Тиңдәш кисәкләр.
план-конспект урока (5 класс)

Дәрес темасы темасы: "Тиңдәш кисәкләр".

Татар мәктәбенең 5нче сыйныфында татар теле дәресе.

Дәреснең темасы: Тиңдәш кисәкләр.

Максатлар:

• Белем бирү: Чыгыш ясаучы, билгеләүче, тулыландыручы һәм иярчен кисәкләрнең тиңдәш булу мөмкинлеген аңлату. Тиңдәш кисәкләрне җыючы сүзләрне билгеләү.
• Үстерү: Укучыларның сөйләм телен, фикерләү сәләтен, мөстәкыйль эшләвен, тиңдәш кисәкләрне аера белүне өйрәтү.
• Тәрбияләү: Туган телгә мәхәббәт тәрбияләү, бер-береңне хөрмәт итү, уртак эшчәнлеккә өйрәтү.

Җиһазлау:

• Интерактив такта яки проектор.
• Уку китабы.
• Рәсемнәр, карточкалар
• Тест сораулары язылган кәгазьләр.

Дәрес барышы:

I. Оештыру өлеше. (2-3 минут)

• Исәнләшү.
• Укучыларны барлау.
• Укучыларның игътибарын дәрескә юнәлтү.

II. Актуальләштеру. (7-10 минут)

• "Кайнар урын" уены: Тактага төрле сүзләр языла (хәрефләр буталчык килеш). Укучылар такта янына чыгып, сүзләрне дөрес итеп укыйлар.

• Мисал: " КАШКА", "ЯК МА", " МИН МИН". (Көзге, Каен, Минне).

• "Сүзләрне төркемлә" уены: Укучыларга төрле сүзләр җыелмасы бирелә. Аларны мәгънәләре буенча төркемләргә бүләргә тиешләр.

• Мисал: (Кызыл, зәңгәр, сары), (Алмагач, чия, груша), (Шимбә, якшәмбе, дүшәмбе).

• Укытучы: Балалар, без бүген нинди сүзләрне төркемләдек? Нәрсәләр алар? (Төсләр, җимешләр, көннәр). Сезнеңчә, бу сүзләр бер-берсе белән нинди бәйләнештә тора? (Алар бер төркемгә карыйлар, бер төрле эчтәлекле).

III. Яңа теманы аңлату. (15-20 минут)

1. Яңа теманы игълан итү.

• Укытучы: Балалар, безнең бүгенге дәресебез бик кызыклы булачак. Без сүзләрнең бер-берсе белән ничек бәйләнеп килгәнен, аларның бер-берсенә ничек "ярдәм иткәнен" белеп алачакбыз. Бүгенге безнең темабыз - "Тиңдәш кисәкләр".
• Тактага "Тиңдәш кисәкләр" дип языла.

2. Тиңдәш кисәкләр турында аңлатма.

• Укытучы: Тиңдәш кисәкләр дигәнебез - җөмләдә бер үк сорауга җавап бирүче,  синтаксик яктан бертигез булган, бер-берсе белән тезүче теркәгечләр ярдәмендә, яки санау юлы белән бәйләнеп килгән сүзләрне әйттек..
• Мисаллар:

• Тактага языла: "Анда алмагачлар, чияләр, грушалар үсә."

• Сорау: Нәрсәләр үсә? (Алмагачлар, чияләр, грушалар). Бу сүзләр бер-берсенә тиң кисәкләр булып торалар. Алар хәзерге вакытта теркәгечсез килгәннәр.

• Тактага языла: "Безнең бакчабызда лаләләр, дәлияләр, ромашкалар үсә."

• Сорау: Нәрсәләр үсә? (Ләләләр, дәлияләр, ромашкалар).

• Тактага языла: "Җил дә вакытында исеп, яңгыр да вакытында ява”

• Сорау: Нинди күренешләр берьюлы бара? (җил, яңгыр)

• Тактага языла: "Ул, мин, син бергәләп идәнне юдык."

• Сорау: Кем юды? (мин, син, ул)

3. Тиңдәш кисәкләрне җыючы сүзләр.

• Күнегү: Тактага языла: "Бакчада төрле җимешләр үсә: алмагачлар, чияләр, грушалар."
• Укытучы: Балалар, монда нинди сүз безгә тиң кисәкләрне җыеп күрсәтә? (Җимешләр). Бу сүз тиңдәш кисәкләрне гомумиләштерә.
• Күнегү: "Аның сумкасында мәктәп кирәк-яраклары бар иде: дәфтәр, каләм, төсле карандашлар."
• Укытучы:  Гомумиләштерүче сүз- (мәктәп кирәк-яраклары).

IV. Яңа теманы ныгыту. (10-15 минут)

1. "Кем төгәлрәк?" уены.

• Укучылар  тиңдәш кисәкләр булган җөмләләр төзиләр.
• Мисал: "Бу көнне мин китап укыдым, дусларым белән сөйләштем, йокладым." (тиңдәш кисәкләр хәбәр булып килә).
• "Безнең өстәлдә ипи, сыр, май бар иде." (ияләр тиңдәшләнеп килә).

2. "Рәсем буенча җөмлә төзү".

• Тактага төрле предметлар яки хайваннар рәсемнәре ябыштырыла.
• Укучылар бу рәсемнәрне тасвирлап, тиңдәш кисәкләр булган җөмләләр төзиләр.
• Мисал: Рәсемдә песи, эт, сыерчык күренә. Алар көндез, төнлә, иртән дә кызыклы эшләр белән мәшгуль булдылар.

3. "Син миңа, мин сиңа" күнегүе.

• Укучылар икешәрләп эшлиләр. Берсе тиңдәш кисәкләр булган җөмлә уйлап таба, икенчесе аларны аерып күрсәтә.

V. Йомгаклау. (5 минут)

• Укытучы: Балалар, бүген без яңа нинди теманы өйрәндек? (Тиңдәш кисәкләр).
• Тиңдәш кисәкләр дигәнне ничек аңлыйбыз? (Бер үк сорауга җавап бирәләр, бер төрле җөмлә кисәге булалар).
• Тиңдәш кисәкләр нинди теркәүчләр белән килә. (Тезүче)
• Тиңдәш кисәкләрне җыючы сүзләр буламы? (Әйе, гомумиләштерүче сүзләр).
• Мин сезнең барыгызны да бик тырышып эшләүләрегез өчен мактыйм!

VI. Өй эше бирү. (2-3 минут)

• Уку китабында тиңдәш кисәкләр темасы буенча биремне уку.
• Үзләренең яраткан 5-7 әйберен атап, тиңдәш кисәкләр булган җөмләләр төзү.

VII. Бәяләү.

• Дәрестә актив катнашкан, биремнәрне дөрес үтәгән укучыларны билгеләп, аларның эшчәнлеген бәяләү.