Рабочая программа по обучению детей бурятскому языку в детском саду
рабочая программа

Настоящая рабочая программа разработана на основе  ФОП ДО,  в соответствии с Федеральным государственным образовательным стандартом дошкольного образования и на основе учебно- методического комплекса для детей дошкольного возраста « Амар- Мэндэ-э!» и  программы по обучению детей дошкольного возраста бурятскому языку в ДОО (авторы Дареева О.А., Бальжурова Л.Е.) Рабочая  программа  рассчитана  на  2024/26 учебные  годы.

 Педагогическая целесообразность рабочей программы состоит в создании благоприятных условий для максимального раскрытия индивидуального и творческого потенциала детей, выявление и развитие их лингвистических и специальных способностей с целью их дальнейшего самоопределения в образовательно-познавательном пространстве систем образования.

Актуальность данной программы обуславливает ее практическую значимость. Основное назначение изучения бурятского языка как второго состоит в формировании коммуникативной компетенции, т.е. способности и готовности осуществлять межличностное и межкультурное общение с носителями бурятского языка.

Данная программа предназначена для детей дошкольного возраста, не владеющих бурятским языком. Она учитывает психофизиологические и методические особенности овладения бурятским языком детей, у которых первым языком является русский язык.  


Предварительный просмотр:

Младшая группа  (3-4 года)

Темэ

 Зорилго

                          Речевой материал

 Предметно-развивающая среда

Хабсаргалта

1

Танилсая, нүхэд!

 Хэшээл

8 хэшээл

-Yхибүүдые мэндэшэлсэжэ

hургаха;

 -Шэнэ үгэнүүдтэй танилсаха, хэлэжэ   шадаха болгохо

 -үхибүүдэй hонирхол татаха;

-үхибүүдэй гарай хургануудые хүдэлгэхэ, хүгжөөхэ;

-hайн заан хүмүүжүүлхэ;

Хэлэхэ угэнууд: : Сайн байна, баяртай, ерэгты наашаа! хүбүүн, басаган, томо- заахан, hайн-муу;

 Ойлгохо  угэнууд:

 Сай уугты,hуугты, ,наран- уулэн

-Барбаадай, батан туулай, тоохон тобшо, толи байса, бишиихан шэгшуудэй;

Хэлэлгын жэшэнууд:

-Хүбүүн( басаган) ерыш наашаа,hуугты;

-Баир заахан  хүбүүн, Туяна томо басаган;

-Баир муу хүбүүн, Туяна hайн басаган;

1.Буряад хубсаhатай хүүхэлдэйнүүд Баир Туяна, зурагууд ( группа соонь буряад хэлэнэй булэгтэ байха, ханада улгэхэ);

2. -наран-үүлэн- (наранай туяануудые үхибүүд зураха, үүлээ шэрдэхэ-даабаринууд)

3. Хургандаа үмдэхэ заахан хүүхэлдэйнүүд;

Наран тухай шулэг: наран, наран наашаа, үүлэн, үүлэн  саашаа,

-хурганууд тухай дуун: «Барбаадай батан туулай, тоохон тобшо, толи байса, бишиихан шэгшүүдэй;

»

2

Манай нааданхайнууд

-Шэнэ үгэнүүдтэй үхибүүдые танилсуулха, хэлэhэн юумэ ойлгохо болохо;

-Баабгай шандаган, нохой  ба миисгэй тухай мэдээсэл баяжуулха;

-оршон тойрон байдал соо …. хугжоохэ, ориентировка в пространстве;

Хэлэхэ  үгэнүүд:  Бүмбэгэ, баабгай, шандаган, хүүхэлдэй,  миисгэй-нохой, сухалтай-хүхюутэй, ерыш наашаа,hуугты ;

Ойлгохо угэнууд:

-Баабгай томо, шандаган  заахан,хаанаб шандаган? Угы шандаган, хоргодоо;

- Минии хүүхэлдэй, Шинии хүүхэлдэй;

-Бүмбэгөөр наадае: саана-наана болгое!

-Нэгэн, хоёр, гурба-бүмбэгэнүүд;

- улаан-, шара, бүмбэгэ;

 -Угыш-абыш!

Хэлэлгын жэшэнүүд:

- Ерыш наашаа баабгай( шандаган), hуугты!

- Энэ минии бүмбэгэ. Томо бүмбэгэ. Заахан бүмбэгэ. Томо баабгай, заахан шандаган.

-Абыш улаан бүмбэгэ, угыш шара бүмбэгэ.

-Гуйлдэнэ-бу, гуйлдэгты!

1.Фланелеграф

группа соо байха: баабгай, шандаганиие, нохой ба миисгэйе няаха, тэдээниие хүдэлгэхэ, хэлэхэ;

2. Сарhаар хэhэн хүүхэлдэйнүүд;

3. Группа соо баабгайн, шандаганай, нохойн-миисгэйн масканууд;

-Жороо үгэ: «Баабгай , баабгай баахалдай»

-Дуун Yг.Ц.Бадмаевай, Хүг.Б.Цырендашиевай

«Баабгалдай»;

Физминутка: Дүүжэн -даажан

3

Хүнэй бэеын хубинууд

Шэнэ үгэнүүдые хэлэжэ шадаха,багшын хэлэhэниие ойлгохо болгохо;

-Ухибуудтэ гар нюураа hайса угааха, сэбэрээр ябахые сахиха;

-хунэй бэеын хубинууд ямар уургэ дуургэнэб гэhэниие ойлгуулха;

-

Хэлэхэ үгэнүүд:  

 толгой, хамар, шэхэн шудэн,сэбэр, муухай, гараа угаагты!, хухюутэй-сухалтай;

Ойлгохо үгэнүүд:  Туянын толгой  

  ( шудэн) убдэнэ. Эмшэлэе. Убдэнэгуй.

Шинии гар сэбэр , (муухай), Баирай гар сэбэр гу? сэбэр

Хэлэлгын жэшээнүүд:

-Ошогты гараа угаагты! Минии гар сэбэр.

-Баир унтана, бү, шууягты!,Бодыш.Баирай толгой (шүдэн) үбдэнэ. Yбдэнэгүй. Хүхюутэй болоо.

-Шинии гар сэбэр гү? (сэбэр, муухай)

1. Группа соо плакат үлгэхэ «Хүнэй бэеэ», «Сэбэр гар, мухай гар»,

2. Дидактическа наадан « Зубоор суглуула»

1. Лепбук  «Бэеын хубинууд»

Шүлэг: «Уhан угаа нюурым»

Физминутка:Гараа дээшэнь-доошонь, толгойгоо хажуу тээшэнь: иишээ-тиишээ;

Доошоо hуугты-дээшээ бодогты!

4

Минии эбтэй бүлэ

 8 хэшээл

- Шэнэ үгэнүүдые хэлэжэ шадаха,багшын хэлэhэниие ойлгохо болгохо;

-ухибуудтэ «бүлэ» гээшэ юун бэ гэhэниие ойлгуулха;

-эжыдээ, абадаа дуратайгаар хумуужуулхэ;

Хэлэхэ угэнууд: Эжы, аба, минии, hайн, хуйтэн, дулаан, эжыдээ дуратайб, хухюутэй-сухалтай;

Ойлгохо үгэнүүд: -Эжы (Аба) ерыш наашаа.

-Минии эжы hайн,Минии аба hайн.

-Эжы хаанаб?,Аба хаанаб?(газаа гараа, гэртээ ороо)

Хэлэлгын жэшэнүүд:

-Эжыдээ дуратайб, абадаа дуратайб;

-гэртээ орыш, газаа гарыш!

-Дугаа дуулае!

-газаа хуйтэн, газаа дулаан!

-эжы эдеэлэнэ, аба наадана

 1. хургандаа умдэхэ заахан эжын, абын зурагууд ;

2. Стол дээрэ наадаха наадан Лото «Булэ»;

2. ханада зураг үлгэхэ: эжы, аба;

3. туhалха зурагууд: зурхэн зураатай-дуратайб гэhэн ойлгосо;

Шулэг :-Ц-Д Дондогой «Эжы минии –наран»

-Дуун «Эжыдээ дуратайб»

-Наадан хургандаа эжын  (абын) зурагуудые үмдөөд дуу дуулаха: аба(эжы) хурган хаанабши?

 -Физминутка:

«Томо болое- дээшээ,  заахан болое-доошоо»

5

6

Убэл.Шэнэ жэл. 8 хэшээл

Эдеэ-хоол. 8хэшээл

- Убэлэй саг туухай мэдээсэл ургэдхэхэ;

- убэлэй сагые ойлгуулhан -тэмдэгүүдые hанажа абаха, хэрэглэхэ;

-багшын хэлэhэн угэнуудые ойлгожо шадаха болгохо, зарим угэнуудые хэлэжэ шадаха болгохо;

-нүхэдтэйгөө эбтэйгээр наадахые хумуужуулхэ;

-Yхибүүдые эдеэ хоол тэмдэглэhэн  үгэнүүдтэй танилсуулха.

-багшын хэлэhэниие ойлгохо, зүб харюусаха;

-Урда гараhан үгэнүүдээ үргэнөөр хэрэглэхэ;

-ухаан бодол хүгжөөхэ;

- эбтэйгээр наадахые хүмүүжүүлхэ;

Хэлэхэ угэнууд:  Газаа, хуйтэн, саhан, гоё, хасуури, ногоон,  наадая, хухюутэй, улаан-шара,нэгэн, хоёр;

Ойлгохо угэнууд:

-Газаа хуйтэн болоо. Саhан ороно-саhан ороногуй.

-гоё хасуури, ногоон хасуури, хадхууртай;  

-Айлшад ерээ: шоно ерээ, шандаган ерээ, Туяна ерээ, Баир ерээ, нохой

ерээ, миисгэй ерээ;

- нааданхайнууд ногоон-хухэ;

- Тоолое: нэгэн, хоёр, гурба, дүрбэ, таба;

Хэлэлгын жэшэнүүд:

-Yхибүүд,  наадая!

-Харагты, гоё хасуури, минии хасуури;

-Шэнэ жэлээр!.

Хэлэхэ үгэнүүд: сай, хилээмэн, печени,хартаабха, мяхан, бууза, амтатай, халуун, hайндаа, эдеэлэе, hуугты, үгы, би садааб;

Ойлгохо үгэнүүд: hүн, шүлэн,уугты,  угытдаа,  , дэлгүүр ошое,  эдиш, уугыш, айлшад ерээ, орогты ( хүбүүн, басаган) ;

Хэлэлгын жэшээнүүд:

-Энэ юун бэ? (мяхан, хартаабха г.м.);

-Айлшад ерээ, орогты, hуугты!

-Сай уугты! Халуун сай!

- Гараа угаагты!

-Эдеэлэе!

-Хилээмэ эдигты!-(Yгы)

-Печени эдигты!-(Зай, Зай), (hайндаа);

-Печени амтатай гү?(Амтатай)

-дэлгүүр ошое! (ошое)

- Хилээмэ үгытдаа (hүн)!(абытдаа)

- Ши садаа гүш? ( Би садааб)

-Амтатай гү? ( Амтатай);

-Туулмаг соо юун байнаб? (сай, бууза г.м.)

1.Убэлэй календарь: Саhан ороно-ороногуй, газаа хуйтэн-дулаан ( убэлэй сагые ойлгуулhан тэмдэгууд- символы);

2. Группа соо гоё хасуури, элдэб унгэтэй (улаан, шара, ногоон, хухэ) нааданхайнууд;

3. Зөөлэн нааданхайнууд

-Эдеэ- хоол ба аяга табаг тэмдэглэhэн нааданхайнуудые, зурагуудые хэрэглэхэ;

-айлшаар ерэхэ хүүхэлдэйнүүд ба зөөлэн нааданхайнуудые  хэрэглэхэ;

- шэдитэ туулмаг,  сүүмхэ г.м.

Шэнэ жэл тухай шүлэг, дуу шагнуулха;

- Наадан «Хамта бидэ бултадаа…» (хасуури тойрон хатарха)1-2 куплет:

-физминутка: «Саhан ороно-ороногуй», холбоо угэнуудые хэлуулхэ:

 -Саhан, саhан сагаан саhан,

 саhан, саhан hайхан саhан…»

Жороо үгэ:

-Нэгэн, хоёр гурба-намда бууза бии;

нэгэн, хоёр гурба-шамда бууза бии;

-Наадан:

-«Шэдитэ туулмаг»,

-«Дэлгуур»

Физминутка:

-урагшаа-хойшоо, дээшээ-доошоо болое!

7.

Сагаалган. 8 хэшээл

YхибүүдтэСагаалган тухай мэдээсэ үгэхэ.

 Шэнэ үгэнүүдтэй танилсуулха, хэлэжэ hураха;

Багшын хэлэhэниие ойлгоод зүбөөр даабаринуудые хэхэ;  

-Ухаан бодол хүгжөөхэ;

-hайн зан хүмүүжүүлхэ;

Хэлэхэ үгэнүүд: Сагаалган, хүбүүн, басаган, шагай, ёохор, хатарая,дуулая, наадая,эдеэлэе, hайн-муу, томо-заахан;
Ойлгохо үгэнүүд:

- Баир хүбүүн ерээ, Туяна басаган ерээ,  Сагаан hараар,  hү уугты,сай уугты, шүлэ  эдие,бууза эдие, амтатай, hайндаа,Би садааб.

Хэлэлгын жэшээнүүд:

-Баир ба Туяна хоёр ерээ.

Баир hайн хүбүүн, Туяна hайн басаган,Наадая!

- Дүхэриг болоод байгты!

- Ёохор хатарая,дуугаа дуулая!

-Морин дээрэ hуугты, оодоргоё! (Чүүлээ-hылээ оодороо)

- Шагай наадая,

-Шагай хоргодуулае!

-Хэды шагайб?( нэгэ шагай, хоёр шагай);

1.Сагаалган тухай зурагууд, буряад хубсаhатай хүүхэлдэйнүүд, буряад эдеэ тэмдэглэhэн нааданхайнууд: бууза, пиала, hун,мяхан,сай;

2.Модоор хэhэн морин,

 3.Шагайнуудые,

 hэеы гэр,

туулмаг, ханза үргэнөөр хэрэглэхэ;

-Сагаалган тухай дуу шагнуулха

Yг. Г.Дашабыловай, хүг. Ст. Улахоновай «Сагаалган»

 -Ёохор «Тоохэй зандан..»

- шүлэгүүдые ба үреэлнүүдые шагнуулха;

8

Хубсаhан. 6 хэшээл

Хубсаhа хунар тэмдэглэhэн үгэнүүдтэй үхибүүдые танилсуулха, хэлүүлжэ hургаха;

- Багшын хэлэһые шагнаха, ойлгохо, зүбөөр харюусаха;

-Абяа шагналга, аянгалга хүгжөөхэ;  

-Хубсаhандаа наринаар, сэбэрээр  хандахые хүмүүжүүлхэ;

Хэлэхэ үгэнүүд:

Малгай, дэгэл, гутал , бээлэй;

- Гоё, минии, газаа, хүйтэн, дулаан,һуугты, бодогты;

Ойлгохо  үгэнүүд: хубсаhан, хубсаhаа үмдэе, хубсаhаа тайлая, газаа гарая, орое, газаа гоё даа,энэ модон, энэ наран, энэ үүлэн, энэ шубуун, наадая, дэбхэрэе, гүйлдэе!

Хэлэлгын жэшээнүүд:

- Минии малгай. Гоё малгай.Улаан малгай үмдэе! (Yгы, шара малгай умдэе!)

- Минии дэгэл. Гоё дэгэл.Дулаан дэгэл.

- Минии гутал. Гоё  гутал. Басаганай гутал, хүбүүнэй  гутал.

-Минии бээлэй. Гоё бээлэй.

1.Хүүхэлдэйнүүд ба тэдэнэй хубсаhан байха ( үмдэхэ, тайлаха),ба  зурагууд: элдэ бүриин унгэтэй малгайнууд;

2.Нэгэ үхибүүнэй хубсаhа харуулха, хубсалуулха);

 3.Хубсаhанай ханза;

4. Хургануудта элдэб үнгын малгайнуудые үмэдхүүлхэ, тайлаха;

Дуун

Yг.Ш.Нимбуевай, хүг. Д.Аюшеевай «Тоб-тоб тоборооб»

-Шүлэг Ж. Зимин «Наран наашаа»

-Наадан «Хубсаhанай дэлгүүр», «Газаа гарая!», «Yмдэе- тайлая!»

9.

Амитад. Шубууд. 8 хэшээл

Амитад ба шубуудые нэрлэhэн

үгэнүүдтэй танилсуулха;

-Амитадай ба шубуудай элдэб ушарнуудта  ороходонь үхибүүд туhална.

-Буряадаар багшын  хэлэхэдэ шагнажа ба  ойлгожо шадахые бэхижүүлхэ;

- Yхибүүдэй ама хэлэлгэ хүгжөөхэ;

-Амитадые ба шубуудые гамнаха,туhалха  гэжэ хүмүүжүүлхэ;

Хэлэхэ үгэнүүд: Хулгана-миисгэй, морин-тэмээн, шандаган-шоно-баабгай, борбилоо, ниидэнэ-ниидэнэгүй, заахан-томо, hайн-муу, , талмай, харгы, жэмэс, сэсэг;

Ойлгохо үгэнүүд: намнана, хоргодоо, хулганын гэр, миисгэйн гэр, түргэн-удаан, унтана-унтанагүй,hуугыш-бодыш;

Хэлэлгын жэшээнүүд:

-Миисгэй хулганые намнана. Хулгана хоргодоо, эндэ үгы, хаанаб?(энэ байна).Заахан хулгана.

-Эдихэмни шамайе! Бү, намайе эдиш!-Һайн миисгэй. Томо миисгэй. Хүхюутэй миисгэй.

-Морин дээрэ hуугты, харайлгая! Чүүлээ-hылээ, оодороо! Томо морин. Түргэн морин.

-Тэмээн дээрэ hуугты, ябая! -    Томо тэмээн. Удаан тэмээн.

-Талмай дээрэ шоно, шандаганиие бэдэрнэ. Шандаган хоргодоо.

-Талмай дээрэ баабгай унтана(унтанагүй). Һууна , жэмэс эдинэ.

-Харгы дээрэ борбилоо дэбхэрнэ. Ниидыш, ниидыш борбилоо, машина ерэбэ! ( Ниидэнэ, али ниидэнэгүй гү?)

1.Фланелеграф дээрэ гү, али фетр дээрэ талмай, харгы, гэр, сэсэг, жэмэс гэхэ мэтые  хэхэ, амитадые саарhаар гү, али фетрээр хэхэ;

2. Зөөлэн нааданхайнуудые үргэнөөр  хэрэглэхэ;

3. Гэр хэхэдээ зөөлэн  ба хатуу тэбхэрнүүдые хэрэглэхэ;

4. Мори, тэмээ хэхэ, дээрэнь hуугаад наадаха;

Богонихон шүлэгүүдые, жороо үгэнүүдые ба  тоолуурнуудые шагнуулха;

-Дуун  Yг.Ц.Бадмаевай, Хүг.Б.Цырендашиевай;

«Баабгалдай»,

«Баабгайн мёодхон»;

-Наадан «Автобусоор талмай ошое» (жэмэс, сэсэг суглуулая,

«Харгы дээрэ

 машинанууд ябанад»( байгты, ябая)

10.

Минии гэр. 6 хэшээл

-Yхибүүдые шэнэ үгэнүүдтэй танилсуулха, зүбөөр хэлэжэ hургаха;

-Гараhан үгэнүүдээ үргэнөөр хэрэглэхэ;

-Багша элдэб ушарнуудые зохёон, үхибүүдэй hонирхол татаха;

- Оршон тойрон байhан юумэнүүдээр hонирхохо, ажаглан

шүүмжэлхэ хэрэгтэй гэжэ хүмүүжүүлхэ;

Хэлэхэ үгэнүүд: Гэр, группа соо, үүдэн, орон, сонхо, газаа,наран, үүлэн, шубуухай,  минии гэр, минии орон , минии үүдэн, газаа гарыш-гэртээ орыш, наадая,

Ойлгохо үгэнүүд: Томо гэр- заахан гэр, минии гэр- шинии гэр, hайхан гэр- hайхан бэшэ гэр, шара гэр- хүрин-сагаан  гэр, манай группа- hайхан группа.

Хэлэлгын жэшэнүүд:

-Баир Туяна хоёр газаа гарае. Газаа гоё даа. Наран шарана. Үүлэн байна гү? (үгы). Шубуухайнууд ниидэнэ. Шубуухайнууд болое, ниидэе!

- Бороон ороно, гэртээ орое! (Орое!)

-Газаа гарыш, миисгэй (нохой, шандаган,  г.м.) Гэртээ орогты, шоно ерэбэ.

-Шандаган хэлэнэ: Минии гэр томо, hайхан.

-Миисгэй хэлэнэ: Минии гэр заахан, сагаан.

-Нохой хэлэнэ: Минии гэр томо, хүрин.

-Баирхүбүүн хэлэнэ: Минии группа! (Yгы, манай группа- гэнэ үхибүүд  ).

- Баир хэлэнэ: Минии сонхо. Угы, минии сонхо –гэнэ Туяна басаган.

- Сонхо дээрэ сэсэг байна.  Угы,  ваза байна.

-Минии орон. Yгы, минии орон –гэнэ Туяна. Унтыш Баир. Би эсэшооб. Бү, шууягты! Бодыш Баир, наадая! Хоргодогты! Хаанабта? Би олооб.Энэ байнаш!

-Тук- Тук, Таа хэмтэ? Би Туянаб, Би Баирби, Би шоноб, Би шандаганби, Би нохойб, Би миисгэйб г.м. Орогты,hуугты!

-Сай уугты! Амтатай сай. Һайндаа!

-Наадая, (дэбхэрэе, гүйлдэе) Баяртай!

-Минии үүдэн. Yгы, минии үүдэн. Тиимэ. Минии үүдэн.

-Неэгыш үүдэеэ! Хаагыш үүдэе!

1.Хүүхэлдэйнүүдээр ба зөөлэн нааданхайнуудаар hонирхол татаха, гэрнүүдые  тэбхэрнүүдээр хэхэ, газаа гарыш-гэртээ орыш- гэжэ наадаха;

2.Томо-Заахан гэр, хүрин гэр- сагаан гэр, орон,үүдэн сонхо,  г.м. үгэнүүдые дабтахадаа зурагуудые хэрэглэхэ;

3. Группа соо байhан нааданхайнуудые ба юумэнүүдые  хэрэглэхэ;

4.Ямар гэрнүүд байдаг бэ гэжэ презентаци харуулха;

Гараhан  шүлэгүүдээ, дуунуудаа дабтаха

-Наадан «Газаа гарыш-гэртээ орыш»-  

- онтохон  «Гэрхэн»


По теме

Рабочая программа по обучению детей дошкольного возраста коми языку (государсвенному).

Развитие речи дошкольников в детском саду осуществляется во всех видах деятельности. Однако в непосредственной образовательной деятельности обучение родному языку, развитие разговорной речи становится...

Мастер- класс для родителей "Обучение детей бурятскому языку с помощью дидактических игр"

Предлагаю Вашему вниманию серию игр,сделанных своими руками,которые могут помочь в изучении бурятского языка....

"Толихон- Словарик" -Тематический словарик для использования родителями в обучении детей бурятскому языку

quot;Толихон- Словарик"  предназначен для родителей и детей, которые учат бурятский язык в детском саду и дома. Словарь составлен по тематическому принципу, в конце каждой темы вопрос с отв...

Рабочая программа по образовательной деятельности "Бурятский язык"

Рабочая программа по обучению детей старшего дошкольного возраста разработа в соответствии:- С основной образовательной программой дошкольного образования МБДОУ г. Улан – Удэ «Детский сад ...

Методы и приемы обучения детей бурятскому языку.

Методы и приемы обучения детей бурятскому языку.Наиболее эффективным на   раннем   этапе   обучения   детей  бурятскому языку является естественный путь создания образа языка ...

Консультация для родителей по обучению детей бурятскому языку дома

       Совсем маленькие дети овладевают языком на основе имитации, а дети постарше (с 3 лет) – осознанно. Поэтому приемы, которые используются для обучения д...

Рабочая программа по обучению дошкольников бурятскому языку

Программа по обучению детей бурятскому языку в ДОУ...