Кылаас чааһа "Өксөкүлээх Өлөксөй" үрэх эстиитэ
классный час (3 класс)

Уруок чааһа

Учуутал оҥорор дьайыылара

Үөрэнээччи оҥорор дьайыылара

1.Тэрээ-һин чаас

• Аламай күн сарыалынан

Алгыстаннын бүгүҥҥү күммүт!

Уруокка бэлэми көрөр.

• Аламай күн сарыалынан

Алгыстаннын бүгүҥҥү күммүт!

2.Хаты-лааһын

• Ааспыт уруокка ханнык салааны ааҕан бүтэрбиппитий?
• Бу салааҕа ханнык айымньылар киирбиттэрэй?

• Бу айымньылартан ордук ханнык айымньыны сөбүлээтигит? Тоҕо?

• “Үтүө майгы олох сүнньэ”.
• “Тыал уонна икки киһи”, “Хомолто”, “Куһу ураҕаһынан да бултуурбут”, “Чаҥый Чаҕаан”, “Үтүө үгэс”, “Аал кудук мастыы чэлгий”.

Сөбүлээбит айымньытын туһунан кэпсиир, бэйэтин санаатын этэр, атын дьон кэпсиирин истэр.

3.Тыл гимнасти-ката

(2 слайд) Тыл гимнастиката

Хоһоону ааҕыы, үөрбүттүү, хомойбуттуу, кыра оҕолуу, түргэнник ааҕыы

Самаан сайын Сайыына

Сайылыкка сынньанна.

Сөтүөлээтэ, сүүрдэ-көттө,

Сибиэһэй салгыҥҥа сырытта.

Хоһоону куолаһын, интонациятын уларытан ааҕар, чуолкайдык саҥарар сатабылы сайыннарар.

4.Саҥа тиэмэни арыйыы

(49 сирэй)

• Көрүҥ эрэ, бу кимнээҕий? Кинилэр тустарынан тугу билэҕитий? диэн кими этиэ этигитий?
• Бу суруйааччылар ханнык айымньыларын аахпыппытый?

(4, 5 слайдтар)

- Бу таабырыннар туох ис хоһоонноохторуй? Хайдах өйдүүгүт?

              1.Көрөр хараҕа суох,
               туттар илиитэ суох,
               хаамар атаҕа суох,
               хайаны өрө дабайар
               баар үһү.

2. Атыыр оҕус сүргэйбитэ
тоҕус үйэҕэ сүппэт үһү.

• Бүгүн саҕалыыр айымньыбыт ол аата туох туһунан буолуой?
• Арыйабыт 50 сирэйи.

(Санаатын этэр, кэпсэтиигэ кыттар) 

- Саха литературатын улуу суруйааччылара.

- П.Ойуунускай, Өксөкүлээх Өлөксөй, Алампа уо.д.а...

Аахпыт айымньыларын этэллэр.

(Таабырыннар ис хоһооннорун туһунан толкуйдуур, ырытар, бэйэтин санаатын этэр, кэпсэтиигэ кыттар).

• Өрүс, үрэх эстиитэ.
• Саас халаан уутун мууһа сири-дойдуну сүргэйбитэ.

• Үрэх эстиитин туһунан.

5.Тиэмэнэн үлэ

1. Өксөкүлээх Өлөксөй “Үрэх эстиитэ” хоһоонун ааҕыы.

(Учуутал ааҕар, сыабынан ааҕыы)

• Оҕолоор, эһиги үрэх эбэтэр өрүс эстэрин көрбүккүт дуо?
• Үрэх хайдах эстэрий? Буомба бырахпыт курдук эстэр дуо? Буруо тахсар дуо?
• Үрэх тоҕо эстэрэ буолуой?

2. Хоһоон ис хоһоонун ырытыы

(6 слайд)

• Ааптар бу тылларын хайдах өйдүүгүт?

Айыы таҥара айбыт

Аан ийэ дайдыбытыгар

Аҕыс ый тохору

Алаҕыйан турбут

Амырыын тымныы

Ахсаан барда

(7 слайд)

• Ханнык тыллар кыһын бүппүтүн туһунан туоһулуулларый?

Олуурдаах улуу Дьыл оҕуһа

Унаар маҕан күн

Уһуурун кытта,

Ураа муостара булгуруйан,

Удурҕаччы санаата уурайан

Улуу муора диэки

Уста турда.

(8 слайд)

Күндээр маҕан күнүс

Күөрэйэн истэ,

Сандаар маҕан күнүс

Сабырыйан истэ.

          Күөх дьай күөннээх

          Күтүр уһун түүн

          Күрэнэн барда.

(9 слайд)

Күүстээҕи күлкэдиппит

Көмүрүө хаар күтүр

Көлбөрүйэн барда.

(10 слайд)

Сотолооҕу солбонуппут

Солуо хаар обургу

Солбонуйан барда.

(11, 12 слайдтар)

Күр муус көтөҕүлүннэ,

Болуо муус буралынна,

Хайыр муус хампарыйда,

       Улуу муус уулла.

3. 13 слайд. Суругунан үлэ.

• Ааптар муус диэн тылга ханнык уус-уран быһаарыы тутуннай?

4. (50сирэй ) Тылдьытынан үлэ.

• Хоһооҥҥо ханнык билбэт тылларгыт баалларый?
• Бу тыллар туох суолталаахтарый? Тыл суолтатын билбэт буоллахпытына хайдах билиэхпитин сөбүй?

(Ыйытыыларга хоруйдуур, бэйэтэ көрбүтүттэн холобур аҕалар).

• Саас халлаан сылыйан, үрэх мууһа ууллан чарааһыыр, үрэххэ хаар, муус ууллан уута элбиир, үрэх туолар, сүүрүк чарааһаабыт муустары тоҕо көтөн бытарытан кэбиһэр.

(Хоһоону сыабынан ааҕаллар, ис хоһоонун ырыталлар).

• Аҕыс ыйдаах амырыын тымныы бүтэрэ кэлбит.
• Ахсаан барбыт.

• Халлаан сылыйан Тымныы оҕуһун муоһа булгуруйбут.
• Уу буолан улуу муора диэки устубут.

• Күн уота сандаарыччы тыкпыт.
• Тымныыны сабырыйбыт.
• Хара дьай диэбит курдук, күөх дьай уһун түүн күтүр күрэммит.

• Күүстээҕи салыннарар көмүөрүө хаар көлбөрүйбүт, барбыт.

• Киһи тобугунан, сототунан сылдьар хаара ууллан солбонуйан барбыт.

-        Күр муус, болуо муус, хайыр муус, улуу муус.

(Уус-уран быһаарыылары суругунан толорор).

Күр муус – кыдьымаҕы дьаптайбыт курдук барыта кэлим муус

Болуо муус – кэлимсэ муус

Хайыр муус –сири хастахха кытта муус кэлэр

Улуу муус – улахан муус.

Адаҕый – өһөөбүт курдук куһаҕанынан бул, кыһалҕалаах, эрэйдээх өттүнэн күөнтээ.

Удурҕаччы – иҥсэлээх-оботтоох, албын-түөкүн, кэрээнэ суох киһи.

6.Физ-минутка

Уҥа диэки биирдэ хаам,

Хаҥас диэки биирдэ хаам,

Иннин диэки иккитэ,

Кэннигинэн иккитэ.

Ити кэккэ, өйдөөн көр,

Ханна бааргын билэбин.

Хамсаныылары оҥорор, этин-сиинин эрчийэр.

7.Чиҥэтии

1) Билиини чиҥэтии

- Улуу Дьыл оҕуһа ханна барда?

- Тоҕо?

- Күн уһаан, муус хайаата? Ону бэлиэтиир тыллары аах.

3) Айымньыны ааҕыы:

- истэригэр ааҕыы;

- дорҕоонноохтук ааҕыы;

Ыйытыыларга хоруйдуур, кэпсэтиигэ кыттар, бэйэтин санаатын этэр.

Айымньыны бэлэмнэнэн баран дорҕоонноохтук ааҕар.

8.Рефлек-сия

Рефлексия тэрийэр

• Уруокка ордук тугу сөбүлээтигит?
• Тоҕо?
• Ханнык сорудаҕы ыарырҕаттыгыт?
• Аныгыс уруокка бу сорудахтартан ханныгы өссө оҥоруоххутун баҕардыгыт?
• Эһиги эмиэ маннык хоһоону сатаан суруйуоххут дуо?

Уруокка үлэтин сыаналанар, тэҥнэнэн көрөр. Санаатын толору этэ үөрэнэр.

9. Түмүк

- Өксөкүлээх Өлөксөй “Үрэх эстиитэ” хоһоонун сөбүлээтигит дуо?

 - Уруокпутун түмүктүөҕүҥ “Ийэ литературата – барҕа баай” диэн бэргэн этиинэн.

Дьиэҕэ үлэ: нойосуус с 50

 (Бэргэн тыл ис хоһооннорун туһунан толкуйдуур, ырытар, бэйэтин санаатын этэр).

-Төрөөбүт Ийэ тылбыт биһиги баайбыт буолар.

-Төрөөбүт Ийэ тылынан сатаан саҥарар киһи киэркэйэн, тупсан көстөр.