Ангиин саг
классный час

" Эжы тухай "


Предварительный просмотр:

Ангиин саг

Темэ:  «Эхэhээ бэшые хуу олохош, эхэеэ дахин олохогүйш!..»

Багша

һурагшад

Сайн байна, үхибүүд!

Энеэбхилэн урда урдаhаа харая, сэдьхэлэйнгээ арюун байдал бэе бэедээ дамжуулая.

Сайн байна!

Манда мүнөөдэр үгтэһэн 15 минутын хугасаа соо хүн түрэлтэнэй эгээн нангин ёhо ойлгожо хадуун абахабди.

Мүнөө уран зурааша Баяр Барадиевай зураг анхаралтайгаар харагты даа.  

Автор бүтээлээ юун гэжэ нэрлээ гэжэ һананабта?

Гэр бүлэ, гэр бүлынхид, буряад айл, түрэлхид, hэеы гэр соо.... г.м

Энэ асуудалда зүб харюу үгэхын тула, иимэ мэдээсэл мэдэхэ ёһотойбди.

Уран зураашад ехэнхидээ уран  бүтээлээ хэдэн хубида хубаадаг. Дээрэһээ доошонь, хажуу тээшэнь гү, али hөөлжүү шугамаар (по диагонали).

Энэ зураг хоёр хубида хубаагданхай. Хилэнь (граница) , наашаа харагты, энэ үрхөөр гарана. Саада талада хүгшэн аба гү, али нагаса аба зураатай. Зэмсэг заһажа, шэнэлэн хэжэ байна.

Зурагай урда талада хэд зураатайб?

Энэ тала дээрэ зурагай гол үзэл суртал (ородоор хэлэбэл, идея картины)

Эжы, хүгшэн эжы, аша басаган

Тиимэ, эндэ гурбан үе зураатай: эжы, хүгшэн эжы (нагаса эжы), аша басаган (зээ басаган)

Эдэнэр юу хэжэ байнаб?

Хүгшэн эжы орон дээрэ һууна.

Зүб, орон дээрэ һууна. Ондоогоор юун гээд нэрлэжэ боломоор бэ?

Унтари, зүб.

Унтари ямар бэ?  

Тон зүб!

Унтари

Сэбэр, дулаан, зөөлэн шэрдэгтэй, зузаан хүнжэлтэй, зузаан дэрэтэй, һайхан, үргэн, шэнэ...

Тиихэдэ эжы юу хэжэ байнаб?

Ямар эдеэн бэ?

Табаг соо эдеэ абаашажа байна.

Халуун эдеэн, амтатай эдеэн, һая шанагдаһан эдеэн.

Зай, саашань харая.

Автор бишыхан басагые юу хэжэ байһыень зураглаад байнаб?

Зүб хэлэнэт, үхибүүд. Дуратай байһыень юун дээрэһээ тобшолол хэнэбди?

Ямараар хандана гэхэ болохоб?

Эжын эхэ эсэгэдээ шанаһан эдеэ ямар бэ?

Хүгшэн эжын унтаринь ямар бэ? Нэгэ үгөөр юун гээд хэлэжэ боломоор бэ?  

Автор энэ зурагаа юун гэжэ нэрлээ гэжэ һананабта? Мүнөө ойлгосотой болобо гү? Энэрхы сэдьхэлтэй хүниие, энэрхы дулаан хандаса үшөө юун гээд хэлэжэ болохоб? Автор ямар хандаса тухай тэмдэглэнэб?

Автор бүтээлээ “Гурбан зөөлэн” гэжэ нэрлээ.

Ямар үзэл сурталтай бүтээл гээшэб?

Эхэ эсэгэдээ гурбан зөөлэниие шүтөөхэ, бүридүүлхэ. Эжы абаяа гурбан зөөлэнөөр үргэхэ. Ямар гурбан зөөлэн болоноб?

Энэ ямар удхатай гээшэб?

Тиимэ, зүб. Зөөлэхэн, дулаахан унтаритай, шүдэгүй болоходоо, зөөлэн эдеэтэй, урин, энэрхы,  нарин, номгон, дулаан, зөөлэн хандалгатай. Эсэргүү үгэ хэлэжэ болохогүй, гомдохоожо болохогүй бшуу даа.

Ямар гүнзэгы удхатай бүтээл  гээшэб!

Эрхэлжэ байна, хүгшэн эжыдээ гү, али нагаса эжыдээ няалдаад байна. Энэрхы дулаагаар хандана. Гарыень эльбэжэ байна. Дуратай байна.

Хандаса дээрэһээ, миһэржэ байна. Гарыень эльбэжэ байна.

Энэрхыгээр (ласково) хандана.

Зөөлэн унтари, эдеэн, хараса ....

Зөөлэн .

Зөөлэн хандаса. Гурбан зөөлэн.

 Эхэ эсэгэдээ гурбан зөөлэндэ

Эжынэрнай хүгшэрхын гурбан зөөлэниие эдлэхэ ёһотой: унтариин зөөлэн, эдеэнэй зөөлэн, үгын зөөлэн.

Зөөлэхэн, дулаахан унтаритай, шүдэгүй болоходоо, зөөлэн эдеэтэй, уринаар, энэрхыгээр,  наринаар, номгон, зөөлэн хандалгатай.

«Эсэгэеэ гомодхообол, сүмбэр уула сүмэрхэ, эхэеэ гомодхообол, hүн далай шэргэхэ» гэжэ буряад арад хүбүүдээ һургадаг, хүмүүжүүлдэг бшуу. (если обидеть отца –разрушится гора Сүмбэр, если обидеть мать –высохнет молочная река)

“Далай шэргэхэ. Уула хэмхэрхэ”... Ямар гүнзэгы , айхабтар ехэ хүмүүжүүлгын удхатай үгэнүүд гээшэб!

Залуу зон  бардам дээрэлхүү зан гаргажа, шэрүүнээр хандажа болохо.  Харин  эхын һанаан үридөө, эжын зүрхэн  хододоо  үхибүүндээ.

Алтан дэлхэй дээрэ эжыһээ һайхан юумэн үгы.

Эхэ гээшэ хүнэй ажабайдалда, заал һаа танай ажабайдалда ямар нүлөө үзүүлнэб,  ямар үгэнүүдээр эхэ хүниие зураглахаар бэ. (какими словами можно описать маму)

 Энэ саарһан дээрэ бэшээд самбарта няагыт даа.

(должно получиться солнышко)

Этигэлгүй. Жаргал эдлээгүй, баяр үзөөгүй, найдалгүй, дуран гээшые мэдэхэгүй хүндэ энэ дэлхэй дээрэ ямар бэ?  

Тон зүб даа! «Эхэhээ бэшые хуу олохош, эхэеэ дахин олохогүйш!..» гэжэ  гэһэн буряад арадайнгаа сэсэн мэргэн үгэ хэтэ мүнхэдөө һанажа ябая!

Эжыдээ ямараар хандаха болонобта?

Аба эжытэеэ налгай зохидоор хөөрэлдэжэ, һайхан үгэнүүдээр һанааень тэгшэлжэ, амгалан тэнюун байлгахань шухала. Наһатай хүнэй тэниижэ амархаар, бэедэнь тааруу зөөлэн унтарида унтуулха хэрэгтэй. Бэедэнь тааруу хоол эдюулхэ.

Эжыгээ  гурбан зөөлэнөөр үргэхэ, адуулха гэжэ һургаал ойлгожо абажа, ажабайдалай түлхюур болгон ябая!

Зай, нүхэдни, дахин уулзатараа баяртай!

«Эсэгэеэ гомодхообол, сүмбэр уула сүмэрхэ, эхэеэ гомодхообол, hүн далай шэргэхэ»

 

Хэшээлэй (ангиин сагай) дүн гаргахадаа, наранай дүхэриг тойруулан, наранай элшээр тойруулан эхэ тухай бэшэхэт.

Этигэл, жаргал, баяр, омогорхол, найдал, дуран....

Хүндэ, муу, хүшэр, хатуу.

Шангаар харюусахагүй, хэрэлдэхэгүй, гурбан зөөлэнөөр үргэхэ һанажа ябаха. Дулаанаар хандаха. Дуратай байха. Гамнаха, сэгнэхэ, хүндэлхэ....



По теме

9-дэхи ангиин һурагшадай «Буряад хэлэн – түрэл хэлэн» гэһэн шэглэлээр текстээр бэшэмэл хүдэлмэриин даабаринууд

9-дэхи ангиин һурагшадай «Буряад хэлэн – түрэл хэлэн» гэһэн шэглэлээр шалгалтын бэшэмэл хүдэлмэри дүүргэхэ заршам. Бэшэмэл хүдэлмэри 15 даабаритай. Буряад хэлээр бэшэмэл хү...

Ангиин саг

Разработка классного часа на бурятском языке "Хадаг – буряад арадай хүндэмүүшэ зан абариин һүлдэ тэмдэг"...