Күндэ ,,Марба,, кэпсээнигэр ааҕааччы санаата.
учебно-методический материал (8 класс)

Саха үрүҥ тыынын өрүһүйбүт ынах барахсан.

        Күндэ ,,Марба,, диэн кэпсээнин дьиҥ олохтон суруйбут эбит. Талкы оҕонньор диэн дьиҥнээхтии олоро сылдьыбыт киһи эбит.Кини үс уоллааҕыттан биирэ Байбал диэн киһи эбит, Балбаара диэн кэргэннээх.Ыалга хамначчытыы сылдьан өлбүттэрэ, оҕолоро эһэтигэр иитиллэ сылдьан тааска харан өлбүтэ диэн Д.Алексеева ахтыытыгар суруллубут.

         Бу дьиҥ олоххо буолбут ,,Марба,, кэпсээн алдьархайын төрүөтэ ынах буолла. Саха киһитэ –ынах куттаах диэн мээнэҕэ эппэттэр. Ынах баар буолан саха саха буолбута. Бытарҕан тымныы дойдубутугар ынах хойуу үүтүн иһэн, эмис этин сиэн, торбос ыстааны, ынах тириитэ этэрбэһи кэтэн дьон буоллахпыт.Хотон, ынах иччитин Ала Мылахсыны үҥэр таҥара гыннахпыт.

        Күндэ ,, Марба,, кэпсээнин ааҕа олорон саха дьонун үрүҥ тыыныгар ынах барахсан улахан оруоллаах эбит диэн санааттан сиэттэрэн, норуот тапталлаах суруйааччылара ынах туһунан айымньыларыгар тиспиттэрин, хоһоонноругар холбообуттарын санаан кэллим.

        Амма Аччыгыйа дэлэҕэ ,,Сааскы кэм,, арамаанын Лэглээрдэр Харачаастара төрүүрүттэн саҕалаан суруйбатаҕа буолуо. Микиитэ быраата Өлөксөй күн сиригэр күөлэһис гынаатын, аны ынахтара төрүүр.Сиргэ икки саҥа олох кэлээтин  уйгу- быйаҥ, ас-үөл дэлэйэ түһэр.

        Алампа ,,Куораччытыгар,, Ыстапааннаах быстаран, иэскэ киирэн, айахха угар аһылыга да суох хаалан, кыпчыттаран, кытарах бургунас эрэ быыһал- абырал буолар түгэнэ тириир.Бургунас барахсан иччилэрин тыынын өрүһүйэргэ толук буолар.

        Уйбаан Күөгэлэп ,,Хара кыталык,, диэн аатырбыт айымньытыгар Хараанай эмээхсин суос соҕотох ынаҕа Кыыстара баар буолан, Бүөр алаас оҕо саҥатынан чугдааран, дьон олорор, олох тыынар сирэ буолан турбута. Кыыстара өлөөтүн алаас иччитэхсийбитэ, ыал эстибитэ.

        Аны туран Эрилик Эристиин ,,Хачыгырын,, аахпыт эрэ киһиэхэ барытыгар Тарааҥка киэһээ ыамҥа ыраахтан маҥыраан  лаҥкынатара кулгааҕар бу баардыы иһиллэр. Тарааҥкалара баар буолан Хачыгырдаах хараҕа суох ийэтиниин, атаҕа суох аҕатыныын, Чооруос диэн быраатыныын ыт уйатын саҕа ыыспаларыгар дьоллоохтук олорбуттара. Тапталлаах ынахтара ынах дьаҥыгар ыалдьан өлбүтүн ытаһа- ытаһа уматалларыгар, алдьархай ааҥнаан эрэрин, бу буруону кытта кинилэр олохторо күдэҥҥэ көппүтүн сүрэхтэрэ сэрэйбитэ.

        Оттон  Марбалаах олохторо эмиэ ынахтара уолан, ыаппат буолбутуттан, хоргуйан өлүү суоһаабытыттан ыһылынна эбээт.Бастаан ыал буолалларыгар Байбал икки ынахтааҕын истэн Марба олус үөрбүтэ.Хайдах өҥнөөхтөрүн ыйыталаспыта. Балаҕаннаах, ынахтаах буоллахха бэйэ баайдаах – дуоллаах быр- бааччы ыал буолуохтарын санаатаҕа. Сүөһү диэн саха дьонун баайа- дуола. Элбэх сүөһүлээх дьон аһыыллара, таҥналлара быстыбат. Ампаардарыгар астаахтар.Инникилэригэр эрэллээхтэр. Сүөһүтэ быһынна да саха киһитэ өлөр аакка барар.

        Билигин сүөһүлээх ыал олох аҕыйаата.Хотоммутуттан киллэрэн иһэр үүппүт,сиир эппит мэлийэн эрэр. Арай эмискэ, атыылаһар үппүт- харчыбыт, маҕаһыыннарга ас –үөл суох буолан хааллын, тугу аһаан тыыннаах хаалабыт, дьон буолабыт? Хачыгырдаах, Марбалаах кэптэрин кэтэрбитигэр тиийэбит дии. Итинник санаан, ынах барахсаҥҥа сүгүрүйүөх санаам кэллэ, өбүгэлэрбит сөпкө да ынаҕы үҥэр таҥара гыммыттар эбит ээ.

И.Г.Спиридонов аатынан Кириэстээх ПОО учуутала  Ксенофонтова С.А.