Мин тирэхтэрим Мои опоры
статья (4 класс)
Читающий человек-умный человек. Данный проект создан на основе произведений якутских писателей. Проект развивает детей всесторонне.Проект расчитан на 4 года
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
 yadrihinskaya_toroobut_tylbyt-olohho_tirehpit_.docx | 43.14 КБ |
Предварительный просмотр:
Дьокуускай куорат үөрэҕириитин салалтата
Дьокуускай куорат 17 №-дээх оскуолата
Бырайыак: Төрөөбүт тылбыт-олоххо тирэхпит
Оҥордо: Ядрихинская М.Б.
Дьокуускай куорат 17№-дээх
оскуола учуутала
Дьокуускай,2018
Иһинээҕитэ
Киирии............................................................................................3 стр
Бырайыак тутула............................................................................4 стр
Бастакы түһүмэх 2015-2016 : Сиэрдээх буолуу...........................5 стр
Иккис түһүмэх 2016-2017: Айыл5а5а харыстабыллаах буолуу.6 стр
Үһүс түһүмэх 2017-2018: Үөрэх уонна үлэ бараммат баай .......8 стр
Төрдүс түһүмэх 2018-2019: Үчүгэйи иҥэринэбит, куһаҕаны
киэр илгэбит........................................................................................9 стр
Түмүк....................................................................................................10 стр
Туттуллубут литература......................................................................11 стр
Киирии
Сахалыы ааҕар-суруйар оҕо ис айылгыта бөҕөргүүр, иэйиитэ уһуктар, тулалыыр эйгэни ылынымтыа буолар. Дьиэ иһинээҕи олох-дьаһах, тыл-өс барыта суолталаах,оҕоҕо ураты дьайар күүстээх. Онон оҕону киһититии сүрүнүнэн ийэ тыл буолара саарбаҕа суох.
Кыра кылаастарга оҕо-өйүн санаатын, тылын-өһүн сааһылыырга ураты суолталаахтар. Ааҕыы техникатын баһылыыртан ураты , кини ааҕааччы быһыытынан туһаныан наада буолар: майгы-сигили, саҥарар саҥа, тутта сылдьыы, дьоҥҥо сыһыана, инники олоҕун талара.
Ааҕыы уруогун сүрүн соруга оҕону олоххо тулуурдаах, көҥүл өйдөөх-санаалаах буоларга иитии.
Биһиги алын сүһүөх учууталлара оҕолору ааҕарга-суоттуурга эрэ үөрэтэр дьон буолбатахпыт, итини таһынан үлэ араас дьоҕурдарыгар,дьону кытта, туталыыр эйгэҕэ сыһыаҥҥа такайабыт. Кыра кылаастарга оҕо өйүн-санаатын, уйулҕатын олоҕурдууга тиэрдэр биһиги улуу суруйааччыларбыт Амма Аччыгыйа, Суорун Омоллоон,Петр Тобуруокап, Николай Лугинов, Эрилик Эристиин, Эллэй, Күннүк Ууурастыырап уонна саха тылын уус-уран айымньылара (остуоруйа, чабырҕах,таабырын,олоҥхо, өс хоһооннор) көмөлөһөллөр.
Үгүстэр бэлиэтииллэринэн, кыра кылаас оҕолоро уус-уран айымньыны дьиҥ олох көстүүлэринэн, дьиҥнээх олох сиэринэн ылыналлар.
Билигин үлэҕэ-үөрэххэ, олоххо да туһанарга «Бичик» национальнай кинигэ кыһата саха суруйааччыларын айымньыларын хомуурунньук, антология гынан таһааран иһэриттэн астынабыт уонна «Саха суруйааччылара-оҕолорго» диэн сериялары сэргээн көрөбүт, тус үлэбэр сөбүлээн туһананабыт.
Билиҥҥи кэмҥэ ФГҮӨС ирдэбилинэн биһиги олоххо бэлэмнээх, аныгы уйэ ирдэбилигэр эппиэттиир киһини иитэн таһаарыахтаахпыт. Ону ситиһэр сыалтан «Мин тирэхтэрим” диэн саха суруйааччыларын айымньыларыгар тирэ5ирэн «Бичик» кинигэ кыһата таһаарбыт «О5о литературатын антологията» кинигэтинэн, суруйааччылар айымньыларын ттүөрт сылга таҥан 2015-2016 үөрэх дьылыгар киирбит оҕолорго түөрт сыллаах бырайыак оҥордубут.
Бырайыак сыала:
Уус-уран айымньыга тирэҕирэн сиэрдээх буоларга, куһаҕаны, учугэйи араарарга, доҕордоһуу сыһыаҥҥа иитии.
Соруктара:
-оҕо майгытын-сигилитин, дьоҕурун, билиитин чинчийии;
- оҕо сааһын учуоттаан, уус-уран айымньыны наардааһын;
- сырдык уйулҕа, ис турук олоҕуруутугар улэлэһии;
Сабаҕалааһын: Саха суруйааччыларын айымньыларын иитии-үөрэтии үлэтигэр таба таҥан туһаннахпытына, олоххо дьулуурдаах, тулуурдаах, аһыныгас, көҥүл өйдөөх-санаалаах киһини иитэн таһаарарга тирэх буолуохпутун сөп.
Саҕаланыыта: бала5ан ыйа 2015 сыл
Туолар кэмэ: ыам ыйа 2019 сыл
Бырайыак тутула
Бырайыак түөрт түһүмэхтэн турар:
-Бастакы түһүмэх 2015-2016 : Сиэрдээх буолуу.
-Иккис түһүмэх 2016-2017: Айыл5а5а харыстабыллаах буолуу.
-Үһүс түһүмэх 2017-2018: Үөрэх уонна үлэ бараммат баай .
-Төрдүс түһүмэх 2018-2019: Үчүгэйи иҥэринэбит, куһаҕаны киэр илгэбит.
Аахпыт айымньынан үлэлиир сыаллаах бырайыак алта салаалаах.
Тиэмэни арыйар салаалар:
1.Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэ
2.Айар үлэ абылаҥа
3.Айымньы кистэлэҥэ
4.Бэйэм ааҕабын
5.Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы
6.Киэҥ эйгэ
7. Чинчийии
Хас биирдии салаа тиэмэни арыйарга туспа сыаллаах, тэрийэр үлэлээх буолар.
1. Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэ
Сыала: Илиинэн оҥорор, толкуйдуур дьоҕуру сайыннарыы.
Тэрийиллэ үлэ: Чопчу айымньынан уруһуй оҥоһук оҥоруу.
2.Айар үлэ абылаҥа
Сыала: Айар дьоҕуру сайыннарыы.
Тэрийиллэр үлэ: Чопчу йымньынан таайбараҥ, бырайыак,дакылаат,остуоруйа,ситэриилээх кэпсээн, кэпсээн суруйуу,хаһыат
3.Айымньы кистэлэҥэ
Сыала: Санаатын ис туругу арыйыы, сайыннарыы
Тэрийиллэр үлэ: Чопчу айымньы ис хоһоонунан кэпсэтиһии чааһа, санаа атастаһыы.
4.Бэйэм ааҕабын
Сыала: Ааҕар дьоҕуру сайыннарыы.
Тэрийиллэр үлэ: Чопчу айымньыны ааҕыы.
5.Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы
Сыала: Оҕо уонна төрөппүт бииргэ дьарыктанар усулуобуйатын тэрийии.
Тэрийиллэр үлэ: Чопчу айымньыны төрөппүтүн кытта ааҕар
6.Киэҥ эйгэ
Сыала: Киэҥ эйгэ култууратын билсиһиннэрии
Тэрийиллэр үлэ: Чопчу тиэмэнэн араас тэрээһиннэргэ кыттыы.
7. Чинчийии
Сыала: Чопчу тиэмэнэн чинчийии оҥоруу
Тэрийиллэр үлэ: Научно-практическай конференциялрга кытыыны ылыы.
Бастакы түһүмэх 2015-2016 : Сиэрдээх буолуу.
Үлэ хайысхата | Сыала-соруга | Айымньылар |
Сиэрдээх буолуу | Сыала: Аһыныгас санааны үөскэтии. Соруга: -оҕолорго “эйэҕэс киһи” , «доҕор», «амарах майгылаах» диэн хайдах киһини этэллэрин билсиһиннэрии; - «эйэҕэс» тыллары чиҥэтии; -тулалыыр дьоҥҥо, бииргэ үөрэнэр доҕотторго убаастабыллаах сыһыан,үтүө санаа дьоҕурун олохсутуу; - айар дьоҕуру сайыннарыы; - дьон-сэргэ ортотугар сылдьыы бэрээдэгэр уһуйуу. | 1.Амма Аччыгыйа «Бастакы тоҕо?», «Иккис тоҕо?» «Төрдүс тоҕо? » 2. К.И. Васильева “Куобах хаппыыстата”. 3. Софрон Данилов “ Хорсун уол”. 4. И.В.Мигалкин «Куоска уонна кутуйах» |
Үлэни арыйар салаалар
Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы | Бэйэм ааҕабын | Айымньы кистэлэҥэ кэпсэтиһии чааһа | Ойуулуур-дьүһүннүр эйгэ | Айар үлэ абылаҥа | Киэҥ эйгэ | Чинчийии |
1.Амма Аччы гыйа «Бастакы тоҕо?», «Иккис тоҕо?» «Төрдүс тоҕо? » | 1.К.И. Васильева “Куобах хаппыыстата”. 2.Софрон Данилов “ Хорсун уол”. 3.И.В.Мигалкин «Куоска уонна кутуйах» | 1.Доҕордоох буоламмыт дьоллоохпут . 2.Мин дьиҥнээх доҕорбун дуо? 3.Эккэлээбити эрэ барытын итэ5эйбэт буол. 4.Хорсун быhыы. 5. Иҥсэ . | Уруhуй: 1. Сырдык санаа өҥө. 2. Мин доҕорум. 3. Хорсун быһыы. Оҥоһук : 1. Куобах хаппыыстата 2. Куукула театра «Сиэрдээх буолуохха » | 1. Өйтөн суруйуу : «Мин доҕорум» 2. “Хорсун быһыы” 3. Кэпсээни ситэрии. «Дьиҥнээх доҕор дуо?» 4.Харамайдар уобарастары нан остуоруйа 5. Дакылаат суруйуу. Кыттыы. | 1.Тэрээ һиннэргэ кыттыы. (көмө акция,конкурстар) 2.Д-ЮБ Библиоте карь дьарыга «Кыыс уонна куукула». 3. Библиотекаҕа сылдьыы. | “Доҕор диэн кимий?”
«Мин саас тыылааҕым хорсун быһыыта». «До5ордоох хун дуо?» |
Бастакы түһүмэх түмүгэ
Бастакы түһүмэх түмүгүнэн былааннаммыт кылаас чаастар, ойуу, оҥоһук күрэҕэ буоллулар.
Ону таһынан чинчийии салаанан Окоемов Егор Республикатааҕы «Кыһын Саха сириттэн саҕаланар» научно- практическай конференцияҕа «Амма Аччыгыйын айымньытыгар сиэрдээх буолуу» дакылаатынан ситиһиилээхтик кыттан бастакы миэстэни ылбыта. Янышевская Алиса Республикаҕа ыытыллыбыт открытка күрэҕэр дипломунан наҕараадаламмыта.
Киэҥ эйгэнэн аһымал акцияҕа кыттыбыппыт. «Ийэбэр махтанабын»диэн интервью биэрбиппит. Куораттааҕы оҕо библиотекатыттан кэлэннэр сэрии кэминээҕи оҕо ыарахан олоҕун көрдөрөр «Кыыс уонна куукула» айымньытын истэннэр оонньууру да кытары доҕордоһуохха сөбүн, оонньууртан күүс ылан кыыс оҕо тыыннаах хаалбытын сөхпүттэрэ.
Оскуола иһинэн викториналарга, библиотекарь уруоктарыгар тиһиги быспакка кыттабыппыт.
Иккис түһүмэх 2016-2017: Айыл5а5а харыстабыллаах буолуу.
II кылаас: Айыл5а5а харыста- быллаах буолуу. | Сыала: Өбүгэ үгэстэрин иҥэринии,харыстабыллаах сыһыаны үөскэтии. Соруга: -айымньы көмөтүнэн айылҕаҕа сыһыаннаах «сөп», «сыыһа» быһыыны-майгыны ырытыһыы, араарыы ; - тулалыыр айыл5а5а убаастабыллаах сыһыан,үтүө санаа дьоҕурун олохсутуу; - айар дьоҕуру сайыннарыы; - айыл5а ортотугар сылдьыы бэрээдэгэр уһуйуу. | 1.Н.А.Габышев “Бүөккэ киһиргэс дуо?” 2.А.А.Кондратьев. Чыычаах до5оро. 3. А.А.Кондратьев Куоска о5ото. 4. Феоктист Софронов. Чыычаахсыт. 5.Ф. Постников. Дьулус тугу сыыста? 6.Николай Якутскай. Ийэ анды. 7. Сэмэн Тумат. Ийэ чыычаах.
|
Үлэни арыйар салаалар
Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы | Бэйэм ааҕабын | Айымньы кистэлэҥэ. Кэпсэтиһии чааһа. | Ойуулуур дьүһүннүүр эйгэ | Айар үлэ абылаҥа. | Киэҥ эйгэ | Чинчийии |
1.Николай Якутскай. Ийэ анды. 2. Сэмэн Тумат. Ийэ чыычаах. | 1.Н.А.Габышев “Бүөккэ киһиргэс дуо?” 2.А.А.Кондр атьев.Чыычаах до5оро. 3.А.А.Кондра тьев Куоска о5ото. 4. Феоктист Софронов. Чыычаахсыт. 5.Ф. Софронов. Дьулус тугу сыыста? | 1.Ийэ кыһалҕата. 2. Ийэ бастыҥ сүбэһит. 3. Ал5ас быһыы дуо? 4.Айылҕа-олох төрдө. 5. Хас биирдии тыынар тыыннаах бу сиргэ миэстэлээх. 6. Биһиги дьиктибит. | Уруһуй: 1. Бүөккэ уонна Дьулус. 2.Чыычаа5ы харыстаа. Коллаж. 3. Мин куоскам, ытым. Оҥоһук : 1. Чыычаах остуола. | Өйтөн суруйуу : 1.Дьулус дуу, Бүөккэ дуу эбитим буоллар. 2. Ийэ барахсан. 3. Айыл5а биһиги ампаарбыт. 4. «Хаар биһиги уратыбыт» монтаж «Кыһын Саха сириттэн саҕаланар» фест кыттыы. | 1. «Илиибин эйиэхэ ууна бын»,« Чыычаах остуола».Республикатаа 5ы саастарын ситэ илик о5олорго аналлаах киини кытта үлэ. 2. «Бэлэм буол» хаһыат ред көрсүһүү “Сахам сирин таптыы бын”. 3. «Хорсун сүрэх» акцияҕа кыттыы. 4. И.Мигалкинныын көрсүһүү. 5. «Бичик» кинигэ кыһа тын директорын Егоров А.В. көрсүһүү. | 1. «Айылҕаҕа буортулаах суунар тэриллэр». 2. «Чэй тэллэйэ» 3. «Хаар биһиги уратыбыт». |
Иккис түһүмэх түмүгэ
Айымньы кистэлэҥэ, кэпсэтиһии чааһын түмүгүнэн «Күндү Ийэбэр»диэн ааттаах кинигэ оҥорон тапталлаах ийэлэрбитигэр бэлэх ууммуппут.
Үөрэх дьыла бүтүүтэ Иван Васильевич Мигалкинныын, Август Васильевич Егоровтыын иһирэх кэпсэтии тахсыбыта. Оҕолор поэт хоһоонун нойосуус үөрэтэн, ааҕан астыммыттара. Иван Мигалкин оскуолатааҕы тэтэрээтин көрн сөхпүттэрэ.
Аахпыт айымньыларга олоҕуран Окоемов Егор «Ууну киртитии», Моисеева Анна «Тэллэйтэ чээй» темаларынан куоракка, Республикаҕа кыттыбытара, сэмэй ситиһиилэммиттэрэ.
».Республикатаа5ы саастарын ситэ илик о5олорго аналлаах киини кытта үлэлэһэ Ефремова Варвара Николаевнаны көрсөн, кэпсэтиһэн оҕолорго оонньуур, минньигэс бэлэх ууммуппут.
«Хаар биһиги уратыбыт» монтаһынан Республикатааҕы «Кыһын Саха сириттэн саҕаланар» фестивальга кыттан III степеннээх лауреат аатын ылбыппыт.
Үһүс түһүмэх 2017-2018: Үөрэх уонна үлэ бараммат баай .
III кылаас: Үөрэх уонна үлэ бараммат баай | Сыала: Үөрэххэ кыһамньылаах сыһыаны үөскэтии Соруга: -айымньы көмөтүнэн үөрэх , үлэ суолтатын ырытыһыы, өйдөтүһүү, - айар дьоҕуру сайыннарыы; | 1.Софрон Данилов. Барытын киһи оҥорор. 2.П.А. Ойуунускай. Оҕо куйуурдуу турара. 3.Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон. Хараҥаҕа тыкпыт сырдык. 4. Н.Р. Калитин. Булчут 5.Н.Н. Курилов. Им-балай хараҥаҕа. 6.В.А.Протодьяконов-Кулантай. Аҕатын туйаҕын хатарыыһы
|
Үлэни арыйар салаалар
Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы | Бэйэм ааҕабын | Айымньы кистэлэҥэ. Кэпсэтиһии чааһа. | Ойуулуур дьүһүннүүр эйгэ | Айар үлэ абылаҥа. | Киэҥ эйгэ | Чинчийии |
1.П.А. Ойуунускай. Оҕо куйуурдуу турара. 2.Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон. Хараҥаҕа тыкпыт сырдык. | 1.Софрон Данилов. Барытын киһи оҥорор. 2.Н.Р. Калитин. Булчут 3.Н.Н. Курилов. Им-балай хараҥаҕа. 4.В.А.Протодья конов-Кулантай. Аҕатын туйаҕын хатарыыһы | 1. “Табаһыт үлэтэ”. 2. «Хараҥа5а тыкпыт сырдык.». 3. «Мин баҕам туолуо». | 1. «Аныгы үйэ идэлэрэ» уруһуй. 2.Коллаж «Эбээм эһээм идэлэрэ» | 1.«Оскуолаҕа мин тоҕо кэлэбин» толкуй суруйуу. 2.«Таба» ырыа, күрэххэ кыттыы. 3. Научно-практическай кнференцияларга кыттыы | 1.ППС үлэһитин В.В.Ивановтуун күрсүһүү. 2.«Үтүө санаа» уруоктарыгар кыттыы. 3.«Үтүө илиилэр» Республикатааҕы акцияҕа кыттыы. | 1. «Хаама сылдьар эмтиэкэ» дакылаакка кыттыы. |
Үһүс түһүмэх түмүгэ сыл бүтүүтэ тиһиллэр, отчуоттанар. Кэлэр үөрэх дьылыгар былаан ылылар.
Төрдүс түһүмэх 2018-2019: Үчүгэйи иҥэринэбит, куһаҕаны киэр илгэбит.
IV кылаас Үчүгэйи иҥэринэбит, куһаҕаны киэр илгэбит | Сыала:Үлэни түмүү. Соруга: Инники ааспыт сылларга үөскээбит сыһыаны чиҥэтии, киэҥ эйгэҕэ таhаарыы | 1.Амма Аччыгыйа . Сааскы кэм. Даарыйа эмээхсин остуоруйалара.
|
Түмүк
Кыра кылаас оҕото сүнньүнэн тус бэйэтин иэйиитинэн олоҕу ылыныыта үөрэххэ, үлэҕэ, дьоҥҥо сыһыанан быһаарар суолталаах. Бу этиини бүттүүн туруору ылынар сатаммат.
Аахпыт кинигэ киһи олоҕор суолтаны оонньуурун умнуо суохтаахпыт. Хаһан эрэ оннугу аахпытым, сыыһа дуу, сөп дуу диэн оҕо оҥорбут дьайыытын сыаналаан көрөрүгэр олук буолуо , төрөөбүт төрүт тыл киһи уйулҕатын уоскутар, сайыннарар диэн санааттан бу бырайыак оҥоһулунна
Маҥнайгы кылааска оҕо оскуола боруогун атыллаан доҕор –атас диэн кимин билэн, өссө киниттэн ураты эмиэ «чыычаахтар, көмүстэр» баалларын өйдүүр кэмэ. Онно сөп түбэһиннэрэн «Сиэрдээх буолуу” түһүмэх оҥоһуллубута.
Иккис кылааска «Айылҕаҕа харыстабыллаах буолуу”. Оҕо тулалыыр айылҕаҕа эмиэ убаастабыллаах сыһыаннаах, харыстыыр, аһынар булуохтаах, Айылҕабыт биһиги кылааппыт,аһыыр аспыт буоларын умнуо суохтаахпыт. Маны өйдөтөр сыалтан үөскээбит түһүмэх.
Үһүс кылааска оҕо туох эбит толкуйга кэлэр кэмэ .Ол толкуй баҕар улахан киһи санаатыгар ,туһата суох да дэниэн сөп буолан баран оҕоҕо суолталаах. Оҕо оскуолаҕа билии ыла, сайда, үүнэ кэлэр. Оскуолаттан «Билии» сүгэһэрдээх тахсыахтааҕын өйдөтөн
“Үөрэх уонна үлэ бараммат баай” түһүмэҕэ арыллан кэлбитэ.
Төрдүс кылаас түмүктүүр сыл « Үчүгэйи иҥэринэбит, куһаҕаны киэр илгэбит”.
Онон литератураны оскуола кыра кылаастарыгар, кылааһынан наардаан, оҕо уйулҕатыгар сөп түбэһиннэрэн эбии дьарыкка туттуу табыгастаах дии саныыбын.
Туттуллубут литература
- О5о литературатын антологията. Хомуйан онордулар: Луковцев В.Н, Макеева М.Г.
- Литература ааҕыыта. Учууталга көмө босуобуйа. Дь: Бичик, 2014
- Саха тыла. Дь: Бичик, 2017
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Мастер-класс Формирование и развитие мыслительной деятельности учащихся с помощью алгоритмических инструментов (опор)
Автор: Красникова Марина Борисовна Личный сайт: http//:guru1.ucoz.ru Цель мастер - класса: наглядная демонстрация приёмов, позволяющих учителю в рамках технологии развивающего обучения (вне зависимо...
Развитие речи. Сочинение-рассуждение с опорой на схему "За что я люблю зиму".
На уроке дети знакомятся с текстом рассуждения, его структурой, учатся строить текст заданной структуры....
карточка- опора по теме:"Элементы книг"
Карточка предназначена для формирования у обучающихся понятий об основных элементах книги, оформлении титульного листа....
Урок по ОМ в 3 классе. "Опора тела и движение. Осанка - стройная спина!"
Подробный конспект урока окружающего мира по программе "Школа России", проведенного в 3 классе. Сохранение правильной осанки у ребенка - это актуальная проблема для учителя, родителей и ,конечно...
ПРИМЕНЕНИЕ СХЕМ-ОПОР ПРИ ФОРМИРОВАНИИ ГРАММАТИЧЕСКИХ НАВЫКОВ У МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ НА НАЧАЛЬНОМ ЭТАПЕ ОБУЧЕНИЯ АНГЛИЙСКОМУ ЯЗЫКУ
Данная статья предназначена для учителей английского языка, работающих в начальной школе. В статье говорится о применении схем-опор на уроках английского языка для более легкого усвоения учебного мате...