рабочая программа
рабочая программа (1 класс)

МО «Курумканский район»

________МБОУ «Гаргинская средняя общеобразовательная школа им Н.Г. Дамдинова»_____

671635, с. Арзгун, ул. Комсомольская,1                                                     тел (факс) 8(301)49-92-115, тел 92-1-97

Рассмотрено:                                     Согласовано:                              Утверждено:

на заседании МО                                Заместитель                                 директор школы

начальных классов                             директора по УР                          ______/Е. Д.Бадмаева/

Руководитель МО                               ______/Е.Д.Раднаева/                 Приказ №__

______ /Бадлуева С.Б./                      от «__»_________20__г.             от «__»_________20__г.

протокол №_                                        

от «__»_______20__г.

Рабочая программа

Предмет: Бурятский язык и литература

Класс: 1 класс

Учитель: Бадлуева С. Б.

Срок действия программы: 2018 – 2019 учебный год

с. Арзгун

2018 г.

Тайлбари бэшэг

Рабочая программа по предмету «Бурятский язык и литература» для 1 класса составлена на основе:

-Федерального закона  «Об образовании в Российской Федерации» от 29.12.2012 г;

-Закона Республики Бурятия от 13.12.2013 № 240-V «Об образовании в Республике Бурятия»;

 -Закона Республики Бурятия от 10 июня 1992 г. №221-XII«О языках народов Республики Бурятия» (с изменениями и дополнениями);

-Федерального государственного стандарта основного общего образования (утвержден приказом Министерства образования и науки Российской Федерации от 17 декабря 2010 г. № 1897 «Об утверждении и введении в действие федерального государственного образовательного стандарта основного общего образования» (зарегистрирован в Минюсте России 6 февраля 2015 г., рег. номер 35915);

-приказа Министерства образования и науки Российской Федерации от 29.12.2014 г №1644 «О внесении изменений в приказ Министерства образования и науки Российской Федерации от 17 декабря 2010 г №1897 «Об утверждении федерального государственного стандарта основного общего образования»;

-приказа Министерства образования и науки Российской Федерации от 31.12.2015 № 1577

«О внесении изменений в федеральный государственный образовательный стандарт основного общего образования, утвержденный приказом Министерства образования и науки Российской Федерации от 17 декабря 2010 г. № 1897» (Зарегистрирован в Минюсте России 02.02.2016 № 40937);

-Федеральных перечней учебников на 2017/2018 учебный год (утверждены приказом Минобрнауки России от 31 марта 2014 г №253 (ред. от 08.06.2015)с изменениями на 26 января 2016 года «Об утверждении федерального перечня учебников, рекомендуемых к использованию при реализации имеющих государственную аккредитацию образовательных программ начального общего, основного общего, среднего общего образования»);

- СанПиНа 2.4.2.2821-10 "Санитарно-эпидемиологические требования к условиям и организации обучения в общеобразовательных учреждениях"» (утверждены постановлением Главного государственного санитарного врача Российской Федерации от 29 декабря 2010 г. №189, зарегистрированным в Минюсте России 3 марта 2011 г., рег.номер 19983);

- Система оценивания учебных достижений школьников в условиях безотметочного обучения (Письмо МО РФ №13-51-120/13 от 03.06.2003);

-Примерной основной образовательной программы основного общего образования протокол №1/15 от 08 апреля 2015 г;

-Устава МБОУ «Гаргинская средняя общеобразовательная школа им. Н.Г. Дамдинова», утвержденного постановлением администрации МО «Курумканский район»  от 28.12.2015 г.

-Основной образовательной программы основного общего образования МБОУ «Гаргинская средняя общеобразовательная школа им. Н.Г. Дамдинова»;

-Приказа по школе от 30.08.2018 г. «Об утверждении учебного плана школы на 2018-2019 учебный год»

 Үгтэһэн программа 1 классай һурагшадай ухаан бодолдонь болон наһандань үндэһэлэн зохёогдонхой. Һурагшадые амаруулхын тула хэшээл бүхэндэ нэгэ гү, али хоёр дахин физминутка үнгэргэхэ хэрэгтэй. Физминуткын үедэ элдэб упражнени дүүргүүлхынгээ хажуугаар хэлэлгэ хүгжөөлгын хүдэлмэри ябуулжа боломоор. Эхин һургуулиин шухалын шухала зорилго хадаа үхибүүдые һайнаар уншуулжа, зүбөөр хэлүүлжэ ба бэшүүлжэ һургаха; арадайнгаа аман уран зохёолдо, Эхэ орондоо, түрэһэн тоонто нютагаа, түрэлхи хэлэндээ, түрэл арад зондоо, бэшэшье яһатанда дуратайгаар хүмүүжүүлхэ; арад зонойнгоо һайн һайхан ёһо заншалнууд ба сэсэн мэргэн һургаалнуудые ойлгуулха г.м.  Һурагшад уншажа, бэшэжэ hургаха; хэлэлгэ, хэлэн ба литература тухай туруушын мэдэсэнуудые угэхэ. Һурагшадай ухаан бодолые баяжуулха. Һурагшадай бэшэмэл ба аман хэлэлгые эдэбхитэй болгохо.

Зорилго ба эрилтэнүүд:

Һурагшадай ухаан бодолой ба ойлголгын эдэбхиие хугжоохэ, ухибуудые   Һуралсалдаа анхаралтайгаар хандажа Һургаха.

Уншалгада, бэшэлгэдэ, шагналгада хэрэгтэй Һанаан сэдьхэлэй ба физиологическа уургэ дуургэхэ

      Олон удхатай үгэнүүдэй илгаае мэдэхэ, хэлэлгэдээ зүбөөр хэрэглэхэ.

I класста үзэhэн хүшэр үгэнүүдэй бэшэгэй дүримүүдые мэдэхэ, хэлэлгэдээ зүбөөр хэрэглэжэ шадаха.

Дэлхэйн байгаали гү, али ямар нэгэн юумэн тухай тобшоор, зүбөөр юрэ хөөрэхэ, бэшэхэ.

Тус программын ёhоор 1 - дэхи класста  «Үзэглэл» гэһэн предмедтэ 57 час (неделидэ 3 час) үгтэнхэй.

Үзэглэлэй удха шанар

Ямаршье арадай хэлэн өөрэ байдалаараа, ниитэ үүргээрээ онсо удхатай. Хэлэн гээшэ хүнүүдэй хоорондоо харилсаха, бэе бэедээ нүлөөлхэ, эрдэм ухаа үзэхэ, ойлгожо абаха хэрэгсэл, арадай соёл болбосорол хадагалаад байһан гуламта, хүн бүхэнэй, арад бүхэнэй, өөрэ һанал бодол харуулһан түхэл болоно, тиихэдэ арад бүхэнэй уран зохёол түрэл хэлэн дээрэ бэшэгдэнэ. Тиимэһээ һургуулида үзэгдэдэг предмедүүд соошье хэлэн өөрын һууритай.

Эхин һургуулида үзэгдэдэг буряад хэлэн хадаа бүхэлиин нэгэ хубинь, нүгөөдэ шатада үзэгдэдэг буряад хэлэнтэй холбоотой. Дунда һургуулида буряад хэлэ үзэхэдөө һурагша бүхэн түрэл хэлэн дээрэ аргагүй һайнаар уншажа, зүбөөр бэшэжэ, сэбэр ульгамаар хэлэжэ, хүнэй хэлэһые абаһаар хүнгэнөөр ойлгожо абаха шадабаритай, тиихэдэ буряад хэлэнэй теори мэдэхэ болоод гараха аргатай.

Эхин һургуулида үзэгдэхэ буряад хэлэн дунда һургуулиин буряад хэлэнэй удхатай тааруу, эндэ нэрлэгдэһэн шадабаринуудай үндэһэ һуури хүгжөөхэ уялгатай, тодорхойлбол, үхибүүн түрэлхи хэлэеэ мэдэхэ, буряад хэлэтэй буряад хүн гээшэб гэжэ бэеэ мэдэрхэ, хэлэлгэеэ хүгжөөхэ зорилготой.

Эхин һургуулида үзэгдэдэг буряад хэлэнэй гол зорилго: түрэл буряад хэлэн дээрэнь бэшүүлжэ, уншуулжа, харилсуулжа һургаха; буряад хэлэн гэһэн наукатай танилсуулха.

Эхин классуудта түрэл хэлэ зааха тодорхой зорилгонууд гэхэдэ:

1. Хэлэн ухаан хоёрой хоорондо нягта холбоотой байдаг дээрэһээ үхибүүдые түрэл хэлэндэнь һургахадаа, тэдэнэй ухаан бодолые хүгжөөхэ, баяжуулха.
2. Һурагша бүхэниие зүбөөр, уран гоёор, удхыень ойлгон уншаха дадалтай болгохо.
3. Түрэл арадай ёһо заншалнуудые болон сэсэн мэргэн һургаалнуудые ойлгуулха.
4. Эхэ орондоо, түрэһэн тоонто нютагтаа, түрэл хэлэндээ, арад зондоо, бэшэшье үндэһэтэндэ дуратайгаар хүмүүжүүлхэ.
5. Һурагшадай аман хэлэлгые хэшээл бүхэндэ баяжуулангаа, тэдэниие эли тодоор, литературна хэлэн дээрэ хэлүүлжэ, һанал бодолыень алдуугүйгөөр, сэбэр гоёор бэшүүлжэ һургаха гэхэ мэтэ.

Эхин шатын классуудта үзэгдэхэ буряад хэлэнэй программа гол шухала хоёр бүлэгһөө бүридэнхэй:

1. Грамотада һургаха шата, хэлэлгэ хүгжөөлгэ.
2. Грамматика, бэшэгэй дүрим үзэхэ шата, хэлэлгэ хүгжөөлгэ.

Энэ буряад хэлэнэй программа мүнөөнэй эрилтэдэ харюусамаар, үхибүүдэй наһанда, хүгжэлтэдэнь таарамжатайгаар зохёогдоһон байха. Эхин шатада шэнэ эрилтэнүүд табигдана. Тэдэ эрилтэнүүд үхибүүдые хүмүүжүүлхэ, хүгжөөхэ хэрэгтэ гүрэн түрын харасын ондоо болоһониие харуулна. Тус программын гол шэглэлнүүд гээшэ хадаа иимэнүүд:

1. Бэшэхэ шадабаритай болгохо.
2. Харилсаха шадабаритай болгохо.

Эхин һургуулиин буряад хэлэнэй программын харасаар үхибүүдэй бэелүүлхэ гол үйлэ хадаа бэшэлгэ (письмо) болохо. Энэ ажаябуулга гурбан гол онсо байдалда тааруу: нэгэдэхеэр, бэшэлгэ эхин һургуулиин үхибүүдтэ урдань дайралдаагүй, шэнэ үйлэ хэрэг болоно; хоёрдохёор, бэшэжэ байхадаа, һурагшад лингвистическэ ойлгосонуудтай танилсана, тэдэниие һайнаар ойлгожо, хэрэглэжэ һураха аргатай болоно; гурбадахяар, бэшэжэ байха үедөө  буряад хэлэнэй теори баримталан, ойлгосонуудыень хэрэглэн, даабаринуудые дүүргэхэ, тиихэдээ юрэнхылһэн үйлэ шадабаринуудтай болохо.

Хоёрдохи шэглэл баримталхада, иимэнүүд онсонууд анхарал татана: нэгэдэхеэр, үгэ, тэрэнэй удха, үгын олон ондоо мэдэрэл харуулдагынь,ү гын стилистикээрээ илгаралынь ойлгуулха; хоёрдохёор, аман ба бэшэгэй хэлэлгэтэй, аман хэлэлгын янзануудтай: диалог, монолог, бэшэгэй хэлэлгын гол янзатай – текст (бодомжолго, зураглал, домоглол) танилсуулха, хэрэглэжэ һургаха; гурбадахяар, харилсаанай этикедтэй (буряад арадай заншалта харилсаха аргануудтай) танилсуулха.

Нэгэдэхи класста буряад хэлэ үзэхэ гол ба тодорхой зорилгонуудые бэелүүлхын тулада зохёогдон хэблэгдэһэн  тусхай комплект: номууд («Yзэглэл», «Буряад хэлэн», «Мүшэхэн»), ажалай дэбтэрнүүд, методическа заабаринууд, шалгалтын хүдэлмэринүүд, диктантнуудай суглуулбари г.м. хэрэглэгдэнэ.

Грамотада һургалгын үе буряад хэлэ үзэлгын бэлэдхэлэй үе гээд нэрлэхэдэ болоно. Энэ үедэ үхибүүд түрэл хэлэнэйнгээ абяануудай системэтэй, тодорхойлбол: үзэгтэй зэргэсүүлэн абяантай танилсана, аялган болон хашалган абяануудые, хонгёо, бүдэхи, хатуу, зөөлэн хашалган абяануудые, эрэ ба эмэ абяануудые илгаруулжа, уншажа һурана, тиихэдэ хөөрэһэн, асууһан, шангадхаһан мэдүүлэлнүүдэй аянга ойлгожо абана. Yхибүүд абяануудые үгүүлжэ, үзэгөөр харуулжа, бэшэжэ, үгые үенүүдтэ, үенүүдые абяануудта хубаажа һурана, үгүүлэгдэжэ байһан үгэ сооһоо абяануудые илгажа һурана.

Тиихэдэ грамотада һургалгын үедэ үхибүүд зүб бэшэжэ һурана: буряад хэлэнэй гол дүрим болохо аялганай тааралдалай практическа аргануудаар танилсана, тэрэ зуураа үгын бии бололгые ойлгожо абаха боломжо баһа үгтэнэ.

Yгэ гэһэн ойлгосо үзэхэдөө, тэрэ гансашье үгүүлэгдэнэ бэшэ, үшөө  юумэ, тэмдэг, үйлэ нэрлэнэ,үгэ бүхэн ямар ба даа удхатай байна гэжэ ойлгоно.

Yгэнүүдтэ асуудалнуудые табихадаа, хоорондонь холбон харилсуулхадаа, һурагшад морфологиин талаар түрүүшын ойлгосонуудые мүн лэ практическа аргаар олоно.

Грамотада һургалгын үедэ мэдүүлэл, текст гэһэн ойлгосонууд үгтэнэ. Һурагшад мэдүүлэл бүхэн бэшэг дээрэ хоорондоо точконуудаар илгагдадаг, эхиндэнь ехэ үзэг бэшэгдэдэг гэжэ ойлгоно, мэдлэлнүүдые үгүүлжэ байхадаа, тусхай аянга хэрэглэнэ, тэрээн сооһоо үгэнүүдые илгажа һурана, мүн мэдүүлэлнүүдые дэлгэрэнгы болгохо шадабаритай болоно.

Текст уншажа эхилхэдээ, үхибүүд уншалга гэжэ тусхай ажаябуулгын онсо журамуудтай танилсана, зүбөөр уншажа һурана.

Yхибүүнэй өөрын хүгжэлтын, метапредметнэ, буряад хэлээр шадабаринууд

Yхибүүнэй өөрын хүгжэлтын дүнгүүд (личностные результаты) –өөрын ба хүнүүдэй ажабайдалда түрэл хэлэн ямар үүргэтэйб гэжэ ойлгоно (хэлэнэй аргаар хажуудахи хүнтэеэ харилсанаб, бэшэмэл текстын удха үзэнэб гэжэ ойлгоно).

Бэеэ гуримшуулаад ябаха шадабари (регулятивные УУД):

• Багшатаяа хамта хэшээлэйнгээ зорилго табиха;
• Хэшээлдээ юу хэһэнээ хойно хойноһоонь  тоолохо;
• Юу хэхэ гээшэбиб гэжэ уридшалан хэлэхэ (прогнозировать);
• Өөрынгөө, нүхэдэйнгөө  ажал багшатаяа сугтаа урид  зохёогдоһон тусхай критеринүүдээр шалгаха;
• Багшын үгэһэн түсэбөөр, алгоритмаар хүдэлжэ шадаха.

          Оршон тойрониие шудалха шадабари (познавательные УУД):

• Номоор хүдэлхэ (номой гаршагай, тусгаар тэмдэгдэй үүргэ ойлгохо);
• Зураг хаража гү, али текст уншажа, асуудалнуудта харюу олохо;
• Багшатаяа болон нүхэдтэеэ хамта дүн гаргаха;
• Yгөөр хэлэгдэһэн ойлгосо схемэ, таблица, модель болгохо, тиин һөөргэнь модель соо харуулаатай ойлгосо үгөөр хэлэхэ;
• Текстын удха дамжуулха.

Харилсаха шадабари (коммуникативные УУД):

• Өөрынгөө һанаа бодол аман хэлэлгээр, тиихэдэ багахан текст зохёожо, бэшэгэй хэлэлгээр харуулха;
• Хажуудахи хүнүүдээ шагнаха, тэдэнэй хэлэһэниие ойлгохо;
• Уран гоёор уншаха, хөөрэхэ;
• Классайнгаа үхибүүдтэй, багшатаяа яагаад ажалаа эмхидхэхэ, ямар журамуудые сахиха тухайгаа хэлсэхэ;
• Хоёр хоёроороо, бүлэг бүлэгөөр хүдэлхэ, тиихэдээ олон ондоо «тушаал» бэе дээрээ абаха: ударидагшын, даабари дүүргэгшын, бэшээшын г.м.

Буряад хэлээр шадабари (предметные результаты):

• Мэдүүлэл болон текст илгаруулха;
• Уншаһанайнгаа удхаар багшын асуудалнуудта харюусаха;
• Yгын абяануудые нэрлэхэ, илгаха, абяан ба үзэг гэһэн ойлгосонуудые бусайдуулхагүй,үгэ үенүүдтэ хубааха;
• Аялган абяануудай гол үүргэ ойлгожо абаха, тэдэнэй тааралдаха, һубариха ёһо ойлгохо, тэрээн дээрэ үндэһэлэн уншаха;
• Мэдүүлэл бэшэг дээрэ харуулха;
• Мэдүүлэлэй һүүлдэ сэгнэлтын тэмдэг табиха;
• Буулгажа бэшэхэ.

Грамотада һургалгын болон хэлэлгэ хүгжөөлгын программа

1. Бэлэдхэлэй үе (9 час)

Грамотада һургалга хоёр хубиһаа бүридэнэ: бэлэдхэлэй ба үзэглэлэй. Грамотада һургалгын бэлэдхэлэй үедэ хэрэглэгдэхэ хөөрэлдөөнэй 15 хэшээл хараалагдана. Бэлэдхэлэй үе сентябрь һарада үнгэргэгдэжэ, саашань үзэглэлэй үе эхилнэ. Yзэглэлэй үедэ хэгдэхэ хүдэлмэридэ программаар 80 час хараалагдана. Энэ үедэ һурагшад абяан ба үзэгүүдтэй танилсажа, уншалга  бэшэлгэ хоёрто һураха болоно.

Нэгэдэхи класста буряад хэлэ үзэхэ программын гол шухала зорилгонь хадаа хэлэлгэ хүгжөөлгэ ба грамотада һургалга болоно. Грамотада һургалга хэлэлгэ хүгжөөлгэтэй нягта холбоотойгоор, тэрэнэйнгээ үндэһэ һуури дээрэ эмхидхэн ябуулагдаха ёһотой.

Зургаа наһатай үхибүүд олонхи ушарта һургуулида ерэхэдээ, үгэ хэлээршье тулюур, һанал бодолоо гүйсэд дамжуулха дадал багатай байдаг ха юм. Тиимэһээ тус хүдэлмэри саг үргэлжэ, тусхай системэтэйгээр, нягта гуримтайгаар ябуулагдажа, түрүүшын үдэрһөө литературна буряад үгэнүүдэй удхыень нютагай үгэтэй сасуулан ойлгуулха, хэшээл бүхэндэ шэнэ үгэнүүдтэй танилсуулгын хүдэлмэри хэгдэхэ.

Хэлэлгэ хүгжөөлгэ үхибүүдэй ухаан бодолой хүгжэлтэтэй нягта холбоотой юм: тиимэһээ түбхын түрүүн үхибүүдэй хараһан мэдэхэ юумэн тухай хэлүүлжэ, мэдүүлэл зохёолгохо, һүүлээрнь гурба-дүрбэн мэдүүлэлһээ бүридэһэн хэлэлгэ зохёохо дүршэлтэй болгохо. Тус хүдэлмэри үри дүнтэйгөөр ябуулхын тула элдэб янзын гоё зурагууд, техническэ хэрэгсэлнүүд, аман зохёолһоо: оньһон ба жороо үгэнүүд, таабаринууд, шүлэгүүд, дуунууд үргэнөөр хэрэглэгдэхэ.

Багшын урда иимэ зорилгонууд табигдана:

- үхибүүдэй аман хэлэлгэ үдэр бүри  хүгжөөхэ, баяжуулха;

- үнгэтэ сюжетнэ зурагуудые хэрэглэжэ, үхибүүдэй аман хэлэлгэ, ухаан бодолыень хүгжөөхэ;

- шэнэ  үгэнүүдэй удхатай  танилсуулха, тэдэниие хэлэлгэдээ  хэрэглэхэ дадалтай болгохо;

- багшын табиһан асуудалда гүйсэд харюу үгэжэ шадаха;

- хэлэлгэ сооһоо мэдүүлэл, мэдүүлэл сооһоо үгэ илгажа һураха;

- үгэ юумэ нэрлэнэ ба үгэ олон удхатай гэжэ ойлгохо;

- үгэнүүдэй хоорондохи холбоо оложо һураха;

- богони үгые үенүүдтэ һалгааха, үеһөө абяа илгаха  дадалтай болгохо;

- аялган болон хашалган абяануудай илгаае модель дээрэ харуулжа шадаха;

-мэдүүлэл схемэ дээрэ харуулха шадабаритай болгохо;

- багшын аманһаа шүлэг, оньһон үгэнүүдые, жороо үгэнүүдые сээжэлдэхэ, таабаринуудые тааха дадалтай болгохо;

- бэшэлгын дэбтэр соохи үзэгүүдэй хубинуудые, дүрсэнүүдые бэшэхэ, мүн элдэб юумэнүүдые зураха дадалтай болохо.

Бэлэдхэлэй үедэ иимэнүүд темэнүүдээр хөөрэлдөө үнгэргэхэдэ болоно: «Минии гэр бүлэ», «Манай һургуули», «Буряад һайхан оромни», «Манай класс».

Бэлэдхэлэй үеын түрүүшын хэшээлһээ эхилжэ, бэшэлгэдэ бэлэдхэл хэгдэхэ ёһотой.  Yзэгүүдэй элементнүүдые бэшүүлжэ һургаха. Дэбтэр соохи даабаринуудые түрүүн багшын хүтэлбэри доро, удаань өөһэдөө бэшэжэ шадаха ёһотой. Дэбтэрэй түрүүшын нюурнуудта үгтэһэн жэшээнүүдые дүүргэхэдээ, түрүүн багша самбарта бэшэжэ харуулха. Уридшалан багша самбарта эли тодоор зуража, жэшээ харуулха ёһотой, хаанаһаа эхилээд, хаана хүрэтэр яажа бэшэхэб гэжэ ойлгуулха.

Энэ мэтээр грамотада һургалгын бэлэдхэлэй хэшээлнүүдые хэжэ дүүргээд, саашадаа үзэглэлэй үедэ хэгдэхэ ёһотой грамотада һургалгын болон хэлэлгэ хүгжөөлгын хүдэлмэри ябуулагдажа эхилхэ болоно.

2. Yзэглэлэй үе (34 час)

Фонетикэ сооһоо:  абяанууд; тэдэнэй хоорондохи илгарал: аялган  ба хашалган абяанууд, тэдэниие тэмдэглэһэн  үзэгүүд. Түргэн,  удаан, дифтонг аялган абяанууд ба үзэгүүд. Yе, үе бии бололгодо аялгануудай үүргэ.  Эрэ, эмэ, эрсэ  аялганууд. Йотированна аялган үзэгүүд.

Хашалган абяанууд ба үзэгүүд. Хатуу ба зөөлэн хашалганууд. Хонгёо ба бүдэхи хашалганууд.  Зөөлэн хашалган абяануудай тэмдэг(и, ии, ю, юу,  е, еэ, ё, ёо, я, яа, ь) Зөөлэн ба хатуу тэмдэгүүд.

Yзэглэлэй үедэ багша уншуулжа, бэшүүлжэ һургана, хэлэлгэ хүгжөөнэ, уншаха дуратай болгоно.

Лексикэ сооһоо – үгэ бүхэн юушьеб даа нэрлэнэ, олон удхатай байдаг, тиин нэгэ юумэн ондо ондоо үгөөр нэрлэгдэдэг гэжэ ойлгоно. Yгэ хэлэлгэ соогоо хэрэглэжэ, алибаа юумэн, үзэгдэл, байдал тухай хөөрэнэ.

Морфологиһоо – үгын удха дээрэ үндэһэлэн, үхибүүдые «юумэн», «шанар», «үйлэ» гэһэн грмматическа шанарнуудтай танилсуулна.

Синтаксис болон пунктуациһаа -  нэн түрүүн үгэнүүдэй хоорондохи холбоо харуулагдана. Мэдүүлэл тухай ойлгосотой болоно. Асууһан, идхаһан, хөөрэһэн, шангадхаһан аянгатайгаар мэдүүлэлнүүдые үгүүлнэ, уншана, тусхай аянга харуулһан тэмдэгүүдтэй танилсана (?!.).

Бэшэлгэдэ һургалга (14 час).

Бэшэлгын хүдэлмэри грамотада һургалгын хэшээлдэ хэгдэхэ. Партадаа  зүбөөр һууха, дэбтэрээ зүбөөр табиха, ручкаяа ба крандашаа зүбөөр бариха дадалтай болохо. Гараһан үзэгүүдээ, тэдэнэй хоорондохи холболтые нэгэ жэгдээр ниилүүлэн бэшэхэ. Ехэ ба бага үзэгүүдые, тэдэнэй холболтонуудые зүбөөр бэшэхэ дадалтай болохо. Багшын хүтэлбэри доро үгэнүүд ба мэдүүлэлнүүдые (3-4 үгэһөө бүридэһэн) зүбөөр бэшүүлжэ һургаха. Дарамал ба бэшэмэл үгэнүүдые болон мэдүүлэлнүүдые уншуулаад, алдуугүйгөөр буулгажа бэшүүлхэ. Хүнгэн үгэнүүдые багшын уншалга доро зүбөөр бэшэхэ дүршэлтэй болгохо. Мэдүүлэлэй эхиндэ, хүнэй  болон гэрэй амитадай нэрэдэ ехэ үзэг бэшэхэ дүрим ойлгожо, зүбөөр бэшэжэ һургаха.

Түсэблэһэн үрэ дүнгүүд

Һурагшад үзэглэл дүүргэхэдээ, иимэнүүд шадабаритай болон дадалтай болохо ёhотой:

• Һургуулидаа болон класс соогоо ухибуудээр, мун ехэ хунуудээр хоорэлдэхэ журам;
• Мэдуулэлэй тэмдэг (удха ба интонационно дуургэлгэ);
• Үгэнүүдые зүб бэшэлгэ;
• Буряад хэлэнэй абяан ба узэгууд, тэдэнэй гол илгарал (абяануудые шагнанабди ба хэлэнэбди, узэгуудые харанабди ба бэшэнэбди);
• Аялган ба хашалган абяануудай тэмдэг;
• Хатуу ба зоолэн, хонгео ба будэхи хашалган абяануудай тэмдэг;
• Алфавидай бухы 36 узэгуудые һайн мэдэхэ.

Юу шадаха ёһотойб:

• Багшанарай болон хамта ҺураҺан ухибуудэй хандалгада харюусаха;

• Һургуулидаа болон класс соогоо ухибуудээр, мун ехэ хунуудээр хоорэлдэхэдоо, хэлэлгын журам баримталха;

• Угуулэлэй илгарал хоолойгоороо зуб харуулха;
• Хэблэмэл ба бэшэмэл текстнуудҺээ угэнууд ба мэдуулэлнуудые буулгажа абаха, ехэ ба бага угэнуудтэй холболто зуб бэшэхэ;
• Угын схемэ бэшэхэ, өөҺэдөө мэдуулэл зохёохо;
• Хэлэлгын абяануудые шэхээрээ илгаха;
• Аялган ба хашалган абяануудые илгаха, зоолэн ба хату, хонгео ба будэхи абяануудые илгаха;
• Угэнуудые уенуудтэ хубааха;
• Угэнуудые шэнэ муртэ зуб таҺалха. Мэдуулэл хаана эхилнэб, хаана дууҺанаб гэжэ мэдэхэ. Мэдуулэл ехэ узэгоор эхилхэ, мэдуулэлэй хойно табиха тэмдэгуудые зубоор хэрэглэхэ.  

Һурагшадай мэдэсэ, шадабари, дадал сэгнэхэ эрилтэ

1 – хи класста уншалгын дадал хадаа «Үзэглэл» сохи текст һурагшадай хэр зэргэ уншадаг болоһые ажаглалга дээрэһээ сэгнэгдэхэ ёһотой. Текст дээрэ хүдэлхэ шадабари хараадаа абан, класс бүридэ программын эрилтын үндэһөөр табигдаһан хэмжээ баримталан, һурагшадай уншалгын дүршэл сэгнэхэдээ: «зүб», «буруу» гэһэн үгэнүүдээр хэлэнэ.

Календарна – тематическэ түcэб (үзэглэл)

Багшада хэрэглэгдэхэ литература:

1. Буряад хэлэн, уншалга, хэлэлгэ хүгжөөлгэ. Буряад һургуулиин программанууд, 1 – 4 классуд. / Зохёогшо Д.Д.Ошоров. – 2-дохи хэблэл. – Улаан-Үдэ, «Бэлиг», 2004 – 44 х.
2. Буряад хэлээр, уншалгаар, буряад литератураар һурагшадай мэдэсэ, шадабари, дадал сэгнэхэ эрилтэ / Харюусалгата редакторнууд Ц.Б.Цыренова, Б.Б.Жалсанов. – Улаан-Үдэ: «Бэлиг» , 2007. – 36 х.
3. Υзэглэл. Е.Б. Очирова, В.Н. Очирова, Л.Д. Доржиева, С.И. Аюшиева. Улаан-Υдэ, «Бэлиг», 2014 он.
4. Диктантнуудай суглуулбари. 1 – 4 класс. (Согсолб. Д 457 Содномов С.Ц.) – Улаан-Үдэ: «Бэлиг» хэблэл, 2002. – 72 х.
5. Методическа дурадхалнууд: Буряад хэлэн. 1 класс./Дылыкова Р.С.. Базаргуруева Т.Б., Дугарова Д.Б. – Улаан-Үдэ: «Бэлиг» хэблэл. 2010. – 56 х.
6. Эхин һургуулида буряад хэлэ зааха методико. /Ошоров Д.Д., Раднаев Э.Р.. Содномов С.Ц. – Улаан-Үдэ, Бэлиг, 200. – 204 х.

Һурагшада хэрэглэгдэхэ литература:

1. Υзэглэл. Е.Б. Очирова, В.Н. Очирова, Л.Д. Доржиева, С.И. Аюшиева. Улаан-Υдэ, «Бэлиг», 2014 он.