Шин жилин байр
методическая разработка

                     Шин җилин байр.

                                                    (ах багмудын нәр -наадна зура)

Ээҗ – сурһмҗлач

Кеедә - сурһмҗлач

Арат – багш

Чон, гөрәсн – эк-эцкнр

Көгҗмин айс соңсгдна "Ээҗин хаша дотр" гидг дун.

  Бичкдүд малын маск өмсәд, ээҗтә хамдан көгҗмин залд орлцхана.

  Герин мал: ноха, мис, үкр, мөрн, хөн, һаха, такас, эр така, һалуд.

  Цуһар төгрлһнд йовад, һацур өөр зогсна.

Ээҗ: Һацур деер оддуд шатна.

        Илвтә туульс эндр соңсгдна.

        Күүкд намаг Илвч гиҗ нерәднә,

        Дуулад, бииләд, билгән үзүлнә.

                                                  Дун " Һацур ".(ах багин бичкдүд)

  Ээҗ : Шин җилин асхнд

            Шуугад бичкдүд җирһнә.

            Күүкдт белгүд бәрүләд,

            Кен мадниг йөрәнә?

   Бичкдүд (герин мал) : Киитн Аав.

   Ээҗ : Киитн Аавиг дуудх кергтә.

   Бичкдүд : Киитн Аав!

                                        (Кеедә гидг аав орҗ ирнә)

   Кеедә: Мендвт, би Киитн Аав.

   Бичкдүд: Уга, та Киитн Аав биш.

   Кеедә: Нанд сахл бәәнә, нанд тулм бәәнә.

   Бичкдүд: Танд белгүд уга.

   Кеедә: Тиим болвчн, би тадниг байрлулхв.

  Наадн «Кен тулмд?» (наадна хөөннь Кеедә хөн хулхалҗ авна).

Бичкдүд (нүдән секҗ): Кен уга болв?

Ээҗ: Така энд бәәнү? Ноха бәәнә? Мис, үкр, мөрн, бәәнә? Хөн бәәнә?

Бичкдүд: Хөн уга!

Ээҗ: Көгшн өвгн Кеедә мадниг меклв, тедниг йовҗ хәәхм.

                        (бичкдүд болн ээҗ тедниг хәәхәр йовна.)

Дун   «Цасн».

Чон (өмнәсн гүүҗ ирнә):Дала мал бәәнә! Би тадниг иднәв.

Ээҗ: Мадниг бичә ид. Цасар маднта наад.

                      (бичкдүд чоныг цасар шивәд, көөһәд йовулна)

Ээҗ: Цааранднь йовхм.

                       (өмнәсн арат гүүҗ ирнә)

Арат: Ямаран сәәхн,тарһн һалуд, һәхәс! Такас энд бәәҗ! Буйн болтха, эр така намд өгтн.

Ээҗ: Уга, мадн чамд эр такаг өгшговидн, ода наад наадхм.

                       Наадн «Деесн деер кампадь»

Ээҗ: Эн белг чамд болх цуһар маднас

Арат: Икәр ханҗанав. Сән бәәтн

                     (көгҗмин дун соңсгдна)

Ээҗ: Цааран йовхм.

(Генткн гөрәсн үзгднә)

Гөрәсн: Мендвт, бичкдүд! Альдаран йовҗанат?

Бичкдүд: Мектә Кеедә маднас хөн хулхалҗ авв. Мадн хөөһән хәәхәр йовҗанавидн. Яһҗ тедниг олҗ авхм?

 Гөрәсн: Би таднд хаалһнь үзүлнәв. Мини ардаснь йовтн.

Декорац: ишкә гер, һал шатчана, арвн хойр җилмүд суулдна (арвн хойр бичкдүд).

Бичкдүд (ишкә герин өөр): Мендвт! Тадн кембвт?

   Мөчн: Би  үзсән хамган дурадг

                Урн шамдһа мөчн җил.

  Така: Би цаг цагтни доңһддг

            Цаңгин дуута така җил.

  Ноха: Би күүнә эврәг йилһдг

            Күр -күр хуцдг ноха җил.

  Һаха: Би көрстә һазр хадрд  

             Күч йиктә һаха җил.

Хулһн: Би уутын булң хаһлад иддг

            Бор хоңшарта хулһн җил.

 Үкр : Би асхн орадан хәрҗ ирдг

                 Ац турута үкр җил

   Бар: Би арин уулыг эзләд йовдг

           Алг цоохр бар җил.

 Туула: Би бүлтәһәд, богчиһәд кевтдг

               Буурл бор туула җил.

  Лу: Би хурмстн теңгрәс хур орулдг

          Хүвлһән йиктә лу җил.

 Моһа: Би элсн деегүр эрлзәд мөлкдг

               Эрән цоохр моһа җил.

   Мөрн: Би хол һазриг өөрдүләд оддг

               Хоңх турута мөрн җил.

   Хөн: Би хотн дундан хурҗ кевтдг

             Хальмһа нооста хөн җил.

                              (генткн Кееда гүүҗ ирнә)

   Ээҗ: Цуһар хәләтн сәәнәр, мана хөн болвзго? Э, э! Эн мана баахн хөн,

 гертән хәрхм. Чи, Кеедә мана хөөг яһад хулхалвч ?

   Кеедә: Эдн цуһариг хамдан цуглулхар төлә, тана хө авлав. Буйн болтха,

гемм тәвтн.

   Гөрәсн: Кеедән  гемиг тәвхм.

   Кеедә: Ханҗанав, би танд белг авч ирв.

                              (белгүд бичкдүдт тарһаһад өгнә)

  Ээҗ: Хөн, чамаг цуһар әмтн күләҗәнә, чини җил орҗана, маднта йовхм      

  Тиигәд хөн җил ирв.  Бичкдүд байрлад, һацур эргәд, йөрәл умшна, биилнә.