Презентация "Деревья"
презентация на тему
Это презентация о деревьях, которые растут в Чувашской Республике.
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
 derevya.ppt | 1.86 МБ |
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Тупмалли: 1.Ум с ă мах. 2.Ч ă ваш в ă рман ě сем. 3. В ă рманти йыв ăç сем: -в ĕ рене -хыр -ч ă р ă ш -хур ă н -ш ĕ шк ĕ -ли ç ван - ă в ă с 4. В ă рман т ă шман ě сем. 5. Сыхлав ç исем. 6. Йыв ăç сен п ě лтер ě ш ě . 7.П ě т ě млет ÿ .
Ум с ǎ мах Ч ǎ ваш çě р ĕ -шыв ě пыс ǎ к лапт ǎ к йыш ǎ нмасть пулин те, в ǎ л т ĕ рл ĕ ÿ сен-т ǎ ранпа пуян. Пир ě н м ǎ н асаттесем куçса киличчен кунти çě рсене п ĕ т ĕ мпех ч ǎ тл ǎ х в ǎ рмансем хупласа т ǎ н ǎ .Хал ĕ в ě сем сахалланса юлн ǎ , ытларах С ǎ р т ǎ р ǎ х ĕ нче ÿ се ççě . В ǎ рмансенче 70 т ě рл ě йыв ǎç па т ě м т ě л пулать. Й ě пре ç , П ǎ рачкав, Çě м ě рле район ě сенче ǎв ǎ с, хур ǎ н в ǎ рман ĕ сем, хут ǎ ш в ǎ рмансем ытларах ÿ се ççě .
Ч ă ваш в ă рман ĕ сем 1. Ч ă ваш Республики в ă рмансемпе пуян. 2. Ĕ л ĕ к-авал çĕ р ĕ н пыс ă к пайне в ă рман йыш ă нн ă . 3. В ă рман строительство материал ĕ парать. 4. В ă рман çĕ р питне ç ырма- ç атра ç урса п ĕ тересрен х ÿ т ĕ лет, х ĕ велл ĕ ç антал ă кра кислород к ă ларать. 5. Ч ă вашра в ă рман лартас ен ĕ пе нумай т ă р ă шн ă ç ынсенчен п ĕ ри в ă л - Бронислав Ильич Гузовский (1860-1914) учен ă й – в ă рман çă .
В ă рманти йыв ăç сем. Пир ĕ н в ă рманта т ĕ рл ĕ рен йыв ăç ÿ сет: в ĕ рене, хыр, ч ă р ă ш, хур ă н, ш ĕ шк ĕ , ли ç ван, ă в ă с, юман, ç ă ка, пилеш, палан, хурама тата ыттисем те.
Клён - вĕрене Вĕрене хутăш вăрманта ÿсет. Вăл вăрăран ĕрчет. Пирĕн енче тĕрлĕ вĕрене ÿсет: шĕвĕр çулçăлли, уйри, тутар, америка вĕрени текенни. Çÿллĕш 30 метра çитет. Сивĕрен хăрамасть. Унăн тĕшши те çирĕп. Вĕренене парксенче, кÿлĕсемпе пĕвесем хĕррине лартаççĕ. Вĕрене чечекре чухне ун çине хуртсем лараççĕ. Унăн сĕткенĕнче 2-5% сахăр пур.
Сосна — хыр Хырлăх та хăйне май илемлĕ. Хыр хăйăрлă, торфлă – шурлăхлă вырăнта ÿсет. Хырлăхра самай тĕттĕм. Сывлăхшăн усăллă сухăр тата хăйне евĕр çĕр шăрши сăмсана кăтăклать. Хырлăхра шăп. Хыр 100( çĕ р) ç ул ÿ сет.
Ель — чăрăш Чăрăш çÿллĕш ĕ 20-50 метра, диаметрĕ 1 метра çитет. Ирĕкре çитĕнекен йывăç 15 çулта, куçарса лартни 25-30 çулта вăрă пама тытăнать. Йĕкелĕ 10-15 сантиметр тăршшĕ. Чăрăш тымарĕ çĕр айне тар ă нах каймасть, ытларах çиелте саланать. Вăл тĕттĕмлĕхрен, сивĕрен хăрамасть,а нчах кĕркунне иртерех, çуркунне кая юлса килнĕ сивĕпе аптрама пултарать.Чăрăш 200-300 çул, хăшĕ-пĕри 500 çула çитиччен пурăнать. Çынсемшĕн чăрăш хисеплĕ йывăç шутланать. Петĕр патша йĕркене кĕртнĕренпех çĕнĕ çула чăрăш тавра кĕтçе илес йăла çирĕп упранать. Чăрăш тавра уява пуçтарăннă ачасене Хĕл Мучипе Хĕл Пике Çĕнĕ çул парнипе сăйлаççĕ. Чăрăш тĕшши шурă çăмăл та çемçе. Унпа стройкăра, хут тата музыка инструменчĕсем тунă çĕрте усă кураççĕ. Чăрăш сухăрĕнчен тикĕт, скипидар, канифоль, йывăç уксусĕ, тир тумалли хуйăр хат ĕ рлеççĕ.
Береза-хурăн Хурăн çулçăллă йывăçсен йăхĕнчен. Унăн çулçи вĕтĕ. Хурăн 25 метра çити ÿсет, диаметрĕ 80 сантиметр таран пулать. Вăл тĕрлĕ минераллă тăварпа пуян. 150 (çĕр аллă) çул пурăнать, хутăш вăрманта ÿсет. Хурăна хитришĕн аслă çул хĕррине лартаççĕ. Шупашкар – Канаш автомобиль çулĕпе чукун çула та хурăн илем кÿрет. Хурăн папкинче 3,5-6 процент яхăн эфир çăвĕсем. Папкине вĕретнĕ шывпа пĕвер чирĕсенчен, шăмă сыпписем ыратнинчен сипленеççĕ. Хурăн хуппинчен карçинкка çыхаççĕ, тикĕт юхтараççĕ. Хурăнран сĕтел-пукан, фанера, паркет тăваççĕ.
Орешник — шĕшкĕ Ш ĕ шк ĕ хут ă ш в ă рманта та, кил- ç урт тавраш ĕ нче те ÿ сет. Ç ул ç и сарлака, ç ем ç е т ĕ кл ĕ . Чечекки-курланк ă ра. Ç им ĕçĕ те унтах ÿ ссе ç ит ĕ нет.В ă л хыт ă хуп ă лл ă .Ш ĕ шк ĕ в ă р ă ран,м ă й ă ртан, хунав тухса ĕ рчет.В ă л вун ă -вуник ĕ ç ултан ытла пур ă нмасть, х ă в ă рт çĕ рет.
Лиственница - ли ç ван Лиçван-хыр-чăрăш йăхĕнчи йыв ă ç. Пирĕн тăрăхра вăл ятарласа лартнипе çитĕнет. Республикăра ăна лартасси 50-60-мĕш çулсенче анлă сарăлн ă ччĕ. Лиçван йывăçĕ лайăх авăнать, çирĕп, хытă, час çĕрмест. Унпа шыв айĕнчи сооруженисем, карап тума усă кураççĕ, сĕтел-пукан ăсталаççĕ.
Осина- ă в ă с Ăвăс вăрмансенче анлă сарăлнă йывăç. Вăл яштака та çÿллĕ. Вăл хăвăрт ÿсекен йывăç. Вăл çулçисем тухиччен чечеке ларать. Ăвăс 35 метр çÿллĕш ÿсет. 80-100 çул пурăнать. Вăл пахчасенче те хăвăрт ĕрчет. Унăн çулçисем çутă хăмăр, хура хĕрлĕ пулаççĕ. Ăвăсран валашка, вите (хлев), ещчĕк тунă.
В ă рман т ă шман ĕ сем В ă рмана п ă хса т ă масан т ĕ рл ĕ хурт-к ă пшанк ă , чир-ч ĕ р хыт ă хавшатать. П ă шисем те ç амр ă к йыв ăç сене сахал мар п ĕ тере ççĕ . В ă рман ă н теп ĕ р х ă руш ă т ă шман ĕ в ă л - пушар. Ч ă ваш в ă рманне 27 пушар станций ĕ сыхлать. 1972 (пин те т ă х ă р çĕ р ç итм ĕ л икк ĕ м ĕ ш ç улта) пушар 47пин гектар лапт ă ка сиен к ÿ н ĕ , ç ав шутран 34пин гектар -Улат ă рпа Й ĕ пре ç т ă р ă х ĕ нче. Туристсем, ç ынсем в ă рмана вараласа х ă вара ççĕ , кирл ĕ мар банк ă сем п ă рахса х ă вара ççĕ , йыв ăç сене каса ççĕ , с ă т ă р т ă ва ççĕ . Ч ĕ р ĕ йыв ăç а касн ă ш ă н штраф т ÿ леттере ççĕ (п ĕ р йыв ăç ш ă н 150 пинрен пу ç ласа 200 пин тенк ĕ таран).
Сыхлав ç исем Ч ă ваш республикинче 17 лесхоз, 70 лесничество. Пир ĕ н çĕ н ĕ рен йыв ăç сем лартсах т ă малла, сыхламалла, упрамалла. В ă рмана хурт- к ă пшанк ă сенчен, пушартан, сиен т ă вакансенчен сыхламалла. В ă рман в ă л-пир ĕ н пурл ă х.
Йыв ăç сен п ĕ лтер ĕ ш ĕ В ă рман этеме м ĕ нле к ă на ырл ă х памасть пуль! Вут ă ç унтарса п ÿ рте ă ш ă та ççĕ . Йыв ăç ран хут-к ă ранташ, с ĕ тел-пукан, п ÿ рт- ç урт, паркет т ă ва ççĕ . Кашни йыв ă ç х ă йне майл ă сипл ĕ , ус ă лл ă . Унпа медицин ă ра та ус ă кура ççĕ . В ă л сывл ă ша та тасатать, кирл ĕ строительство материал ĕ парать.
П ĕ т ĕ млет ÿ Ç апла вара, в ă рман хал ă ха тем ĕ н чухл ĕ ус ă к ÿ рет. Ç ав ă нпа пир ĕ н в ă рмана п ă хса ÿ стермелле, унпа тирпейл ĕ ус ă курмалла. Пыс ă к йыв ăç п ĕ ч ĕ ккинчен ÿ ссе ç ит ĕ нет, ç ав ă нпа ç амр ă к йыв ăç сене касса п ă рахма юрамасть. В ă рман в ă л – çĕ р-шыв илем ĕ .