КИМ "Дуруяалар"
материал для подготовки к егэ (гиа, 9 класс)

        ВАРИАНТ 26.        

1-ги кезек.

1.Сѳзүглелди 1 дугаар номчаанын кичээнгейлиг дыӊнаӊар. Артык саазынга (черновикке) кыска бижимел демдеглелдерни 2-3 минута дургузунда кылыӊар.

Сѳзүглелди 2 дугаар номчаанын дыӊнаӊар. Кызыра бижиир эдертигниӊ сѳзүглелин тургузуп эгелеӊер.

Сактып алыӊар!

Кызыра бижиир эдертииӊерге сѳзүглелдиӊ кол утказын болгаш иштики микротемаларныӊ утказын дамчыдар ужурлуг силер.

Кызыра бижиир эдертигниӊ хемчээли 70 сѳстен эвээш эвес, 90 сѳстен кѳвүдевес ужурлуг.

Эдертигни арыг, билдингир, тода кылдыр бижиӊер.

2-ги кезек.

ДУРУЯАЛАР.

1. Тулаа куштарыныӊ эӊ-не эрес-омаа болгаш ыраажызы – дуруяалар. 2. Улгадып келген эр дуруяалар чоолбургай кара чогдурларлыг, кара-көк өӊнүг апаар. 3. Оларны кара-дуруяалар дээр. 4. Кара-дуруяаларныӊ үнү кедергей өткүт.

5. Дуруяалар бир черге бөле олургулапкаш, чиртиледир эде бээрге, оларныӊ чидиг үннери арга-даш сыӊышпааже чаӊгыланып-ла үнер. 6. Ниити аялганы кым-даа үревес – шупту деӊге эгелээш, деӊге доозар.

7. Дуруяалар ынчаар хөгжүмнеп-хөгжүмнеп, дээр хиндиинче талыйтыр-ла ужуп үне бергилээш, ында узу-ун, суук аялга-биле «Крю-ю-юх! Крю-ю-юх!» кылдыр үзүк чок эткилеп, таваар салдап чоргулаар.

8. Дуруяаларныӊ аажок бедиктен дыӊналып кээп турар мындыг өткүт-чидиг аялгаларын кырган-авам амырал болгаш таалал-биле дыӊнаар:

9. – Оох, экизин, ажы-төлүм! 10. Кара-дуруяалар бертен чай бажын чара алгырыптылар! 11. Ам-на агаар-бойдус чылып, чымчап, оран-таӊды орталаныр боор!

12. Оон, шынап-ла, чылыг болгаш кааӊ хүннер улаштыр шуушкаш туруптар. 13. Дуруяалар, кырган-авамныӊ бодалы ышкаш, чай бажын чара алгырар эвес, а чылыг дүжерин эндевес куштар болганы ол-дур ийин  (Ч.Чүлдүм).

2.Предикаттыг тѳвүн шын бижээн домактыӊ дугаарын айыткан харыыны тывыӊар.

1) Чара алгырыптылар.

2) Таалал-биле дыӊнаар.

3) Агаар-бойдус орталаныр.

Харыызы: _____________________

3.5-12 дугаарлыг домактарныӊ иштинден чагырышкан нарын домактыӊ дугаарын айыткан харыыны тывыӊар.

1) 5

2) 11

3) 12

Харыызы: ___________________

         4.Солагай талазында бижик демдектеринге хамаарышкан дүрүмнерни болгаш оӊ талазында домактарны номчуӊар. Дүрүм бүрүзүнге дүгжүп турар бижик демдектериниӊ дугаарын адаанда таблицага саннар-биле айтыӊар.

Харыызы:

5.Бижик демдектерин салыӊар.  Кайы саннарныӊ орнунга биче секти салырын айтыӊар. Дуруяалар ынчаар хөгжүмнеп(1)хөгжүмнеп(2) дээр хиндиинче талыйтыр(3)ла ужуп үне бергилээш(4) ында узу-ун(5) суук аялга-биле «Крю-ю-юх(6)! Крю-ю-юх(7)» кылдыр үзүк чок эткилеп(8) таваар салдап чоргулаар(9)

Харыызы: _____________

6. Орфографтыг сайгарылга.

Бердинген сѳстүӊ шын бижилгезин тайылбырлаӊар: үннер

Харыызы: ________________

7.Домакты номчуӊар. Транскрипцияга кайы саннарныӊ орнунга ѳк-биле адаар ажык үннүӊ демдээн салыр ужурлуг-дур, ол саннарны айтыӊар.

К(1)ра-дуру(2)аларныӊ үнү к(3)дергей (4)ткүт.

Харыызы:______________

8. Сөзүглелдиӊ стилин тодарадыӊар.

Харыызы:________________

9. 8 дугаар домакта каттыжылга холбаалыг сѳс каттыжыышкыннарын ушта бижиӊер.

Харыызы: _______________________

10. Дуруяаларныӊ агаарныӊ чылыырын оштап көргүскен домактыӊ дугаарын айтыӊар.

1) 10

2) 11

3) 12  

Харыызы:_________________

11. 13 дугаарлыг домакта  деӊнелгениӊ бодун хамаарышкан сѳзү-биле ушта бижиӊер.

Харыызы: __________________

12. 7 дугаарлыг домакта талыйтыр деп сөстүӊ синонимин тывыӊар.

Харыызы: ________________

3-кү кезек.

13. «Дуруяалар – эжеш куштар» деп темага угаап боданыышкын хевиринге чогаадыгдан бижиӊер. Бодуӊарныӊ бодалыӊарны бадыткаары-биле бердинген сѳзүглелден болгаш тыва литературадан ѳске-даа чижектерни киирерин утпаӊар. Чогаадыг 70-ден эвээш эвес, 90-дан кѳвей эвес сѳстүг болур ужурлуг.

Бижимел ажылыӊарны билдингир, тода болгаш арыг кылдыр күүседиӊер.