Хонтуруолунай үлэҕэ бэлэмниир матырыйааллар.
учебно-методический материал (5 класс)

 РПР бэлэмнэнии сорудахтар.

1. Тиэкиһи болҕойон аах, ис хоһоонун өйдөө. Сөптөөх буукубалары туруоран уһул.

       Эһиги эдэр оҕолор бара..(хс, хх)аттар, төрөөбүт буор ахтыл(ҕ,х)ана, диэн тугун билиэххит дуо ? Оттон сорох киниэхэ күн- т..н  курдары тартаран, бу айылаах тиэтэйэ, ыгылыйа турдаҕым.Мин төр..бүт алааһым  буорун кистээн Булуҥҥа илдьэ барбытым. Алааспын олус аҕыннахпына, сүрэхпин быарбын сымнатан, ити курдук сыллаан, амсайан кэҥиибин.Дойдубун, алааспын (Х,х)омустааҕы олус да аҕы..ым.

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2.Тиэкискэ бэлиэтэммит тыллары ырыт.

Дорҕоонунан 1:

Састаабынан 2:

3.Кырдьаҕас-

Умнар-

Наҕылыйар-

диэн тылларга тиэкистэн антонимнарын булан суруй.

4.Үһүс этиини ыраастык, сыыһата суох уһул, чилиэннэринэн ырыт.

_____________________________________________________

____________________________________________________

____________________________________________________

5. ,,Алаас,,  диэн тылы хайдах өйдүүргүн быһааран суруй.

_____________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1.        Тиэкиһи болҕойон аах, ис хоһоонун өйдөө. Сөптөөх буукубалары туруоран уһул.

           Онон кыһыл көмүс- биһиги б..йбыт буолбатах. Биһиги ба..ааҥҥа диэри табанан, к..лынан иитиллэн олорор омуктарбыт. Эн ити булбут кыһыл көмүскүн дьо..о көрдөрдөххүнэ, атыылаата..ына, кинини була, хостуу бу дойдуга төһөлөөх киһи кэлиэн билэҕиниий? Оччоҕо бу эҥэргэ биир мас ордуо суоҕа, биир таба аһ..р лабыктата үү..эт буолан хаалыа. Кы.ыл көмүс эбэҥки баайа буолбатах... Биһиги баайбыт диэн ити ыйанан турар тумустаахтар тириилэрэ...Итини хантан булбуккунуй да, онно илдьэн сүөкүү оҕус.Өскөтө бэйэҥ аймах дьоҥҥор үтүөнү саныыр буолла..ына.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2.Тиэкис ис хоһоонугар бу этиилэртэн ханныгы эбэн биэриэххэ сөбүй, бэлиэтээ.

1.Таба лабыкта аһылыктаах.

2. Уйбаанча саатын ылла, ботуруоннарын угунна

3.Эбэҥки табата уонна булда суох кыайан олох олорбот.

4. Көмүстэн араас киэргэллэри оҥороллор.

5. Сири барытын түөрэ хастахтарына биир да мас, лабыкта үүнүө суоҕа.

3. 1.Көмүс диэн тылга көнө уонна көспүт суолтаҕа этиилэрдэ толкуйдаа.

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4.Баай диэн тыл элбэх суолталаах тыл. Быһаар. Этиилэрдэ суруй.

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________  

5.Бэлиэтэммит тылы сана чааһынан ырыт._________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

6.Бэриллибит этиилэри аах . Көмө туохтуурдары булан бэлиэтээ.

1. Онон кыһыл көмүс- биһиги баайбыт буолбатах.
2. Оччоҕо бу эҥэргэ биир мас ордуо суоҕа, биир таба аһыыр лабыктата үүммэт буолан хаалыа.
3. Итини хантан булбуккунуй да, онно илдьэн сүөкүү оҕус.
4. Өскөтө бэйэҥ аймах дьоҥҥор үтүөнү саныыр буоллаххына.

7.Этиини чилиэннэринэн ырыт.

 Биһиги баччааҥҥа диэри табанан, кыылынан иитиллэн олорор омуктарбыт.

8. Этиилэри болҕойон аах. Туһулуулаах этиилэри булан сурук бэлиэтин туруор.

1. Итини хантан булбуккунуй да, онно илдьэн сүөкүү оҕус.

2. Көмүстэн араас киэргэллэри оҥороллор тоойуом.

3. Уйбаанчаа эбэҥки табата уонна булда суох кыайан олох олорбот.

4. Уйбаанча саатын ылла, ботуруоннарын угунна.

РПР 10 кылаас.

1.Тиэкиһи болҕойон аах.

Кыһыҥҥы ыйдаҥалаах түүн. Саха сирин ыйдаҥалаах түүнэ бэйэтэ остуоруйа курдук буолаахтаатаҕа... Ый үрүҥ көмүс күлүмүн харыстаабакка үөһэттэн(1) ытыһан ыла -ыла ыһар да ыһар.Ол сырдыгар хаары кыһыҥҥы сон курдук  бүрүнэн турар бэстэр үтүөмсүйбүттүү, бэл кыратык киэмсийбиттии да диэххэ, кими эрэ кэтэһэрдии харахтарын кырыытынан көрөн ыла турбуттара.Килбигийэн кытаран хаалбыт сэмэй кыргыттардыы эбэтэр дьээбэлэһэргэ бэлэмнэммиттии сэргэхсийбиттэр. Бэл кыраттан даҕаны, олох дуона суохтан, күлэн саһыгыраһыах айылаахтык туттан, үп-үрүҥ(2) кырса тириитэ саҕынньахтарыгар сууланыахтарынан сууламмыттар, кини кырыа буолбут саҕатын кылааныгар сирэйдэрин тымныы салгынтан саһыара туппуттар.(6)Тыһыынчанан ааҕыллар чаҕылыҥнас сулустардаах ыраас халлаан киэҥ куйаарыгар ый чомполоно устар.Ыйтан сиргэ үрүҥ көмүс кирилиэс кып-кыракый ырааһыйаҕа түһэн,үөһэ Ый(3) кыыһыгар ыалдьыттыы тахсарга анаан ыйаммыта көстөр.Ол онно тулаайах кыыс оҕо барахсан ыйга ыттан, сирдээҕи атаҕастабылтан куотан, ыра санаатын чараас кынатыгар уйдаран, ытыырын оннугар ыллыы олордоҕо.

2.Этиигэ бэлиэтэммит тылга антонимын(1) синонимын(2)омонимын(3), бул.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. Курсивынан бэлиэтэммит тыл суолтатын быһаар.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3. Тылы састаабынан ырыт. Сууламмыттар- ______________________________________________________________________________________________________________________________________________

5.Алтыс этииттэн тыл ситимнэрин булан уһул.

1.Сөпсөһүү______________________________

2.Тардыы ситимэ____________________________

3.Салайыы ситимэ_____________________________

4.Сыстыы______________________________________

6.Бэриллибит тылы саҥа чааһынан ырыт. Тулаайах________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4. Нууччалыы суруллар тыллары сөптөөҕүн  бэлиэтээ..Экстракты- экстрагы,

, ландшабты- ланшабы, аккорду-аккорды, сержанҥа-сержаҥҥа, микрофону- микрофоны. Космонавка- космонавтка.

5. Этиилэртэн сөптөөх саҥа чаастарын 2-лиини таблицаҕа суруй.

6. Тиэкис тиэмэтигэр сөптөөх 3 этиитэ бэйэҥ толкуйдаан суруй.

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

7. Ый кыыһын туһунан тугу билэргин суруй.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________