Бала начар сөйләшә
консультация на тему

                      Бала   начар  сөйләшә.

                   Ни  өчен?    

                                                            “Катнаш  төрдәге Актаныш 6нчы балалар

                                                             бакчасы”ның укытучы-логопеды

                                                             Нуртдинова Фәнирә Гатуф кызы

       Сөйләм – бала  үсешенең   иң  көчле  факторы  һәм  стимулы. Сөйләм  эшчәнлегенең  дөрес  үсеш  алуы  өчен  түбәндәге  шартларның  булуы  бик  мөһим:

-баш  миенең  төрле  структуралары   билгеле  бер  дәрәҗәдә  җитлеккән  булуы;

-тавыш  һәм  сулыш  системаларының,  артикуляция  органнарының   дөрес  һәм  бер-берсе  белән  ярашып  эшләве;

-ишетү,  күрү,  хәрәкәт  күнекмәләре   һәм  эмоцияләрнең  тиешле  үсеш  алуы;

-сөйләмгә  ихтыяҗ  формалашу;

Бала  сөйләшергә  ничек  өйрәнә?

Зурларның  сөйләмен  ишетеп  һәм  кабатлапмы?

    Билгеле,  бу  иң  кирәкле  шарт:  бала  тирә-юньдәгеләрнең  сөйләмен,  аның   ритмын,  интонациясен  ишетә,  теге  яки  бу  сүзнең  нинди  ситуациядә  кулланылуын  истә  калдыра,  аналог  буенча  аларны  үз  сөйләмендә  куллана  башлый. Ләкин  бала  имитатор  гына  түгел,  ул -  тел  өйрәнүдә  иҗади  катнашучы  да.

  Сөйләм  үз  үсешендә  билгеле  бер  этаплар  үтә  һәм  билгеле  бер   закончалыклар  нәтиҗәсендә  үсә.

    Иң  беренче,  бала  үзенең  эмоциональ  халәтен  чагылдыручы   экспрессив-мимик  чаралар  ярдәмендә  тирә-юньдәгеләр  белән  контактка  керә.

    Аннан  соң,  өлкәннәр  һәм  баланың   бердәм  эшчәнлеге  нәтиҗәсендә  аралашуның  предмет -  хәрәкәт  чаралары   барлыкка  килә. Бу  чара  өлкәннәрне  контактка  чакыра.

   Сөйләм  аралашуы  -  кешеләрнең  бер-берсенә  тәэсир  итүнең  югары  формасы. Сөйләм  аралашуы  танып-белү  процессын  активлаштыра,  эмоциональ  сфераны    үстерә,  кешенең  үз-үзен  тотышын  нормага  сала.

  Кызганычка   каршы,  бала  сөйләмендә  җитешсезлекләр  дә  булырга  мөмкин. Сөйләм  җитешсезлекләрен  китереп  чыгаручы  сәбәпләр:

1) йөклелек  чорында  ананың

-радиацион  нурланыш  алуы,  химик  актив  чаралар  белән  эшләве;

-алкоголь  эчемлекләр  куллануы,  тәмәке  тартуы;

-наркомания;

-токсикоз;

-грипп,  кызамык  белән  авыруы,  йөрәк  һәм  бөер  эшчәнлеге  җитешсезлекләре;

-резус-конфликт;

-егылулары-авыр  физик  эшләр,  төнлә  эшләүләре;

-стресслар;

-тормышка  ашмаган  йөклелекне  өзәргә  тырышуы;

  2) бала  туганда  алган  травмалар;

  3) баланың  кече  яшьтә  

-баш  травмалары  алуы;

-баш  мие  авырулары;

-колак  авырулары;

-ишетү  нервларына  тәэсир  итүче  кайбер  дарулар  куллануы;

-травма,  даими  бармак  суыру,  һ.б.  аркасында  казналык  һәм  тешләр  үсешендәге  аномалияләр;

-баланың  сөйләм  җитешсезлеге  булган  кешеләр  белән  аралашуы   яисә  сөйләм  үсешенә  игътибар  булмау;

  4) нәселдәнлек;

Кече  яшьтән  үк  баланың  сөйләменә  игътибар  итеп,  сөйләм  үсешенең  нормага  туры  килүен  яисә  тайпылышлар  булуын  билгеләргә  мөмкин. Игътибарыгызга  түбәндәге   сораулар  тәкъдим  ителә (Л.Р.Давидович, Т.С.Резниченко  буенча):

Бар  сорауга  да   “әйе”  дип  җавап   бирсәгез  -   ЯХШЫ  -  баланың  кабул     итүе  һәм  сөйләм  үсеше  үз  яшенә  туры  килә.

Җавабыгызда  1-2  “юк”  сүзе  очраса  -  ИГЪТИБАР  -   борчылырга  cәбәп  бар.

3  һәм  аннан  да  күбрәк  “юк”  сүзе  булса   -   ЧАРА  КҮРЕГЕЗ   -  сезнең  балагызга    белгечләр  ярдәме  кирәк.