                                                                                   Койыт ер-влакет,                                                                                                                                                                                     Чылт ужар посто гай                                                                                                                                                                  Тыйын олыкет.                                                                                                                                                                                       Калыкем пеш поро                                                                                                                                                                                Да ура чонан.                                                                                                                                                                                         Таче тиде мурым                                                                                                                                                         Пőлеклем тудлан.

(Автор С.Вишневский)    

МУРО «МАРИЙ ЭЛ»      

               Мутшо С. Николаевын

               Семже М. Якубовичын.                                                  

 1.Кажнын  сай шочмо вер,                                                                                                                                   Мландыжат, калыкшат.                                                                                                                                           Марий эл, Марий эл,                                                                                                                                                          Мурена ме тылат.  

  ПРИПЕВ:                                                                                                                                                                                                   Той пасу, канде ер,                                                                                                                                                            Стройка серыпле тÿс.                                                                                                                                                             Шонанпыл деч чевер                                                                                                                                                       Марий Эл пÿртÿс.                                                                                                                                                                           Олык лапыш волет,                                                                                                                                                             У бульварыш лектат.                                                                                                                                                     Тевыс Тыйын элет -                                                                                                                                                            Чон шепкат.    

2.Олан тулжо чевер,                                                                                                                                                                 Нурын семже поян.                                                                                                                                                               Марий эл, Марий эл,                                                                                                                                                       Пеледалт тый виян.                          

  СЦЕНКЕ.

  ВИТЯ:  Йолташ-влак пайремнам  сőрастараш кагаз дене пеледышым ыштена.  Люсик, кагазым пу. (Тудыжо пенгыде кагазым луктын пышта)                                                                                                                                                   ЛЮСИК:  Тиде кагаз огыл,  пумага.                                                                                                                          ЗИНУШ: Тыйже őрыктарет велыс.                                                                                                                                ЛЮСИК: Мемнан дене кагаз мутым огыт  пале.                                                                                 ЗИНУШ: Ну, йőра. -Вачий, мылам каче кÿлеш.     (Тудыжо шинчам карен шогалеш )                                                                  

ВАЧИЙ:   - Тыйже марлан кайынет мо? Эше изи улатыс! ( Зинуш чеверген кая)

ЗИНУШ: - От умыло гын, рушла каласем – ножницым пу. -  Мемнан дене тудым каче маныт.                              

ВАЧИЙ: А  мемнан дене  ÿдыр налшаш рвезым каче маныт. (Умылтара Вачий да воштыл колта)   -На теве, тиде каче  огыл – вашкÿзő.  Чын ойлаш тунем.                                                                                                                 ВИТЯ: Уке тиде вашкÿзő огыл! Мемнан  Поратыште  тудым  -патрак- маныт.                                                                                                                                                                                                                ЛЮСИК:  Уке, патракат огыл, вашкÿзат огыл. Кайыц, вот мо!                                                                                                             ВЕС ЙОЧА:  Ида ÿчаше, -  шыргыжал пелешта весе, -Чыланат чын ойледа.  Ик вере тыге маныт, вес кундемыште вес тÿрлын.  Мемнан марий йылмына  теве могай поян!     Чыла мутым эсогыл книгашкат пуртен шуктымо огыл. Санденак те южыжым огыда умыло.                                                      

 ( Йоча-влак шып лийыт. Вара Зинуш, изиш шоналтен,  мутым луктеш):                                                           -Теве мый кушкын шуам гын , Йошкар-Олашке тунемаш толам. Тунам чыла марий мутым книгаш веле огыл, компьютерышкат возем. Тек чыла йоча колдымо мут-влакым пален кертеш.    

 ВАЧИЙ: Вот-вот , мый тый денет пырля университетыш тунемаш пурем, ЙОЧА-ВЛАК: Мыят, мыят, -маныт да  кид кучен шогалын шыргыжыт.

12 тунемше :          

Йыр-ваш илыш                                                                                                                                                                     Мурымо годым                                                                                                                                                                    Мый ом чыте мурыде.                                                                                                                                                    Мыйын кид-йол                                                                                                                                                                       Модмо годым                                                                                                                                                                         Мый ом чыте куштыде.

 (Автор Й.Кырля)

                                                                                                                                                           МАРЛА КУШТЫМАШ.

 13 тунемше:                                                                                                                                                  Марий улам.Марий чонемже                                                                                                                                    Марий кундем верч сагына.                                                                                                                                           Памаш шинча гай ший муремже                                                                                                                                                                           Эр-кас йоҥга тудлан гына.    

Марий улам! Уке ом шылте-                                                                                                                                Онарын тукымжо улам.                                                                                                                                                                   Лÿмем тудлан  таклан ом кылде -                                                                                                                                    Тÿтыран саман вошт ошкылам.      

Марий улам! Онарын ойжо                                                                                                                                                Акрет саман гоч вошт шокта.                                                                                                                                 «Уш-акылет, виет раш койжо»,-                                                                                                                                                               Кугезе тукым туныкта.

(Автор А.Петров)          

14 тунемше :   «Марий Элем»                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Марий Элем, улат ачам гай,                                                                                                                                                                             Улат йőратыме ава.                                                                                                                                                                              А мый улам  изи йочат гай,                                                                                                                                                        Мылам тый – кече да кава.

 Марий элем – кугезе тукым,                                                                                                                                                         Онарле, чоткыдо, уста.                                                                                                                                              Ушештарет тый алте   тумым,                                                                                                                                                                  А меже – нőргő росота.

 Марий Элем, молан  гын тыйым                                                                                                                                                ÿшанлын чот йőратена?                                                                                                                                                      Чон садыштет моткочак тымык,                                                                                                                                    Ме тушто шÿшпык улына.

(Автор Н.Золотарёв)      

МУРО. «ШОЧМО ВЕР»  

              Мутшо Р.Кудрявцеван,

              семже Е. Рыбакован

Пыл кокла гыч кече лекте,                                                                                                                                                                    Лай мардеж шыман пуа.                                                                                                                                        Кайык муро шергылтале.                                                                                                                                                               Поро эр ден саламла.

МарийЭл, Марий Эл                                                                                                                                                            Мыйын шочмо-кушмо вер.                                                                                                                                                 Пеш мотор изи ялем                                                                                                                                                                                                                                                                                                      тылат мурым пőлеклем.

Кÿщыч кече шыргыжале                                                                                                                                                     Шőртньő йолжым шуялтен.                                                                                                                                                Ош куэ лыжган чÿчкале                                                                                                                                                       Ужар сывынжым чиен.

Кас велеш лектам тошкемыш,                                                                                                                                          Шÿшпык сылнын пеш мура.                                                                                                                                            Тымык юж ялем авалтыш,                                                                                                                                                                         Тамле омо ден мала.

15 тунемше :    

Марий Элем  -  йőратымем,                                                                                                                                        Чаплане, иле ончыкшат.                                                                                                                                          Шочшет улам, тылат илем -                                                                                                                                                                                    Ушем, вием  пуэм тылат.                                                                                                                                                        Вийна,чапна мемнан улат!                                                                                                                                          Тый южла мыланна кÿлат!                                                                                                                                            Аралыже Марий Элнам                                                                                                                                                        Ош Патыр   Юмына мемнан!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        


По теме: методические разработки, презентации и конспекты

Интегрированный урок в 4 классе Сказки. Русская народная сказка в переводе А. Н.Афанасьева "Марья Маревна"

Тема: Сказки. Русская народная сказка в переводе А.Н. Афанасьева «Марья Моревна»Цель: • Обозначить различия между авторской и народной сказкой • Создать условия для обогащения лексического запаса сл...

Внеклассное мероприятие "День Знаний. Марий Эл".

Внеклассное мероприятие ко Дню Знаний «Моя родина республика Марий Эл» (3 класс)...

Марий курчак

Презентация к уроку "Марий курчак". На слайдах иллюстрации кукол из ниток; цвета, части тела на марийском языке;старинные марийские имена....

Марий курчак

Интегрированный урок технологии и марийского языка. На уроке обучающиеся изгатавливают куклу из ниток. Учителем использована методика погружения....

Урок литературного чтения в 3-4 классах по темам "Мари калык муро. Мыскара влак." (3 класс), "Мари калык муро. Такмаквлак." (4 класс)

Урок проводится в малокомплектной школе на марийском языке. Урок посвящен использованию культуры, обычаев, традиции марийского народа в учебно-воспитательной работе. Культурно- педагогическое наследие...

Тематическая разработка урока "Мария, Матерь Божья, заступница земли Русской"

Материал содержит план занятия.ЦЕЛИ И ЗАДАЧИ ЗАНЯТИЯ: воспитывать духовно-нравственные качества личности, приобщать к общечеловеческим духовным ценностям;через мысли, чувства, ассоциации помочь учащим...

праздник посвящённый ко дню республики Марий Эл

Матерял можно использовать как классный час икак общешкольное мероприятие ко дню республики Марий Эл....