Рабочая программа по бурятскому языку 5 класс
рабочая программа

РАССМОТРЕНО

Руководитель ШМО

__________  /Очирова В.О/

Протокол №1

От «28» 08.2025 г.

СОГЛАСОВАНО

Зам. дир. по УВР____________

/Цыбикова Н.И./

Протокол №1

От «28» 08.2025 г.

УТВЕРЖДЕНО

Директор_____________

                    /Очирова Н.В./

Приказ № 28/1

От «28» 08.2025 г.

1

Личностно

Буряад хэлэнэй удха шанар тухай мэдэсэеэ үргэдхэхэ. Зүбѳѳр        абяануудые        үгүүлхэ,        тус        тодорхойлолнуудта хашалган абяануудые нэрлэхэ. Юумэнэй нэрэ ба үйлэ үгэнүүдые зүбѳѳр илгаруулха, харюугаа баталха. Тоогой нэрэнүүдые хэрэглэжэ, асуудалнуудта харюусаха. Хѳѳрѳѳ уншаад, удхыень элирүүлхэ, асуудалнуудта харюусаха ба мэдүүлэлнүүдые илгаруулха. Зүбѳѳр бэшэхэеэ оролдохо. Зүбѳѳр бэшэхэеэ оролдохо. Аялган абяанууд дуунhаа бүридэдэг, харин хашалган абяануудые үгүүлхэдэ, элдэб торолтонууд ушардаг гэhэн ойлгосо үргэдхэхэ. Буряад алфавит соо 12 аялган үзэг, 22-нь хашалган үзэг гэжэ хадуун абаха. жороо үгэнүүдые түргѳѳр үгүүлжэ туршаха.

2

Предметнэ

Литературна буряад хэлэнэй шэнжэнүүдтэй танилсуулга. Илгаатай        үгэнүүдэй        абяануудыень        тодорхойлхо. Морфологическа шэнжэнүүдээрнь хэлэлгын хубинуудые илгаруулха. Текст соо тэмдэгэй ба тогой нэрэнуудые оложо шадаха, гол морфологическа шэнжэнүү

дээрнь илгаруулха. Текст уншаад дүүрэһэн һанал бодол хоолойн аянгаар харуулжа уншаха, юун тухай хэлэгдэнэб хэлэхэ.        Шалгалтын        диктант        бэшэхэ.        Алдуу        дээрэ хүдэлмэри. Хэлэнэй абяанууд хоёр ехэ бүлэгтэ хубаарна: аялган ба хашалган гэжэ илгааень дабтаха, бэхижүүлхэ. Ц-Б. Бадмаевай «Хун шубууд…» гэһэн текст уншахадаа, үгэ бүхэнииень ами аминдань үгүүлхэ. Yзэгүүдые зүбѳѳр нэрлэхэ. Проблемнэ асуудалда харюусаха. Удаан ээ, дифтонг эй аялганууд ямар гуримай ёһоор бэшэгдэнэб ажаглаха.

3

Метапредметнэ

Хэлэн тухай бодомжолгонуудые уншаха, «хэлэн» гэһэн ойлгосо        ямар        удхануудтайб,буряад        хэлэн        монгол хэлэнүүдэй бүлэдэ ородог, энэ хэлэнүүд табан миллион тухай монгол туургата арадай хэлэн үүд болоно гэһэн мэдэсэеэ тайлбарилха, һанамжаяа баталха. Текстын гол удха элирүүлхэ, интернет – ресурс хэрэглэн. Хэһэгүүдые уншаад, текстдэ дүтэрхыгѳѳр удхыень хѳѳрэхэ, хэлэлгэ хүсэд болгохо. Хэһэг уранаар уншаха, сасуулха, хэһэг нэрлэхэ. Али хэһэг соо һанал бодол        эли тодоор харуулаатайб?      Юундэ?        Харюугаа      баталха.      Зураг

анхаралтайгаар хараад, эхин хуби үргэлжэлүүлжэ, багахан найруулга бэшэхэ. Yгтэһэн грамматическа даабаринуудаа зүбѳѳр дүүргэхэ. Алдуунуудаа заһахадаа, жэшээнүүдые зүбѳѳр хэрэглэжэ, харюунуудаа баримталха. Хэлэлгын абяануудые зүбѳѳр үгүүлхэ. Yгтэһэн шүлэг уран гоёор уншаха. Орхигдоһон үзэгүүдыень табиха, ямар лирикэдэ хабаатайб элирүүлхэ. Буряал хэлэнэй үгэнүүд ямар үзэгүүдээр эхилдэггүйб? Бодомжолго хэхэ. Һонирхолтой мэдээсэлнүү

дые хадуужа абаха. Ц-Д. Дондоковагай «Yбэлэй тайга» уран гоёор уншаха, удха тайлбарилха, текстын жанр элирүүлхэ, үбэлэй зураглал тухай холбоо мэдүүлэлнүү

дые зохёохо.

hурагшад        гол тулэб        иимэ юумэ мэдэхэ еhотой

hурагшад иимэ юумэ шадаха еhотой

hурагшад 5- хи класс дуургэхэдээ, иимэ шадабари ба дадалтай болохо еhотой:

- угэ сохи узэгууд ба абяануудые зубоор иргаруулха,        шуулбэри        хэхэ,        угэнуудые буридэлоорнь,                         мэдуулэлнуудые байгуулгаарнь шуумжэлхэ, юрын болон орео мэдуулэлнуудые зохеохо;

- юрэ хоорэhэн, бодомжолhон, зураглаhан найруулгануудые бэшэжэ тусэб табижа шадаха.

- буряад болон абтаhан угэнуудэй бэшэгэй дурим        мэдэхэ,        тэрэниие        баримталан, угэнуудые        болон     мэдуулэлнуудые        зуб угуулхэ, бэшэхэ;

№

Нэрэ хубаалга, сэдэб

Сагай

хубаари

Удха

Шалгалтын түхэлнүүд

1

Хэлэн-хүнүүдэй

Хоорондоо харилсаха шухала арга

1 час

«Хэлэн-        хунуудэй хоорондоо харилсаха шухала арга» гэhэн гаршагтайгаархэлэнтухай оролто  хоорэлдоо     эмхидхэжэ, асуудалнуудта харюусажа туршаха:

Хэлэн гээшэ юун бэ? Хэлэн юундэ хэрэгтэйб? Хэлэгуйгоор амидаража болохо гу? Хэлэн юунhээбуридэнэб? Дэлхэй дээрэ хэды хэлэн бииб? Ямар хэлэн турэл гэдэг бэ?

Толи        хэрэглэжэ, үгын       һүүлшын үзэг баримталан, арбан     үгэнүүдэй һубарил        бэшэхэ. Шалгалтын асуудалнуудта харюусаха.

«Уран        зурааша Намар».        Дээрэ үгтэһэн тексттэй зэргэсүүлхэ.

3

Фонетикэ

33 час

-Нэрлэгдэhэн hалбариини гол ойлгосонууд        гэхэдэ, хэлэлгын абяан ба узэг болоно.

-Фонетика узэхэдоо,

hурагшадаа аминдаа        байhан абяануудые, угэнуудые   болон       узэгуудэй нэрэнуудые тодоор аад, шангаар хэлуулжэ hургаха.

5-хи класста фонетика узэлгые холбоо        хэлэлгэ хугжоолгэтэй, орфоэпитэй             холбоотойгоор ябуулха. - Орфоэпи болбол угэ бухэниие литературна хэлэнэй хэм баримталжа угуулхэ гэhэн эрилтэ табина. Тиимэhээ фонетикэ орфоэпии хоерые нэгэ hалбари соо узэхэдоо, угэнуудые литературна хэлэндэ хэрэглэдэгээрнь бэшэхэ ёhотой гэжэ hурагшадтаа ойлгуулха.

«Намарай ольбон» гэһэн сэдэбтэ бишыхан зохёолго бэшэхэ. Алфавит сээжэлдэхэ.

Орфоэпи

- Орфоэпи тухай юрэнхы ойлгосо;

-Үгэ соо хашалган үгэнүүдэй эзэлдэг һуури

Бэшэгэй дүрим(орфограф и)

- Һурагшадые бэшэгэй дүримтэй бата бэхеэр танилсуулха, тэрэдүримүүдые бэшэлгэдээ зүбөөр хэрэглэхэ шадабаринуудые бэелүүлхэ.

Бэшэгэй дүримэй шүүлбэри

3

Лексокологи, лексикэ

31 час.

- 5-хи класста иимэ лексическэ ойлгосонууд узэгдэнэ: угын удха, эхир угэнууд,        олон        удхата угэнууд, угын сэхэ ба шэлжэhэн удха, омонимууд, синонимууд, антонимууд, ундэhэн буряад ба ондоо хэлэнhээ абтаhан үгэнүүд, мэргэжэлтэдэй угэнууд, нютаг угэнууд, хуушарhан угэнууд, уласхорогдын угэнууд.

-        Хуугэд        энэ ойлгосонуудые

узоод байхадаа : 1) лексическэ        ойлгосонуудай тодорхойлолгонуудые мэдэхэ; 2) угын баялигые шэлэхэ;

3) буряад- ород, ород- буряад тайлбари толинуудые хэрэглэжэ hуранхай байха еhотой.

-        Угын        лексическэ        удхатай танилсахадаа,        хун          гээшэ хэлэхэдээшье бэшэхэдээшье   хэрэглэhэн        угынгоо hанал  бодолдо тааруулжа,  зубоор хэрэглэхэ еhотой гэжэ шабинарт элируулнэ.

 узоод байхадаа :

1) лексическэ        ойлгосонуудай        ойлгосонуудые узоод байхадаа :

1) лексическэ        ойлгосонуудай

Творческо хүдэлмэри. Зохёохы шадабари шалгаха.

Эхир        үгэнүүд доогуур      зураха. Тус        хөөрөөндэ ямар оньhон үгэ таарахаб? Харюугаа баталагты.

4

Морфологи

5 час

5-хи класста ухибууд мэдэхэ болоhон сэдэбуудээ ургэдхэн узэжэ, морфологи  гэhэн угын удха хусэд hайнаар ойлгохо.

Морфологи хэлэнэй үгɵɵр баяжаха хэрэгтэ эгээ шухала hуури эзэлдэг гэжэ ойлгуулха.

тест

5

Yгын бүридэл

8 час

Энэ раздел үзэхэдɵɵ «Yгын үндэhэн ба суффикс», «Yгэнүүдэй hуури, залгалта»,

«Yгын анхан ба гараhан hуури» гэhэн  темэнүүдые hайнаар ойлгуулха хэрэгтэй.

Yгын бүридэл hайнаар, гүнзэгыгɵɵр  hурагшадта ойлгуулхада,тэдэнэрэй хэлэлгын  хубинуудые үзэхэдэ hайн

Диктант бэшэхэ.

7

Синтаксис, хоолойн аялга ба сэглэлтын тэмдэгууд

20 час

- 5-хи класста ухибууд мэдэхэ болоhон сэдэбуудээ ургэдхэн узэжэ, синтаксис гэhэн угын удха хусэд hайнаар ойлгохо.

 -Синтаксис узэхэдоо,        иимэ зорилгонууд табигдаха еhотой:

1)  холбуулалнуудай байгуулгатай танилсаха;

2мэдуулэлнуудэй         олон янзануудые ойлгохо  ба хэрэглэжэ шададаг болохо;

3)        мэдуулэл        сохи угэнуудэй   харилсаа        мэдэжэ     абалга ба хэлэжэ hуралга;

4) сэглэлтын тэмдэгуудые зубоор табижа мэдуулэлнуудые зубоор  уншажа hуралга;

5) hанал бодолоо турэлхи хэлэн дээрээ хусэд hайнаар, урангоеор, зубоор хэлэжэ ба бэшэжэ шададаг бололго.

Диктант бэшэхэ. Творческо хүдэлмэри. Зохёохы шадабари шалгаха.

Бэшэмэл ба сээжэ харюу. Харюунуудаа жэшээ        дээрэ баримталха. «Буряад      хэлэн» сахим һураха ном хэрэглэлгэ.

8

Жэл соо узэhэнɵɵ дабталга

4 час

- Дабтагдаха сэдэбуудээрээ тон шухала        гэжэhанаhан даабаринууд   болон карточкануудые шэлэжэ, шабинараа худэлгэхэ шухала.

-Дабталгын хэшээлнуудтэ хоорэлдэжэ,жэшээнуудые бэшэжэ,ухибуудэй узэhэн, ойлгоhон юумыень hануулха ба бэхижуулхэ гэhэн зорилго табигдана.

Бэшэмэл ба сээжэ харюу. Харюунуудаа жэшээ        дээрэ баримталха. «Буряад      хэлэн» сахим һураха ном хэрэглэлгэ

№

Хэшээлэй сэдэб

Сагай хубаари

Болзор

1 четверть

1

Оролто хэшээл. Минии түрэл хэлэн-буряад хэлэн

1

Фонетикэ, графика, орфоэпи, бэшэгэй дүрим

33 саг

2

Хэлэлгэ соо үгэнүүд юунһээ бүридэнэб?

1

3

Аялган абяанууд болон үзэгүүд

1

4

Аялган абяанууд болон үзэгүүд

1

5

Бэхижүүлгын хэшээл

1

6

Хашалган абяанууд болон үзэгүүд

1

7

Хонгёо ба бүдэхи хашалган абяанууд ба үзэгүүд

1

8

Хонгёо ба бүдэхи хашалган абяанууд ба үзэгүүд

1

9

Үзэгүүд

1

10

Хатуу ба зөөлэн хашалган үзэгүүд болон абяанууд

1

11

Хатуу ба зөөлэн хашалган үзэгүүд болон абяанууд

1

12

Зөөлэн тэмдэг. Йотированна үзэгүүд

1

13

Бэхижүүлгын хэшээл

1

14

Орфоэпи тухай юрынхы ойлгосо

1

15

Орфографи гү, али буряад үгэ бэшэхэ юрэнхы дүримүүд

1

16

Аялганай тааралдал

1

17

Аялганай һубарил

1

18

Бэхижүүлгын ажал

1

19

Аялганай нугарал

1

20

Аялгануудай зүб бэшэлгэ

1

21

Шалгалтын диктант

1

22

Аялгануудай зүб бэшэлгэ. Ээ- эй

1

23

Ээ- эй

1

24

Бэхижүүлгын ажал

1

Хамта дээрээ

24 саг

2 четверть

25

Уй- үй-ы

1

26

Ии- ы

1

27

Э-и

1

28

Анхан        һууриин        дундахи        тодо        бэшэ аялганиие зүб бэшэлгэ

1

29

Анхан        һууриин        дундахи        тодо        бэшэ аялганиие зүб бэшэлгэ

1

30

Бэхижүүлгын ажал

1

31

Тестовэ ажал

1

32

Yгын үе

1

33

Yгэ нүүлгэхэ дүрим

1

34

Бэхижүүлгын ажал

1

Лексикэ

31

35

Лексикэ тухай ойлгосо.

1

36

Угын лексическэ удха.

37

Бэхижүүлгын ажал

40

Ганса ба олон удхатай үгэнүүд.

1

41

Yгын сэхэ ба шэлжэһэн удха.

1

Бэхижүүлгын ажал

42,43

Омонимууд

2

44,45

Антонимууд.

2

46,47

Синонимууд

2

48

Эхир

1

Хамта дээрээ

24 саг

3 четверть

49

Үндэhэн буряад болон абтаhан үгэнүүд.

1

50,51

Буряадаар бэшэгдэдэг абтаhан үгэнүүд

Ородоор бэшэгдэдэг абтаhан үгэнүүд.

2

52

Абтаһан        үгэнүүдэй һүүлэй        аялганиие буряадшалжа бэшэлгэ.

1

53

Хатуу ба зѳѳлэн хашалгануудай һүүлэй сохилтогүй аялгануудыу зүб бэшэлгэ

1

54

Абтаһан үгын залгалта зүб бэшэлгэ.

1

55

Мэргэжэлтэдэй угэнууд..

1

56

Нютаг үгэнүүд

1

57

Хуушарhан ба шэнэ үгэнүүд.

1

58

Уласхоорондын үгэнүүд

59

Орёо ба хуряамжалһан үгэнүүд

1

60

Yгэнүүдые        сугтань,        аминданьболон хоорондонь богони зурлаа табижа бэшэхэ дүримүүд.

1

61

Бэхижүүлгын ажал

1

62

үгэнүүдые хуряамжалhан ба  тобшолон бэшэхэ дүримүүд.

1

63

Бэхижүүлгын ажал

1

64

Фразеологи. Буряад хэлэнэй толинууд

1

65

Шалгалтын ажал

1

Морфологи

5 саг

66

Юумэнэй нэрэ

1

67

Тэмдэгэй нэрэ

1

68

Үйлэ үгэ

1

69

Тоогой нэрэ

1

70

Тест

1

Үгын буридэл

8 саг

71

 үндэhэн ба гараhан  hуури.

1

72

Нэгэ түрэл үгэнүүд

1

73

Үгын залгабари ба залгалта

1

74

 үндэhэн ба гараhан  hуури.

1

75

Нэгэ түрэл үгэнүүд

1

76

Үгын залгабари ба залгалта

1

77

Шалгалтын диктант

1

78

Алдуу        дээрэ        худэлмэри

Хамта дээрээ

30 саг

4 четверть

Синтаксис

20 саг

79

Холбуулал. Холбуулалай шүүлбэри

1

80

Мэдүүлэл.

1

81

Хөөрэhэн, асууhан мэдүүлэл

1

82

Шангадхаhан мэдүүлэл

1

83

Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд.

1

84

Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд.

1

85

Хуряангы ба дэлгэрэнгы мэдүүлэлнүүд.

1

86

Хуряангы ба дэлгэрэнгы мэдүүлэлнүүд.

1

87

Мэдүүлэлэй        юрын        гэшүүд. Элирхэйлэгшэ.

1

88

Нэмэлтэ

1

89

Ушарлагша

1

90

Бэхижүүлгын ажал

1

91

Мэдуулэлэй        нэгэ        турэл        гэшууд. Хандалгатай мэдүүлэлнүүд

1

92

Дахуулалнуудтай мэдуулэлнууд

1

93

Бэхижүүлгын ажал

1

94

Сэхэ хэлэлгэ

1

95

Сэхэ хэлэлгын сэглэлтын тэмдэгүүд

1

96

Үгүүлэл.Үгүүлэлэй илгарал

1

97

Хэлэлгын стильнүүд

1

98

Шалгалтын ажал

1

Жэл соо узэhэноо дабталга

4 час

99

Дабталга

1

100

Дабталга

1

101

Шалгалтын диктант

1

102

Алдуу        дээрэ        худэлмэри.        Жэлэй        дун гаргалга

1

Хамта дээрээ

24 час

Жэл соо

102 час