БРТ на әзерләнәбез
материал для подготовки к егэ (гиа, 9 класс) на тему

Сыйфат     нинди?      кайсы?      кайдагы?

Сыйфат фигыль         нинди?

Асыл - яшел

Нисби -   язгы

хәзерге

үткән

Киләчәк

Гади дәрәҗә

чагыштыру

артыклык

кимлек

Укучы бала

Беткән эш

Киләчәк көн

Ак, кара,

-рак,-рәк матуррак

тирәнрәк

Кып-кызыл

-Иң  көчле

-Җете  кызыл

-Үтә килешле

-дөм сукыр

-гылт/-гелт кызгылт

-кылт/-келт яшькелт

-сыл/-сел  сусыл

-су/-сү     зәңгәрсу

-кылтым/-келтем әчкелтем

-елҗем  күгелҗем

Әйтәсе сүз

Килер көн

Саф

 ничек?

Күләм-чама 

Күпме? Никадәр?

Охшату-чагыштыру

ничек?

вакыт 

Кайчан?

Урын

 Кая? Кайда?

Сәбәп-максат

ничек?

Әкрен     салмак

Тиз     җәяү

Сүнәр-сүнмәс

Берьюлы

кинәт

Күп     аз      бик

Байтак    шактый

Бөтенләй    сирәк

Бераз

гаять

Көмештәй

Мамыктай

Яшьләрчә

сөйләгәнчә

бүген      быел

кичә     башта

элек           соң

Көзен    аннары

тиздән

Югарыда   ерак

Түбән   анда

Монда  ары

Бире якын

югары

Юкка   бушка

Тикмәгә

Юри

Әрәмгә

юрамалай

зат

сорау

күрсәтү

билгеләү

билгесезлек

Инкяр (юклык)

Тартым

Мин син ул без сез алар

Кем, ни, нәрсә, кай, кайсы, кая, каян, кайда, кайчан, нинди, ничек, ник, нигә, ничә, никадәр, күпме

Ул, бу, шул,теге,мондый, андый, тегенди, шундый, алай, болай, тегеләй, шулай

Һәр,һәркем, һәрчак, бар, барча, барлык, бөтен, һәммә, үз, барысы, бөтенесе

Әллә нәрсә, әллә ни, әллә кем, әллә ничек, берничә, кемдер, кемгәдер, кемнекедер, нәрсәдер, ничектер, ниндидер

Һичкем, һичберкем, беркем, һичнәрсә, бернәрсә, берни, һични, һичбер, һичнинди, бернинди, һичничек, берничек, һичкая, беркая, һичкайчан, беркайчан, һичкайда.

Минеке синеке аныкы безнеке сезнеке аларныкы

Исемнең тартым белән төрләнүе

  Исемнең килеш белән төрләнүе                                                    

Тартымлы исемнең килеш белән төрләнүе

I

-ым, -ем,-м

-ыбыз,-ебез,-быз,-без

Б.к

каен

миләш

каеным

дәфтәре

II

-ың,-ең,-ң

-ыгыз,-егез,-гыз,-гез

И.к

каенның

миләшнең

каенымның

дәфтәренең

III

-ы,-е,-сы,-се

-лары,-ләре

Ю.к

каенга

миләшкә

каенымга

дәфтәренә

Т.к

каенны

миләшне

каенымны

дәфтәрен

Ч.к

каеннан

миләштән

каенымнан

дәфтәреннән

Ур-в.к.

каенда

миләштә

каенымда

дәфтәрендә

Беренче төр

Икенче төр

Өченче төр

Дүртенче төр

-ып/-еп/-п Килеп, алып

-а/-ә, -ый/-и Бара-бара, сөйли-сөйли

-гач/-гәч, -кач/-кәч Килгәч, кайткач

-ганчы/-гәнче, -канчы/-кәнче Киткәнче, барганчы

Исем фигыль

-у/-ү

Иснәү, үтүгә, яшәүләр, аеру

Инфинитив

-ырга/-ергә,-рга/-ргә

Үбәргә, ашарга, укырга

Ясалма исем

Ясалма сыйфат

Ясалма  фигыль

Ясалма рәвеш

Исемнән исем

Фигыльдән исем

-лы/-ле бәхетле

-сыз/-сез ямьсез

-лык/-лек айлык

-гы/-ге көзге

-чан/-чән эшчән

-ык/-ек/-к ачык

-ма/-мә язма

-гыч/-геч сөйдергеч

-чыл/-чел ярдәмчел

-ла/-лә эзләү

-лан/-лән шатлан

-лаш/-ләш якынлаш

-да/-дә шыгырдау

-ылда/-елдә чырылда

-а/-ә  аша

-ар/-әр/-р күгәр,кыскар

-ы/-е таты

-ык/-ек кичек

-гар/-гәр сугар

-кар/-кәр коткар

-ча/-чә татарча

-дай/-дәй балдай

-тай/-тәй көмештәй

-лай/ләй бушлай

-лый/-ли

-лап/-ләп еллап, икәүләп

-лата/-ләтә акчалата, әйберләтә

-гары/-гәре югары

-каре/-кәре эчкәре

-тан/-тын/-тен юктан

-н/-ын/-ен иртән, кышын, кичен

-лык/-лек ашлык

-чы/че эшче

-даш/-дәш авылдаш

-таш/-тәш яшьтәш

-ма/-мә бүлмә

-гыч/-геч кискеч

-ым/-ем керем

-ш/-еш/-ыш утырыш

-к/-ак/-әк көрәк

-ыч/ -еч куаныч

-гын/-ген янгын

-кын/-кен чапкын

-гы/-ге пычкы

-кы/-ке себерке

Исемнең тартым белән төрләнүе

  Исемнең килеш белән төрләнүе                                                    

Тартымлы исемнең килеш белән төрләнүе

I

-ым, -ем,-м

-ыбыз,-ебез,-быз,-без

Б.к

каен

миләш

каеным

дәфтәре

II

-ың,-ең,-ң

-ыгыз,-егез,-гыз,-гез

И.к

каенның

миләшнең

каенымның

дәфтәренең

III

-ы,-е,-сы,-се

-лары,-ләре

Ю.к

каенга

миләшкә

каенымга

дәфтәренә

Т.к

каенны

миләшне

каенымны

дәфтәрен

Ч.к

каеннан

миләштән

каенымнан

дәфтәреннән

Ур-в.к.

каенда

миләштә

каенымда

дәфтәрендә

1. Сингармонизм закон

буйсынган

буйсынмаган

алгы рәт

арткы рәт

рәт гармониясе сакланган

сакланмаган

калын сузыклар гына

нечкә сузыклар гына

чәчәк

урман

тимераяк

ичмасам

ә,ө,ү,и,э

а,о,у,ы

каләм

урман

мәйданда

миңа

сыерчыкларым

Шөһрәт

2. Ирен гармониясе

Ө-е

О-ы

көзге

болыт

3. Ассимиляция

борын

ирен

тел арты, кече тел

Урман-нан

Унбиш [умбиш  ]

әнкәй [әңкәй   ]

көчәйткеч

чикләүче

Сорауны белдерүче

Якынлык-ераклык яки тизлекне белдерүче

Раслаучы

ныгытучы

Билгесезлек ,икеләнүне белдерүче

Үтенү,

Теләкне белдерүче

Инкарь итүне,

Юклыкны белдерүчеләр

Иң, чалт, чатнама, дөм, нәкъ, шыр, өр, хәтта, соң, ямь, кып-; сап-...

Гына, генә, кына, кенә,

-мы, – ме,

 – мыни, - мени

Да, дә, та, тә ,ук ,үк,

Бит, ич ,ла, лә, лабаса, ләбаса,

Әллә, – дыр,

 – дер, – тыр,

 – тер, бугай

- чы ,–че ,–сана, –сәнә, әле, инде

Һич, түгел

Б.к.

Ю.к.

Ч.к.

Бәйлек сүз (тартымлы Ю.к.  Ч.к У-в к.

Белән,   өчен , кебек,   күк,   сыман,

Шикелле , чаклы,  хәтле,  кадәр,   аркылы,  аша,   буе,  буенча

(әти шикелле уйлау, күпер аша чыгу)

Кадәр, чаклы, хәтле,  күрә,  каршы,  башлап,   алып,  таба,  караганда,  карамастан

(урманга таба юнәлү, язуларына караганда)

Соң,  башка,  бүтән , бирле, тыш,  элек,

(иртәдән бирле язу,   кинодан соң сөйләшү

Ас, өс, ян, як, эч, тыш, буй, чит, арт, ара, тирә, урта, төп

Диңгез буена урнашу, йорт алдыннан үтү, өстәл астыннан алу, көн уртасында килү

1. тезүче

2. Ияртүче

җыючы

Каршы куючы

бүлүче

Чөнки, гүя, гүяки, әгәр, гәрчә, ягъни, әйтерсең, диярсең, аеруча, бигрәк тә

Һәм, вә, да-дә, та-тә, янә ,тагы, ни...ни

Ләкин,әмма, фәкать бәлки, тик, ә, мәгәр

Я, яки, яисә, әле-әле, әллә-әллә