открытый урок
план-конспект урока

Дарсны къурулушу

Муаллимни юрютеген иши

Охувчуланы иши

I.Къурум мюгьлет

-Яшлар , бугюнгю дарсыбызда бизин  башгъа дарсларыбыздан эсе башгъа.Бизге къонакълар гелген.Бизин адатларыбызгъа гёре,биз олагъа гьюрмет этме герекбиз.Къаршылайыкъ.

Билеген гьюнерлерибизни де гёрсетме къаст этейик

-Бугюнгю дарсны гиччирек дарсгъа язгъан дёртлюгюм булан башлама сюемен.

Ана тилим, ана тил

Сени яшдан билгенмен

Анамны асил сёзюн

Ана тилден сезгенмен.

 Бугюнгю къонакълагъа .

Бизден салам беребиз.

Билген, гёрген, уьйренген

Гьюнерлер гёрсетербиз.

II.Гиришив сёз.

 III.Янгы темагъа тюшюнюв (слайд)

 IV.Ял алыв мюгьлет(слайд)

V.Янгы дарс (слайд)

VI.Шаирни яратывчулугъу булан танышлыкъ (слайд)

Китапларыны выставкасы

(герсетив белюк) (слайд)

Сёзлюк иш (слайд)

Муалимни уьлгюлю охуву.

Яшланы  гезикли охуву

VII.Беклешдирив.

Яшлардан соравлагьа гёре шиъруну чебер якъдан талав этив

VIII.Рефлексия

IX.Дарсны натижасы

-Сизге онгаргъан гиччирек сценкабыз бар шону гёрсетме сюебиз.(Сценкада уьчев ортакъчылыкъ эте.Яшлар гийимлери булан,бири Маликни сёзлерин охуй,бири уллатасы болуп ону келпетине гире.Бирдагъысы автор.)

 Автор:

-Малик шагьарда тувгъан, ёкъ бу ишде гьеч хата

Тек бир затгъа талчыгъа, юртдагъы уллата.

Къумукъ ожакъда тувуп, къумукъ тил билмей бала.

Билеми, уьйде лакъыр, янгыз рус тилде бола.

Ашама сюйсе Малик:

- Гюнлени бир гюнюнде, яйны гюнюнде яллав, булагъа гирип геле, уллатасы Салав.

Малик орусча сёйлей, къумукъ тилде-уллата. Гьей нечик де, тамаза. Яшгъа булай англата.

Юртда тюз уьч ай туруп,Малик шагьаргъа къайта. Онда гёрген затларын ,ана тилинде айта:

-Гьали айтыгъыз,не затны англадыгъыз,не затны гьакъында эди?

-_Яшлар ,сизин ана тилигиз къайсы тилдир?

-Ана тилдеп огъар неге айтабыз?

-«Ана»–деген сёзню нечик англайсыз, «ана» деген кимдир?

-Кимдир башлап бизин бавруна басгъан? Къолуна гётерип, йыгъылмасын деп аягъан? Биз биринчилей эшитген сёзлени айтгъан? Аврусакъ эртен болгъунча кирпик къакъмагъан?Юрюме, сёлеме, сюйме, сююнме, аяма-бу гьислени барында бизге уьйретген «Ана!»

-Ким айтар бугюнгю дарсыбызны аслу маънасы недир ?

-Кёп шаирлер, язывчулар, къаламыны гючю булан, ана тилини абурун гётерген, сыйлагъан, халкъны юрегине тамчылар эти тамдыргъан « Ана» тилни сюйдюрме бажаргъан. Гьар адамны яшавунда ,жанына ювукъ ,саны булан якълайгъан. билими булан оьр этеген, Ана тили, ана эли, ана ватаны, ана топурагъы…бола. Оланы барыны да баш сёзю лап да сыйлы сёзден этилген ,ол да не деп сорасагъыз ?«Ана» .

-Ана тилге багъышлангъан шиърулар билегенлер барму?

-Бугюнгю шиърубузну аты  «Ана тил», язгъан Магьаммат Атабаев. Магьаммат А. къумукъ шаир тувгъан  1938 йыл Хасавюрт районну Акъсай юртунда. Драматург, таржумачы, халкъ шаир.Кёп йыллар муалим болуп, газетлерде журналларда ишлеген. Ону кёп китаплары чыкъгъан, халкъ арада белгили шиърулары бар. Тек мени юрегиме яшдан берли гирген бир шиърусу, бирде эсимден таймай. Ол шиъруну маънасы, бир охугъан сонг унутуп болар йимик де тюгюл. «Урлангъан ажжал».Ол шиъруну билмейген ,эшитмеген не уллу, не яш ёкъдур деп эсиме геле.

Ачгъыч- ключ                       Хазна-богатство

Элим ватан-родина              Дюнья-мир

Муалим шиъруну охуй.

-Яшлар. ана тил дюньяда нече бола?

-Адам болмакъ учун,ана тилни неге билме герек?

Ана тилдеп,- огъар негер айтыла?

Алтын хазна- ана тил.(биринчи бёлюк)

Атанг булан макътанма-атынг булан макътан.(экинчи бёлюк)

Ватанын унутгъан-ватансыз къалар.(уьчюнчю белюк)

(конвертде уьч бёлюкге  айтывланы гесеклери бериле. Шоланы тюз жыйымына жыйма герек).

Синквейн

-Бугюн кимни яратывчулугъу булан таныш болдукъ?

-Сиз нечик натижагъа гелдигиз, бугюнден сонг ана тилден сёйлемек оьктемликму, оьрлюкму, сиз нечик ойлашасыз?

-Шиъруну аслу маънасын не экенни билмеге бир оюнну ойнайыкъ.

                                           Кластер

-Дарсымны ахырын тамалай туруп сизге язгъан гиччи шиърумну охума сюемен.

-Къумукъ тилни сюймеге де , уьйренме

Яшдан тутуп борчу ата-ананы

Къумукъман!-деп нечик айтып болайыкъ.

Ана тилден сюймей бусакъ дарсланы.

-Я уже голодный,почему это шорпа,вот такой холодный,-дей.

-Салам яшым ! Гелгенмен мурадыма етмеге, бу яй сени де алып, Гюрентавгъа гетмеге!

-Здравствуй, деда. Что такое Гюрентав?

Как бабушка,бабуля?А нусадитесьАгъав

-Мой мальчик, твой отец тюз этмеген башында,надо же ана тилни. Уьйретмеге яшында! Гюрентав,бил чи,балам,къой отлайгъан тав ара. Къой-къозу онда оьсе,сен оьзюнг гелип къара. Гёрерсен танг къатывун, ахшам гюнню батывун. Ата юртда англарсан,ана тилни татывун.

-Оьзге тиллер де яхшы, Оьз тилим чи-вап-бабай! Ана тилим уьйретген ,сав болсун Агъав ,абай!

-Ана тилни гьакъында.

-Яшлар ана тилин унута.

-Сёйлеме сюймей.

-Къумукъ тил.

-Неге тюгюл ол бизин ата-аналарыбызны тили.

- Ана бизге лап да сыйлы,лап да аявлу, лап да арив, лап да яхшы, лап да ювукъ адам.

-Ана ана ана ана…….

-Ана тил!

 - Ана тилим, алтын тилим,

Болгъур тилим, бал тилим…

Оьктем кюйде бугюн сени

Алдынгда баш иемен.

Къумукъ къандан тувгъанлардан

Тувгъанланы тилинде

Даимликге яшагъанынг

Яшнагъанынг сюемен.

Яшланы жаваплары

Яшланы шиъругъа тергевлю тынглаву

Гезик булан гьариси охуй

-Ана тил дюньяда бир бола.

-Оьз тилинге абур этмесенг сенден не адам бола.

-Неге тюгюл, ананы  тили экенге.

                    Ана тил

             Татли       бай

     Уьйрете      оьсдюре    бирлешдире

            Ана тил-алтын ачгъыч.

                       Хазна

-М.Атабаевни

-Ана тил бизин оьктемлигибиз,ватаныбыз,элибиз.Ону унутмагъа ,ону къоюп башгъа тиллерде сёйлеме ярамас.