Герин мал
план-конспект урока (3 класс) по теме

Кичәлин седв:     Герин мал. «Мал асрхла, амн тоста»

Кичәлин күсл: Герин малын туск медрлән давтад, батлад күүндвр келһн. Шин үгмүд тодлулад, зәӊгс тогтах. Үгин көрӊ байҗулһн.

Дөнцл материал: компьютер, медиапроектор, презентац, зургуд.

Кичәлин йовуд:

1.Оргмомент.

- Цуһар нааран хәләтн. Би – Данара Александровна. Эндр хальмг келнә кичәл давулхв. Би таднд ирсндән байрлҗанав. Энд дала гиичнр ирсн бәәнә. Эргәд мендлцхәтн. Нег-негән бүлән нүдәр хәләһәд, байртаһар һаран өгтн. Сууцхатн.

- Ода ямаран җилин цаг? Хаврин сармуд келтн.

- Ода ямаран сар?

- Хавр ирсиг мадн яһҗ меднәвидн? Хаврин темдгуд келтн. Хаврин тускар сәәнәр меддг бәәҗт.

2.Келнә ээдрә һарһлн – үлгүрмүд

Эн зургудта үлгүрмүд умшхмн.

«Ноха угад һаха хуцна»

    слайд 1

«Күн болх баһасн, күлг болх унһнасн»

     слайд 2

«Мал асрхла, амн тоста»

- Яһад тиигҗ келнә? (мал сәәнәр хәләхлә, ширә деер хот бәәх)

     слайд 3

«Мал төләр өсдг»

- Яһад тиигҗ келнә?  (төл авхла, мал дала болх)

     слайд 4

«Мал күн хойрин әмнь холвата»

     слайд 5

- Яһад тиигҗ келнә? (күн мал асрна, малас дала олз авна)

- Юуна туск эн үлгүрмүд? (малын туск)

- Эндр мана кичәлин төр «Герин мал».

     слайд 6

- Ямаран герин мал меднәт?

- Ээҗ-аавтн гертән ямаран мал бәрнә?

- Ямаран нертә? (На слайде - Мана ээҗд   …   гидг үкр бәәнә.) Эн зәӊг цуһар бичтн.  Эврә нерн ик үзгәс эклҗ бичгднә.

- Мөрнә туск эврә нерн орулад, зәӊг тогтатн. (Мини аавд Арнзл гидг мөрн бәәнә.)

3. - Күүкд, эн кемб?

      слайд 7

- Эн зург «Мать – земля родная» Гарри Олегович Рокчинский зурсмн. Эн җилд Әрәсән ачта зурачин 90-җилин өөн темгдлх. Эн зурачин үүдәврмүдин һәәхүл болҗана. Сул цагтан күрәд хәләтн.

- Эн юмб? (эн хаша)

- Ээҗ танас нөкд сурхар ирв. Салькнд хашан үүдн секгдәд, цуг мал һарад, зерлг аӊгудла ниилдҗ. Буйн болтха, малмудм салһад хашаднь тууһад орултн. (Күүкд неҗәдәр самбртал һарад магниттә зургуд йилһәд, неринь келәд, хашан өөр тәвнә.)

- Нөкд болситн ээҗ байрлҗана, ээҗин наснд күртн!

- Ээҗин мал хашаднь орулвт. Тадн «Ээҗин хаша дотр» гидг ду ээҗдән дуулад өгтн.

- Эн зургудт юн үлдв?

- Яһад эдниг зерлг аӊгуд гинәвидн?

- Эдн альд бәәнә? (кеер, теегт, ө-шуһу моднд) (убрать с доски по-одному, проговаривая название – эн юмб? Альд бәәнә?)

- Герин мал эднлә әдл эзн угаһар бәәҗ чадхий? Юӊгад?  

Күн эдниг асрна: хот өгнә, хашаһинь ясна, услна.

4. Физминутк.

- Ода наадхмн. Би таднд контав хаяд, малын нер келнәв. Тадн бәрҗ авад, төлинь келәд, хәрү хайтн.

мөрн – унһн

үкр – туһл

ноха – нохан кичг

яман – ишк

һаха – һахан кичг

хөн – хурһн

темән – ботхн

мис – миисин кичг

5. Кезәнәс авн хальмг улс дөрвн зүсн мал өскнә: үкр, хөн, мөрн, темән.

Ода нүдән аняд, соӊсцхатн:

Слайд со звуком

  слайд 8

- Эн юмб? Эн үкр.

- Үкр яһна? Үкр мөөрнә.

Эн цоохр үкр – дала үс өгдг үкр.

- Эн һалзн, тоһш өвртә үкр - хальмг тохмта мал, улан-күрӊ зүстә. Хальмг тохмта мал шимтә мах өгнә.

Слайд со звуком

    слайд 9 

- Эн юмб? Эн мөрн.

- Мөрн яһна? Мөрн инцхәнә.

Слайд со звуком

     слайд 10

- Эн юмб? Эн хөн.

- Хөн яһна? Хөн мәәлнә.

Слайд со звуком

     слайд 11

- Эн юмб? Эн темән.

- Темән яһна? Темән буульна.

6. Эн зүн бийд бәәсн үгмүд хәләһәд, умшад,  барун бийд бәәсн үгмүдлә ирлцүлтн (соотнесите).

Зургуд

туһл                              мәәлнә                                

ботхн                             мөөрнә

унһн                               хуцна

хурһн                             буульна

миисин кичг                    инцхәнә                        

нохан кичг

7.     Слайд 12

Х -

Ө -

Н -

Эн үг хәләһәд, түрүн үзгәр эклҗәх үгмүд бичтн. Би таднд 1 минут цаг өгчәнәв.

8. Ода дөрвн зүсн мал ямаран тус күүнд күрдгинь тускар күүндхмн.

- Үкр альд бәәнә?

- Үкр ю иднә?

 - Үкр юуһарн туста?

      слайд 13

     слайд 14

     слайд 15

Дәкәдчн мөрн маднд ик тусан күргнә.

   слайд 16

Ямаран тус күргнә? Эн зургар зәӊг тогтатн. Мөрн аца зөөнә.

  слайд 17

Мөрәр мал хәрүлнә, мөрн көлгн болҗана маднд.

   слайд 18

Мөрн урлданд орна.

     слайд 19

    слайд 20

Темәһәр аца зөөнә

Калмыцкие всадники, оседлав грозных и ревущих верблюдов, наводили ужас на неприятеля. Степняки знали, что лошади очень боятся верблюдов, поскольку они более массивны, а разъярёнными выглядят тем более устрашающе. К тому же в атаке боевой, массивный верблюд может развить очень большую скорость.

9.Физминутк (малын туск)

Яман, яман өвртә,

Яман, яман сахлта

Көләрн топ, топ, топ,

Нүдәрн чирм, чирм, чирм.

Хот иддго күүкдиг,

Үс уудго күүкдиг

Мөргнәв, мөргнәв, мөргнәв.

10.- Ода карточкар хошадар көдлхмн. Негнть сурвр тәвх, хойрдгчнь хәрүһинь өгх.

- Негдгч зерглән хөөнә туск диалог тогтатн.

- Хойрдгч зерглән үкрин туск диалог тогтатн.

- Һурвдгч зерглән мөрнә туск диалог тогтатн.   

                          яһна?

                             ю иднә?

                             юуһарн туста?

10. - Тиигәд, хальмг улс «мал асрхла, амн тоста» яһад тиигҗ келсмб? (мал бәрсн күн даӊгинь цатхлӊ бәәнә, мал тус күүнд күргнә). Таднд ямаран мал таасгдсн? Яһад таасгдсн? Таасгдсн малыг гертән зурад авад иртн.

- Кичәл чилв, эндр цуһар сәәнәр көдлүт (выставить оценки) , хальмг келән сәәнәр меддг бәәҗт, йир гидгәр байрлҗанав!

 - Ода, күүкд, кичәлд яһҗ көдлситн шинҗлт.

- Хашад герин мал орултн.

- Эн кичәл таасгдсн болхла, герин малыг ноһан хашад орултн.

- Невчк зовлӊта болхла, шар хашад орултн.

- Йир зовлӊта болхла, улан хашад орултн.

Күүкд, менд байрта харһцай!