Проектная работа
проект

Мәктәпкәчә белем бирүче муниципаль бюджет учреждениесе –

Теләче муниципаль районының Теләче № 1

балалар бакчасы

Проект эше

«Сабыйларга – Тукай бүләге»

(зурлар төркеме)

                                                          Эшләде:

                                                      Тәрбияче Нургалиева Гөлүсә Илшат кызы

«Сабыйларга – Тукай бүләге» проекты (зурлар төркеме)

Проектның тибы: Иҗади-мәгълүмати, әдәби.

Проектның озынлыгы: Кыска вакытлы (1–2 атна).

Искәрмә: Г. Тукайның тормышы һәм иҗаты белән таныштыру, татар теленә, китапка, туган телгә мәхәббәт һәм хөрмәт тәрбияләү.

Проектның максатлары һәм бурычлары

Белем бирү: Г. Тукайның тормыш юлы һәм әсәрләре («Шүрәле», «Су анасы», «Исемдә калганнар», «Кәҗә белән Сарык») турында белемнәрне тирәнәйтү.

Үстереш: Балаларның бәйләнешле сөйләмен, хәтерләрен, хыялын, иҗади сәләтләрен үстерү.

Тәрбия: Туган телгә, милли мәдәнияткә һәм китапларга карата кызыксыну һәм саклау тойгысы тәрбияләү.

Проектны тормышка ашыру этаплары

-Әзерлек этабы

-Г. Тукай әсәрләре буенча китап бурчыгы оештыру.

-Иҗади эшләр өчен материаллар (буяулар, пластилин, төсле кәгазь) әзерләү.

-Ата-аналар өчен мәгълүмат почмагы булдыру.

1.Төп этап (Эшчәнлек)

Әдәби укулар: «Су анасы», «Шүрәле», «Гали һәм Кәҗә», «Бала белән Күбәләк» әсәрләрен уку һәм фикер алышу.

2.Иҗади эшчәнлек:

-Рәсем ясау: «Күбәләк һәм бала», «Шүрәле урманы».

-Ябыштыру (аппликация): «Су анасының алтын тарагы».

-Пластилиннан ясау: «Кәҗә һәм Сарык».

-Музыкаль һәм хәрәкәтле уеннары: «Шүрәле» уены, Г. Тукай сүзләренә язылган җырларны җырлау«Туган тел».

-Театрлаштыру: «Шүрәле» яки «Кәҗә белән Сарык» әсәреннән кечкенә сәхнәләштерү.

3.Йомгаклау этабы

«Г. Тукай әкиятләре дөньясында» дип аталган балаларның иҗади эшләре күргәзмәсен ачу.

«Тукай – безнең йөрәктә» әдәби-музыкаль кичәсе яки викторина узару.

-Көтелгән нәтиҗә

Балалар Габдулла Тукайның төп әсәрләрен һәм персонажларын таный, шигырьләрен яттан белә, туган телгә булган кызыксынулары арта. Ата-аналар проектка актив җәлеп ителә.

Габдулла Тукайның тормыш юлы (балалар өчен)

Габдулла Тукай — татар халкының иң яраткан бөек шагыйре. Ул балалар өчен күп сөйкемле шигырьләр һәм мавыктыргыч әкиятләр язган.

Балачак еллары

Тууы: Габдулла 1886 елның 26 апрелендә Татарстанның Арча районы Кушлавыч авылында туа.

Авыр балачак: Малай бик кечкенәдән ятим кала. Ул төрле авылларда, башка гаиләләрдә үсә.

Өчиле авылы: Аны Өчиле авылына җибәрәләр, анда ул бик күп моң-зазар күрә.

Кырлай авылы: Соңрак Габдулла Кырлай авылына эләгә. Бу авыл аның өчен иң кадерле урынга әйләнә. Биредә ул урмандагы гүзәл табигатьне күрә, халык әкиятләрен, легендаларын тыңлый. Эшчән, игелекле кешеләр белән яши. Именно Кырлай авылы аңа «Шүрәле» һәм «Су анасы» кебек бөек әкиятләр язарга илһам бирә.

Үсү һәм иҗат итү

Уральск шәһәре: Абыйсы белән апасы аны Уральск шәһәренә чакырып ала. Анда Габдулла мәдрәсәдә укый, рус һәм гарәп телләрен өйрәнә, шигырьләр яза башлый.

Казанга кайту: Соңрак ул татар мәдәниятенең үзәге булган Казан шәһәренә кайта. Казанда ул газет-журналларда эшли, китаплар чыгара, татар телен һәм культурасын үстерү өчен бик күп тырышлык куя.

Ни өчен без Тукайны яратабыз?

Ул балаларны туган телне яратырга, табигатьне сакларга, хезмәт сөяргә һәм игелекле булырга өйрәтә.

Аның «Туган тел» җыры — татар халкының гимны сыман.

Аның персонажлары — Шүрәле, Су анасы, Кәҗә белән Сарык, Былтыр — һәр баланың якын дусты.

Тукай күп яшәмәсә дә (бары 27 яшьтә дөнья куя), аның язган әсәрләре һәрвакыт балаларның йөрәгендә яши.

1«Күбәләк һәм бала» темасына рәсем ясау шөгыле (зурлар төркеме)

Искәрмә: Г. Тукайның «Бала белән Күбәләк» шигыре буенча балаларның иҗади сәләтен һәм рәсем ясау күнекмәләрен үстерү.

Занятие максатлары

Белем бирү: Г. Тукайның «Бала белән Күбәләк» әсәрен искә төшерү; кеше һәм табигать (күбәләк) образын кәгазьдә чагылдырырга өйрәтү.

Үстереш: Формаларны, төсләрне дөрес сайлау, композиция төзү (үзәккә бала һәм күбәләкне урнаштыру) күнекмәләрен үстерү.

Тәрбия: Табигатькә, тере җаннарга сак караш һәм ярату тәрбияләү.

Кәрәкле материаллар

А4 форматындагы ак кәгазьләр.

Төсле карандашлар, акварель яки гуашь буяулары, пухлар.

Г. Тукайның «Бала белән Күбәләк» шигыренә ясалган иллюстрацияләр.

Шөгыль башы (Кереш өлеш)

Әңгәмә һәм шигырь уку:

Тәрбияче Г. Тукайның «Бала белән Күбәләк» шигыреннән өзек укый:

        «Әйт әле, Күбәләк,

         Сөйләшик бергәләп:

         Син ничек яшисең?

         Әйт әле, тормышың...»

Фикер алышу:

Балалардан күбәләкнең тышкы күренеше (канатлары, төсләре, бизәкләре) һәм яшел болында, чәчәкләр арасында очып йөрүе турында сорау.

Төп өлеш (Эшчәнлек)

Эш тәртибен аңлату:

         Кәгазьнең үзәгендә бәләкәй бала (малай яки кыз) фигурасын ясау.

Бала янында яки өстендә матур, чамлы канатлы күбәләк сүрәтләү.

Фонны тутыру: чәчәкле болын, яшел үләннәр, якты кояш һәм болытлар.

Физкультминут («Күбәләкләр»):

Балалар кулларын канат сыман кагып, залда җаныңча хәрәкәт итәләр һәм чәчәкләргә «уналар».

Балаларның мөстәкыль эше:

Балалар музыка (Тукай әсәрләренә язылган тыныч көйләр) астында рәсем ясыйлар. Тәрбияче кирәк булганда ярдәм итә.

Йомгаклау өлеше

Күргәзмә булдыру: Балаларның ясаган рәсемнәрен диварга элү.

Эшләрне бәяләү: Балалар үзләренең һәм дусларының эшенә бәя бирәләр (нинди күбәләк иң ачык төсле, кемнең болыны чәчәкле).

Тәрбияче сүзе: Табигатьне һәм күбәләкләрне рәнҗетмәскә, аларны бары тик күзәтергә һәм сокланырга кирәклеген искәртеп үтү.

2«Су анасының алтын тарагы» темасына ябыштыру (аппликация) шөгыле (зурлар төркеме)

Искәрмә: Г. Тукайның «Су анасы» әкияте буенча татар милли орнаменты элементларын (ләлә чәчәге һәм яфрак) кулланып, алтын таракны бизәү күнекмәләрен үстерү.

Занятие максатлары

Белем бирү: Балаларны татар милли орнаменты элементлары (ләлә чәчәге, яфрак) белән таныштыруны дәвам итү; әзер формалардан симетрилы композиция төзергә өйрәтү.

Үстереш: Эчтәлекле кул моторикасын, кайчы белән эшләү (яки әзер элементларны урнаштыру) һәм эстетик зәвыкны үстерү.

Тәрбия: Г. Тукай әсәрләренә кызыксыну, татар халык сәнгатенә мәхәббәт һәм сакчыл караш тәрбияләү.

Кәрәкле материаллар

Сары яки алтынсу картоннан киселгән тарак формалары.

Төсле кәгазьдән ясалган татар милли орнаменты элементлары: ләлә чәчәкләре (кызыл/сары) һәм яфраклар (яшел).

Клей (ПВА яки клей-карандаш), клеенка, салфеткалар.

Г. Тукайның «Су анасы» әкияте буенча иллюстрацияләр, алтын тарак үрнәге.

Шөгыль башы (Кереш өлеш)

Әңгәмә һәм әкиятне искә төшерү:

Тәрбияче «Су анасы» әкиятеннән сүзләр укый яки алтын тарак турында сорау бирә:

       «Күрәм: ялтырый бик су өсте,  *

        Тарак бар анда алтын, бик матур төсле...»

Максат кую:

— Балалар, Су анасы үзенең алтын тарагын югалткан. Әйдәгез, аңа татар милли орнаменты (ләлә чәчәге һәм яфраклар) белән бизәлгән яңа, бик матур алтын тараклар ясап бүләк итәек!

Төп өлеш (Эшчәнлек)

Орнамент элементларын карау һәм аңлату:

Ләлә (тюльпан): Татар милли бизәгенең төп чәчәге, язны һәм матурлыкны аңлата. Таракның үзәгенә урнаштырыла.

Яфраклар: Ләләнең ике ягына симметрияле итеп урнаштырыла.

Эш тәртибе:

Алтынсу тарак формасын алдыгызга куегыз.

Башта клей сөртмичә, бизәкне урнаштырып карагыз: үзәккә — ләлә чәчәген, кырыйларына — яфракларны.

Детальләрне тәртип белән ябыштырыгыз: башта чәчәкне, аннары яфракларны.

Физкультминут («Су анасы һәм су дулкыннары»):

Балалар су дулкыннарын сүрәтләп кулларын селкиләр, су астында йөзеп йөргән балыкларны күрсәтәләр.

Балаларның мөстәқиль эше:

Балалар клей белән эшлиләр. Тәрбияче композициянең дөреслеген (симметрияне) күзәтә, кирәк булганда булыша.

Йомгаклау өлеше

Күргәзмә булдыру: Тәмамланган алтын таракларны пәрдәгә яки күргәзмә өстәленә тезеп кую.

Эшләрне карау һәм бәяләү: Балалар кайсы таракның бизәкләре иң тигез һәм матур ябыштырылганын билгелиләр.

Тәрбияче сүзе:

— Балалар, сез ясаган тараклар шундый матур булды! Су анасы бу милли орнаментлы алтын таракларны күрсә, бик сөенер иде. Сез бүген бик тырыштыгыз!

3.«Кәҗә һәм Сарык» темасына пластилиннан ясау (лепка) шөгыле (зурлар төркеме)

Искәрмә: Г. Тукайның «Кәҗә белән Сарык» әкияте буенча персонажларны пластилиннан ясарга, аларның үзенчәлекле якларын чагылдырырга өйрәтү.

Занятие максатлары

Белем бирү: Кәҗә һәм Сарыкның тышкы күренешләрендәге охшашлык һәм аермаларны (мөгезләр, сакал, йон/тән төзелеше) таный белү; формаларны туплап ясау күнекмәләрен ныгыту.

Үстереш: Кулларның вак моторикасын, кушма формалар (әвәләп, сузып, бөртеп) ясау осталыгын һәм күзаллауны үстерү.

Тәрбия: Әкият персонажларына кызыксыну, дуслык һәм бер-берсенә ярдәм итү хисе тәрбияләү.

Кәрәкле материаллар

Төрле төстәге пластилин (ак, соры, кара, көрән).

Лепка ясау өчен доскалар, стеклар (пычаклар).

Г. Тукайның «Кәҗә белән Сарык» әкияте буенча иллюстрацияләр, әзер ясалган үрнәкләр.

Шөгыль башы (Кереш өлеш)

Сюрприз моменты һәм әңгәмә:

Тәрбияче әкияттән өзек укый яки табышмак әйтә:

        «Урманда йөриләр, бүре башы табалар,

         Тапкырлык белән бүрене куркыталар...  

Кемнәр алар?»

      (Балалар җавабы: Кәҗә белән Сарык)

      Персонажларны чагыштыру:

— Кәҗәнең нәрсәсе бар? (Үткен мөгезләре, сакалы, туры гәүдәсе)

— Сарыкның нәрсәсе бар? ( бөдрә йоны, түгәрәк итеп бөрлегүле мөгезләре)

Төп өлеш (Эшчәнлек)

Эш тәртибен аңлату (Кәҗә яки Сарык ясау):

Гәүдә һәм баш: Пластилинны икегә бүләбез (берсе зуррагы — гәүдә, кечерәге — баш). Гәүдәне озынча итеп, башын түгәрәкләп әүбәләп ясыйбыз.

Аяклар: Дүрт бердәй бәләкәй чыбыксыман пластилин ясап, гәүдәгә ябыштырабыз.

Үзенчәлекле детальләр:

Кәҗә өчен: Мөгезләрен өскә таба туры сузабыз, аскы өлешенә бәләкәй сакал ябыштырабыз.

Сарык өчен: Йон фактурасын ясау өчен стека белән сызыклар ясыйбыз яки бәләкәй шарчыклар ябыштырабыз. Мөгезләрен бөгәбез.

Физкультминут («Кәҗә белән Сарык»):

Балалар кәҗә сыман сикергәләп, мөгезләрен күрсәтәләр, сарык сыман адымнар ясыйлар.

Балаларның мөстәйль эше:

Балалар үзләре теләгән персонажны (яки икесен дә) ясыйлар. Тәрбияче детальләрне (мөгез, күз, сакал) дөрес ясарга булыша.

Йомгаклау өлеше

Композиция төзү: Ясалган Кәҗә һәм Сарыкларны яшел палас яки картонда булдырылган «урман аланына» тезеп кую.

Бәяләү: Балалар кемнең Кәҗәсе яки Сарыгы иң оста һәм тапкыр күренүе турында әйтәләр.

Тәрбияче сүзе:

— Балалар, сез әкият героена бик охшатып ясагансыз! Кәҗә белән Сарык кебек һәрвакыт дус һәм бердәм булыгыз.

«Шүрәле» музыкаль һәм хәрәкәтле уены (зурлар төркеме)

Уенның максаты:

Балаларның тизлеген, игътибарлылыгын, җитезлеген һәм хәрәкәт координациясен үстерү; Габдулла Тукайның «Шүрәле» әкиятенә кызыксыну һәм сәнгатьле образга керә белү күнекмәләрен тәрбияләү.

1 Вариант:

Мәйданчыкта/Залда «Шүрәле һәм Былтырлар» хәрәкәтле уены

Кәрәкле җиһазлар: Шүрәле маскасы яки калпагы, урман музыкасы яки татар халык көйләре.

Уенга әзерлек: Балалар арасыннан санмыш (считалка) ярдәмендә «Шүрәле» сайлана. Калган балалар — «Урманга утынга (агачка, җиләккә) килгән авыл балалары яки Былтырлар».

Уен башы һәм тәртибе:

Зал ахыры — «Урман» (Шүрәле өе), ә каршы як — «Авыл» (балаларның куркынычсыз урыны).

Балалар музыка астында урманга «чабалар», җиләк җыялар, «утын кисәләр» һәм шигырь рәтләрен әйтәләр:

-Урманда без йөрибез,

-Җиләк-җимеш җыябыз.

-Шүрәле килеп чыкса,

-Тиз авылга чабабыз!

Музыка туктау белән, «Шүрәле» агач артыннан (яки алан уртасыннан) уяна, бармакларын селкетеп, үзенчәлекле авазлар чыгара («Кыты-кыты, гыты-гыты!»).

Шүрәле балаларны кытыкларга яки тотарга омтыла. Балалар тиз генә «Авылга» (билгеләнгән сызык артына) качарга тиеш.

Шүрәле кемгә кагылса яки кемне тотып «кытыкласа», ул бала киләсе турда Шүрәлегә ярдәмче була яки яңа Шүрәле булып сайлана.

2 Вариант:

Музыкаль-ритмик «Замри» («Катып кал») уены

Уен тәртибе:

Балалар шат тыныч татар көенә зал буенча иркен итеп бииләр, канат кагалар яки адымлыйлар.

Тәрбияче музыканы кинәт туктата һәм «Шүрәле килә!» дип әйтә.

Балалар шунда ук Шүрәлегә тимәсеннән качу өчен бер урында төрле иҗади образларда (агач, таш, чәчәк) катып калырга тиеш.

«Шүрәле» зал буенча йөри, кызыклы хәрәкәтләр ясый, балаларны көлдерергә яки кытыкларга омтыла.

Кем кузгалса яки көлеп җибәрсә, ул уеннан вакытлыча чыга яки Шүрәле белән бергә биергә кала.

Уен өчен файдалы кәеф булдыру (Тәрбияче өчен киңәшләр):

Уен алдыннан Тукайның Шүрәлесен искә төшерегез: «Шүрәленең озын сабыр бармаклары бар, ул кытыкларга бик ярата, аңа озын бармакларын тигезләмичә сакланырга кирәк!»

Уен фонына «Шүрәле» балетыннан (Ф. Яруллин музыкасы) яки күңелле татар халык көйләрен кулланырга мөмкин. Бу балаларда музыкаль зәвык һәм атмосфера булдырырга ярдәм итә.

«Тукай – безнең йөрәктә» викторина сценарие (зурлар төркеме)

Искәрмә: Г. Тукайның тормыш юлы һәм әсәрләре буенча белемнәрне ныгыту, балаларның бәйләнешле сөйләмен, хәтерләрен һәм уйлау сәләтен үстерү.

Җиһазлау:

Г. Тукай портеты, «Шүрәле», «Су анасы», «Кәҗә белән Сарык» әкиятләреннән иллюстрацияләр, алтын тарак, бөртекләр/чиплар (дөрес җаваплар өчен), сертификатлар яки бәйрәм медальләре.

Викторина башы (Кереш өлеш)

Тәрбияче:

— Исәнмесез, балалар! Апрель аенда без бөек татар шагыйре Габдулла Тукайны искә алабыз. Ул безгә бик күп матур шигырьләр, мавыктыргыч әкиятләр калдырган. Бүген без аның әсәрләре буенча «Тукай – безнең йөрәктә» дип аталган викторина үткәрәбез!

Шартлар: Балалар 2 командага бүленә («Шүрәлеләр» һәм «Су аналары»). Дөрес җавап өчен командага йолдызчык (чип) бирелә.

Викторинаның турлары (Ярышлар)

1)Тур: «Кем тизрәк?» (Әкиятне таны)

Су төбендә яши, алтын тарагын югалта. Кем ул? (Су анасы)

Урманда яши, озын бармаклары бар, кытыкларга ярата. (Шүрәле)

Урманнан капчык белән бүре башы ташыйлар. (Кәҗә белән Сарык)

Күбәләк белән сөйләшә, аның белән дуслашасы килә. (Бала)

2)Тур: «Табышмаклы әйберләр» (Сихри капчык)

(Тәрбияче капчыктан әйберләр чыгара, балалар кайсы әкияттән икәнен әйтергә тиеш)

Алтын тарак → «Су анасы»

Бүре башы (агач/уенчык) → «Кәҗә белән Сарык»

Агач тумар/балта → «Шүрәле»

Яшел алма → «Гали һәм Кәҗә»

3)Тур: «Шигырьне давам ит»

«И якты юл, и гүзәл ил, ...» («Туган тел»)

«Әйт әле, Күбәләк, сөйләшик ...» («Бергәләп»)

«Бер авылда бар иде, ди, ...» («Былтыр» / «Шүрәле»)

«Безнең су да, җир дә башка, ...» («Шүрәле»)

4)Тур: «Тапкыр Былтыр» (Командалар капчыгы)

1 командага сорау: Шүрәле Былтырга нинди исем әйткән? (Былтыр)

2 командага сорау: Кәҗә белән Сарык кемнән курыкмыйча качканнар? (Бүреләрдән)

Физкультминут («Шүрәле белән бию»)

Балалар музыка астында Шүрәле хәрәкәтләрен кабатлыйлар (җиңелчә кытыклашу, адымлау, сөенү).

Йомгаклау өлеше

Нәтиҗәләр ясау: Йолдызчыкларны санау, ике команданың да активлыгын һәм Тукай әсәрләрен яхшы белүен билгеләп үтү.

Бүләкләү: Балаларга «Тукай әкиятләрен белүче» дигән мактау кәгазьләре яки медальләр тапшыру.

Ахырдан: Барлык балалар бергә «Туган тел» җырын башкаралар.