Татар телен яхшы бел!
тест (9 класс) на тему

Тест №1 Дөрес җавапны сайлап языгыз.

1.        Фонетика нәрсәне өйрәнә?

1. сүзләрнең ясалышын;
2. сөйләм авазларын;
3. сүзләрнең дөрес язылышын.

2.        Нинди авазларны әйткәндә, үпкәдән килә торган һава
тоткарлыкка очрамый?

1. тартык авазларны әйткәндә;
2. тартык һәм сузык авазларны әйткәндә;
3. сузык авазларны әйткәндә.

3.        Орфоэпия нәрсәне өйрәнә?

1. хәрефләрнең дөрес язылышын;
2. авазларның дөрес әйтелешен;
3. авазларның барлыкка килүен.

4.        Тавыш ярылары ярдәмендә нинди авазлар ясала?

1. саңгырау тартыклар;
2. тартык авазлар;
3. сузык авазлар һәм яңгырау тартыклар.

5.        Татар телендә ничә сузык аваз бар?

1)10; 2)11; 3)12.

6.        Сузык аваз хәрефләре ничәү?

1)8; 2)9; 3)10.

    7.        Татар телендәге [о], [ы], [е] сузыклары ничек әйтелә?

1)тар;

2. кыскарак;
3. тар һәм кыска.

     8.        Башка телләрдән кергән [6], [ы], [ё] сузыклары ничек
әйтелә?

1) киң;

2)сузыбрак;

3) киң һәм сузып.

9.        Татар телендә а хәрефе беренче иҗектә ничек укыла?

1. [а] авазы кебек;
2. [о] авазы кебек;
3. [о] га охшатып, бераз иренләштереп.

10.        Сингармонизм законы нәрсәне белдерә?

1. тартыкларның ярашуын;
2. сузыкларның ярашуын;
3. сузык һәм тартыкларның ярашуын.

11.        Сүзләргә кушымчалар нәрсәгә нигезләнеп ялгана?

1. тартык авазларга карап;
2. яңгырау тартыкларга карап;
3. сингармонизм законы нигезендә.

12.        Нинди сүзләр сингармонизм законына буйсынмый?

1. тезмә сүзләр;
2. парлы сүзләр;
3. алынма сүзләр, кушма сүзләр.

13.        Ирен гармониясе кайсы сузыкларга бәйле?

1. [а], [ә];
2. [и], [е];
3. [о], [ө].

Тест №2   Тиешле җавапны сайлап языгыз.

1.        Яңгырау тартыклар нәрсәдән тора?

1. тавыш һәм шаудан;
2. тавыштан;
3. шаудан.

2.        Саңгырау тартыклар нәрсәдән тора?

1. тавыштан;
2. тавыш һәм шаудан;
3. шаудан.

3.        Нинди авазлар күбрәк кулланыла?

1. тартык авазлар;
2. сузык авазлар;
3. икесе дә.

4.        Тартык авазлардан гына төзелгән сүзнең мәгънәсен
аңлап булырмы?

1. аңлап була;
2. аңлап булмый;
3. кайберләрен аңлап була.

5.        Татар телендә тартыкларның каты яки йомшак әйтелүе
нәрсәгә бәйле?

1. тартык авазларга;
2. сузык авазларга;
3. икесенә дә бәйле.

6.        Ирен-ирен тартыгы {V] нинди сүзләрдә кулланыла?

1. алынма сүзләрдә;
2. татар теленең үз сүзләрендә;
3. икесендә дә кулланыла.

7.        Ирен-ирен [\у] белән ирен-теш [в] тартыклары өчен ничә
хәреф кулланыла?

1. икесенә бер хәреф;
2. һәрберсенә аерым хәреф;
3. аерым хәреф кулланылмый.

8.        [м], [н], [ң] авазлары нинди тартыклар дип атала?

1. саңгырау;
2. борын;
3. ирен-теш тартыклары.

9.        [в], [ц], [щ] тартыклары нинди сүзләрдә кулланыла?

1. алынма сүзләрдә;
2. татар сүзләрендә һәм алынма сүзләрдә;
3. татар сүзләрендә.

10. Ике сузык аваз һәм сузык белән [р] тартыгы арасында килгәндә, [к], [къ], [п] тартыкларының яңгырау парлары белән алышынуы (чиратлашуы) икенче төрле ничек атала?

1.    охшашлану (ассимиляция);
2. охшашсызлану (диссимиляция);
3. иренләшү.

11. Борын авазларына беткән сүзләргә борын авазыннан башланган күплек сан, чыгыш килеше, зат-сан кушымчалары ялгану ничек атала?

1. ирен ассимиляциясе;
2. борын ассимиляциясе;
3. чиратлашу.

Тест №3 а) Дөрес җавапны табыгыз.

1.        Татар телендәге сузык авазларның саны:

1)6; 2)10; 3)11; 4)12.

      2.        Сингармонизм законына бирелгән дөрес аңлатманы  күрсәтегез.

1. тартыклар ярашуын белдерә;
2. сузыклар ярашуын белдерә;
3. я сузыклар, я тартыклар ярашуын белдерә;
4. сузыклар һәм тартыкларның ярашуын белдерә.

      3.        Яңгырау тартыклар

1. тавыштан;
2. шаудан;
3. тавыш һәм шаудан;
4. я тавыштан, я шаудан тора.

4.        Бирелгән сүзләрнең кайсысында тартыклар ассимиляциясе күзәтелә?

1. биегрәк;
2. икенче;
3. ямьле;
4. чия.

5.        Татар телендәге тартык авазларның саны:

1)25; 2)26; 3)27; 4)28.

6.        Ирен гармониясенең кайсы сузыкларга бәйле булуын күрсәтегез.

1. М, [ә];              2)   ы], [э/е];
2. 3) [о], [ө];             4)   [и], [ы].

7.        Саңгырау тартыклар ясауда катнашалар:

1. тавыш;
2. шау;
3. тавыш һәм шау;
4. берсе дә катнашмый.

8.        Бирелгән сүзләрнең кайсысында борын ассимиляциясе күзәтелә?

1. түшәмнән;
2. бүлмәдә;
3. мине;
4. шәһәрләр.

9. Тартыкларның калын яки нечкә әйтелүе

1. сузыкларга;
2. нечкәлек билгесенә;
3. калынлык билгесенә;
4. сүзнең кайсы урынында килүенә бәйле.

10.        Иренләшкән сузыкларны билгеләгез.

1. [а], [ә], [ы], [и];
2. [и], [э/е], [ә];

23737288. [У], [ү], [о], [ө];
23737289. [ы], [э/е], [и].

11.        Татар телендә генә булган тартыкларны күрсәтегез.

1. [б], [п], [д], [т], [в];
2. [г], [к], [р], [з], [ш];
3. [л], [м], [н], [й], [с];
4. [уг], [җ], [ң], [һ], [гъ], [къ], ['] (һәмзә).

Тест №3 б) 12.Ирен-ирен тартыкларын күрсәтегез.

1. [Д], М, [з], [с];
2. [къ], [гъ], [к], [г];
3. [н], [ң], [р], [л];
4. [лу], [б], [п], [м].

13.        Иренләшмәгән сузыклар булган рәтне билгеләгез.

1. [а], [ә], [ы], [и], [э/е];
2. [о], [ө];
3. [у], [ө];
4. [у], [о].

14.        Татар телендә генә булган сузыкларны табыгыз.

1. [ы], [э/е], [и];

23735036. [у], М;
23735037. [ә], [ө], [ү];
23735038. [и], [о], [ы].

15.        Татар телендәге борын тартыкларын билгеләгез.

1. [Җ], 1>], И;
2. [м], [н], [ң];
3. [д], [ж], [җ];
4. [б], [в], [а].

    16.        Татар телендәге чагыштырмача кыска сузыкларны күрсәтегез.

1. [о], [ө], [ы], [э/е];
2. [а], [ә];
3. [и], [у];
4. [Ү].

17.        Кайсы авазларны белдерү өчен, татар телендә аерым хәрефләр кулланылмый?

1. [Д], М, [з], [с];
2. [^], ['] (һәмзә), [гъ], [къ];
3. [п], [ф], [х], [ч];
4. [б], [м], [р], [л].

18.        Татар телендә алынма сүзләрдә генә кулланыла торган тартыкларны билгеләгез.

1. [н], [р], [й], [ң];
2. [к], [г], [л], [м];
3. [б], [д], [т], [з];
4. [в], [ц], [щ].

19.        Татар сүзләренең беренче иҗегендәге а хәрефе ничек укыла?

1. бераз иренләштереп;
2. [а] авазы кебек;
3. [о] авазы кебек;
4. калган иҗекләрдәге кебек әйтелә.

20.        Нинди сүзләр сингармонизм законына буйсынмый?

1. тезмә сүзләр;
2. алынма, кушма сүзләр;
3. парлы сүзләр;
4. кыскартылма сүзләр.

21.        [о], [ы], [э/е] сузыклары кыскарак әйтелә торган сүзләрне билгеләгез.

1. почта,җ вышка, электр;
2. тотка, ылыс, элек;
3. торт, посылка, этажерка;
4. сорт, сыр, экран.

Тест №4. Сүз төзелешенә караган тестларда өчәр вариантта бирелгән җавапларның берсе дөрес. Шул арны билгеләгез.

1.        Мәгънәле кисәкләргә дөрес бүленгән сүзләрне күрсәтегез.

а)        кай-та-лар, сү-зем-не;

ә) кит-ә-сез, эш-лә-гән-сең;

б)        ки-лер-ләр, ба-рыр-сыз.

2.        Бер мәгънәле кисәктән торган сүзләрне күрсәтегез.

а)        элгеч, эзтабар, җиләс;

ә) сүзчән, кайтыр, уйламаган;

б)        сандугач, карлыган, яфрак.

3.        Ике мәгънәле кисәктән торган сүзләрне билгеләгез.

а)        егерме, юлдашка, сөйлә;

ә) өченче, сандугачка, утырды;

б)        тиңдәшсез, санаган, кызларның.

     4.        Мәгънәле кисәкләргә дөрес бүленмәгән сүзләрне күр
сәтегез.

а)        кар-лар, сөз-геч-кә, ишет-ә;
ә) са-бын, са-тып, са-ры-рак;

б)        кар-лан-ган, су-сыл, җитмеш-енче.

5.        Ясагыч кушымчалары булган сүзләрне билгеләгез.

а)        кием, белгеч, йонлач;

ә) мәктәптә, яшьрәк, сигезенче;

б)        көткәннәр, балалар, җиңелчә.

6.        Ясагыч кушымчалары булмаган сүзләрне күрсәтегез.

а)        бишлек, сөенеч, такталы;
ә) бишенче, сөлге, туктадык;

б)        ямьләнгәч, берләштек, хәйләле.

7.        Бәйләгеч кушымчалары булган сүзләрне әйтегез.

а)        җиденче, кызчык, укыячак;
ә) бәйрәмнәр, биегрәк, килмәде;

б)        һәйкәлнең, күрделәр, иптәшеңнән.

8.        Бәйләгеч кушымчалары булган сүз төркемнәрен күр
сәтегез.

а)        сыйфат, сан;
ә) исем, фигыль;

б)        алмашлык, бәйлек.

9.        Нигезе дөрес билгеләнгән сүзләрне әйтегез.

а)        кәгазьләр-не, уйлама-ды-гыз;
ә) шәһәрчек, кошкай-лар;

б)        эшчәнлек-тә, тигезлек-не.

10.        Тамырдаш сүзләрне күрсәтегез.

а)        урак, урман, урды;

ә) карга, карлы, карсыз;

б)        көйлә, көйле, көйсез.

11.        Бер үк сүзнең формаларын күрсәтегез.

а)        очкын, очты, очла;
ә) көзләр, көзне, көзге;

б)        кешеләр, кешегез, кешегә.

Тест №5. Сүз ясалышына караган тестларда өчәр вариантта бирелгән җавапларның дөресен табып әйтегез.

1.        Кайсы кушымчалар исем ясамыйлар?

1. -лык, -лек; -ма, -мә; -даш, -дәш;
2. -ак, -әк; -чы, -че; -гыч, -геч;
3. -ча, -чә; -лы, -ле; -ла, -лә.

2.        Кайсы кушымчалар исем һәм сыйфат ясыйлар?

1. -чан, -чән; -ынкы, -енке; -лач, -ләч;
2. -ма, -мә; -лык, -лек;
3. -лата, -ләтә; -лап, -ләп; -лаш, -ләш.

3.        Фигыль ясамый торган кушымчаларны билгеләгез.

1. -ла, -лә; -лан, -лән; -лаш, -ләш;
2. -сын, -сен; -ай, -әй; -а, -ә;
3. -ын, -ен; -чы, -че; -ык, -ек.

4.        Рәвеш ясамый торган кушымчалар бармы?

1. -ча, -чә; -ын, -ен; -лай, -ләй;
2. -лата, -ләтә; -лап, -ләп;
3. -лы, -ле; -сыз, -сез; -кы, -ке.

5.        Сүзләр кушылу ысулы белән ясалган сүзләрне бил
геләгез.

1. ташбака, йорт-җир, хөрмәт итү;
2. таш койма, киң юл, биек тау;
3. нк кар, тәмле аш, җылы җәй.

      6.        Сүзләр кушылу ысулы белән ясалмаган сүзләрне күр
сәтегез.

1. ата-ана, бала-чага, кием-салым;
2. киек каз юлы, каен җиләге, хуш ис;
3. тар юл, зур агач, мәктәп бакчасы.

7.        Кайсы сүзләр күчү ысулы белән ясалган?

1. тимерче, кибетче, эшче;
2. бау, тау, дәү;
3. биюче, тегүче, буяучы.

8.        Кайсы сүзләр күчү юлы белән ясалмаган?

1)белдерү, тегү, чигү; 2)бергә, күңелдән,эчтән; 3) тәрәзәгә, ишектән, түрдә.

9.        Күчү юлы белән сүз ясалу

1. мәгънә үзгәрү ысулына охшаган;
2. фонетик ысулга охшаган;

23735124. үз сүз төркеменнән аерылып, башкасына күчүне белдерә.

10.        Мәгънә үзгәрү юлы белән сүз ясалу

1. сүзләрне кыскарту ысулына якын;
2. мәгънәсе үзгәрә, шул ук сүз төркемендә кала;
3. кушымчалау ысулына якын.

11.        Тамыр һәм тамырдаш сүзләр арасындагы мәгънә бәй
ләнеше:

1. сакланмый;
2. саклана;
3. төрлечә булырга мөмкин.

Тест №6. Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Исемнәр

• предметны;                                                    -  предметның билгесен;
• предметның эш-хәлен белдерә.

2.        Татар телендә

• барлык исемнәр;                                           - кайбер исемнәр;
• шактый күп исемнәр килеш белән төрләнә.

3.        Татар телендә килешләрнең саны

• биш;               алты;                                     -   җиде.

4.        Баш килештәге исемнәр җөмләдә

• барлык җөмлә кисәкләре;                            -  җөмләнең баш кисәкләре генә;
• җөмләнең иярчен кисәкләре генә булып килә ала.

   5.        Иялек килешендәге исемнәр җөмләдә

• ия һәм хәбәр;                                                  - хәл һәм аныклагыч;
• аергыч һәм тәмамлык булып килә ала.

6.        Юнәлеш килешендәге исемнәр җөмләдә

• ия һәм аергыч;                                                 - хәбәр һәм аергыч;
• хәлләр һәм тәмамлык булып килә ала.

7.        Төшем килешендәге исемнәр җөмләдә

• аергыч;                                                              - тәмамлык;
• хәбәр булып килә ала.

8.        Чыгыш килешендәге исемнәр

• ия һәм хәбәр;                                                    - ия һәм аергыч;
• хәлләр һәм тәмамлык булып килә ала.

9.        Урын-вакыт килешендәге исемнәр

• хәлләр, тәмамлык һәм хәбәр;                         - ия;

-    аергыч булып килә ала.

10.        Килеш кушымчалары

• төрле сүз төркемнәрен бәйли;                      - исемнәрне генә бәйли;
• сыйфатларны гына бәйли.

11.        Татар телендә тартым белән

• кайбер исемнәр;                                             - шактый күп исемнәр
• барлык исемнәр дә төрләнә.

12.        Тартым белән төрләнгән исемнәр

• предметның кайсы затныкы булуын;         - предметның билгесен;
• предметның санын белдерә.

13.        Тартым белән төрләнгән исемнәрнең

• кайберләре;                                                    - барысы да;

—        шактый күбесе килеш белән төрләнә.

    14.        I һәм II зат берлек сандагы тартымлы исемнәр килеш
белән төрләнгәндә,

• иялек;                                                         - юнәлеш
• төшем килеше кушымчалары үзенчәлекле була.

15.        III зат берлек сандагы тартымлы исемнәрдә

• баш;                                                           - иялек;
• һәм башка килешләр үзенчәлекле кушымчалар кабул итә.

16.        Исемнәрдәге күплек сан кушымчалары

• предметның санын;
• предметның күп булуын;
• предметның микъдарын белдерә.

17.        Конкрет һәм уртаклык исемнәр

• берлек санда гына;
• күплек санда гына;
• берлек һәм күплек санда кулланыла.

Тест №7. Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Без җиләк җыйдык җөмләсендә җиләк сүзе

• берлек санда;
• күплек санда;

—€ җыйма күплек мәгънәсендә кулланылган.

2.        Авылыбызның ямен, суы тәмен беләм җөмләсендә

• тартымлы исемнәр юк;
• тартымсыз исемнәр бар;
• дүрт исем тартым белән төрләнгән.

3.        Илем, илең сүзләре килеш белән төрләнгәндә

• иялек килеше;
• юнәлеш килеше;
• чыгыш килеше кушымчалары үзенчәлекле.

4.        Иле сүзе килеш белән төрләнгәндә

• баш һәм иялек килеше кушымчалары;
• барлык килеш кушымчалары да;
• юнәлеш, төшем, чыгыш һәм урын-вакыт килеше кушымчалары үзенчәлекле.

5.        И туган тел, и матур тел,

Әткәм әнкәмнең теле җөмләсендәге билгеләнгән сүз

• аергыч;
• тәмамлык;
• ия булып килгән.

6.        Юнәлеш, чыгыш һәм урын-вакыт килешләре

• ике сорауга;
• өч сорауга;
• дүрт сорауга җавап бирәләр.

7.        Матурлык, яхшылык, чисталык сүзләре

• сыйфатлар;
• исемнәр;
• исемләшкән сыйфатлар.

8.        Җыелыш, үсеш, йөреш,, өлгереш сүзләре

• рәвешләр;
• фигыльләр;
• исемнәр.

Тест №8. Тестлардагы дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Аларның түбәсе яшелгә буялган җөмләсендәге яшелгә
сүзе

• сыйфат фигыль;
• исем;
• исемләшкән сыйфат.

2.        Сыйфатланмышы төшеп калган сыйфатлар

• исемгә күчә;
• исемләшә;
• исемләшми.

     3.        Белемле меңне егар җөмләсендәге билгеләнгән сүз

• исем;
• исемләшкән сыйфат;
• фигыль.

4.        Якында гына бер тавыш ишетелде җөмләсендәге билге
ләнгән сүз

• исем;
• исемләшкән рәвеш;
• бәйлек сүз.

5.        Энҗегә күпләр сокланды җөмләсендәге билгеләнгән сүз

• исем;
• сыйфат;
• исемләшкән рәвеш.

6.        Августның унберендә яңгыр яуды җөмләсендәге билге
ләнгән сүз

• рәвеш;
• исемләшкән сан;
• исем.

7.        Татар телендә рәвешләрнең

• берсе дә исемләшми;
• ачыклаган исеме төшеп калганда, кайбер рәвешләр;
• барлык рәвешләр дә исемләшә.

8.        Саналмышы төшеп калган саннар

• исемгә күчә;
• исемләшми;
• исемләшә.

Тест №9 Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Сыйфатлар

• эшнең билгесен;
• предметның билгесен;
• билгенең билгесен белдерә.

2.        Сыйфат дәрәҗәләре

• дүрт;
• өч;
• ике төрле була.

3.        Сыйфат ачыклаган исем

• сыйфатланмыш;
• саналмыш;
• аныкланмыш дип атала.

4.        Сыйфатланмышы төшеп калган сыйфатлар

• исемгә күчә;
• исемләшә;
• исемләшми.

5.        Сыйфатлар җөмләдә

• ия;
• тәмамлык;
• аергыч, хәл, хәбәр булып килә.

6.        Исемләшкән сыйфатлар җөмләдә

• баш кисәкләр генә;
• иярчен кисәкләр генә;
• төрле җөмлә кисәкләре була.

        7.        Тәмле, күркәм, батыр, сүзчән, сизгер сүзләре

• асыл сыйфатлар;
• нисби сыйфатлар;
• исемнәр.

8.        Тиңдәш (кисәк), язма (эш), атналык (расписание) сүз
ләре

• исемнәр;
• нисби сыйфатлар;
• асыл сыйфатлар.

9.        Әче, күк, кызыл, яшел, ал сыйфатларының кимлек дәрә
җәсен

• ясап була;
• ясап булмый;
• кайберләреннән ясап була.

10.        Бүген көн бик кояшлы түгел җөмләсендәге билгелән
гән сүз

• хәл;
• аергыч;
• хәбәр булып килгән.

11.        Кызлар сәхнәдә матур биеделәр җөмләсендәге билге
ләнгән сүз

• аергыч;
• хәл;
• хәбәр булып килгән.

Тест №10 Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Рәвешләрнең ничә төркемчәсе бар?

• дүрт;                    биш;                     алты

2.        Татар телендә рәвешләрнең

• берсе дә исемләшми;
• ачыклаган исеме төшеп калганда, кайбер рәвешләр;
• барлык рәвешләр дә исемләшә.

3.        Рәвешләр җөмләдә

• тәмамлык;            ия;
• хәл, хәбәр һәм аергыч булып килә.

4.        Исемләшкән рәвешләр җөмләдә

• иярчен кисәкләр генә;
• баш кисәкләр генә;
• төрле җөмлә кисәкләре булып килә.

5.        Рәвешләр

• бер төрле;                                ике төрле
• өч төрле дәрәҗәдә була.

6.        Татар телендә рәвешләр

• исемнәргә;                               сыйфатларга
• саннарга якын тора.

7.        Татар телендә сыйфатлар

• рәвешләргә;                             саннарга;
• исемнәргә якын тора.

8.        Охшату-чагыштыру рәвешләрен билгеләгез:

• кебек, сыман, шикелле, төсле;
• татарча, әйткәнчә, кояштай;
• салкынча, сызыкча, акча.

9.        Күләм-чама рәвешләрен билгеләгез:

• тиз, акрын, салмак;
• алтылап, җиде-сигез, тугызлап;
• бик, күп, аз.

10.        Саф рәвешләрне билгеләгез:

• чиста, яхшы, матур;
• яланөс, яланбаш, аягүрә;
• көндез, кичен, быел.

11.        Урын рәвешләрен билгеләгез:

• урамда, болында, бүлмәдә;
• өстендә, янында, тирәсендә;
• ерак, якын, югары.

12.        Вакыт рәвешләрен билгеләгез:

• бүген, кичен, иртәгә;
• дүшәмбе, чәршәмбе, җомга;
• сентябрьдә, шимбә көнне.

13.        Сәбәп-максат рәвешләрен билгеләгез:

• белем өчен, кайтырга дип, авыру сәбәпле;
• шатлыктан, кайгыдан, сөенеченнән;
• юкка, юри, тиккә.

14.        Без татарча спектакль карадык җөмләсендәге билтеләнгән сүз

• хәл;                        хәбәр
• аергыч булып килгән рәвеш.

15.        Аларның авылы шәһәрдән ерак җөмләсендәге билгеләнгән сүз

• хәбәр;
• хәл;
• аергыч булып килгән.

Тест № 11. Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Саннар

• предметның исәбен;
• предметның эшен;
• предметның билгесен белдерә.

2.        Сан ачыклаган исем

• аныкланмыш;
• сыйфатланмыш;
• саналмыш дип атала.

3.        Саналмышы төшеп калган саннар

• исемгә күчә;
• исемләшми;
• исемләшә.

4.        Сан төркемчәләре

• өч;
• дүрт;
• биш.

5.        Исемләшкән саннар җөмләдә

• иярчен кисәкләр генә;
• баш кисәкләр генә;
• төрле җөмлә кисәкләре булып килә.

6.        Саннар җөмләдә

• бер төрле җөмлә кисәге;
• ике төрле җөмлә кисәге;
• күп төрле җөмлә кисәге булып килә ала.

7.        Җыю саннарын билгеләгез:

• борау, игәү, сорау;
• тау, дәү, бау;
• алтау, җидәү, тугызау.

8.        Бүлем саннарын билгеләгез:

• алтышар, җидешәр, унар;
• атышыр, җиңәр, уңар;
• ашар, җитешер, уңдырыр.

9.        Чама саннарын билгеләгез:

• ун тирәсе, алтылап, җидедән артык;
• җиде бугай, сигез кебек, биш шикелле;
• өй тирәсе, алтышар, кемнәр артык.

10. Августның унберендә яңгыр яуды җөмләсендәге теләнгән сүз —

• рәвеш;
• исемләшкән сан;
• исем.

Тест № 12. Дөрес җавапны билгеләгез.

1. Алмашлыклар төрле сүз төркемнәрен

• алыштырып килә;                                          алыштырмый;
• турыдан-туры белдерә.

2.        Алмашлыкларның ничә төркемчәсе бар?

• биш;                             алты;                              җиде.

3.        Зат алмашлыклары килеш белән

• төрләнә;                           төрләнми;
• кайберләре төрләнә.

4.        Зат алмашлыклары җөмләдә

• баш кисәкләр генә;                                             иярчен кисәкләр генә
• төрле җөмлә кисәкләре булып килә.

5.        Күрсәтү алмашлыклары

• затка гына;                                                           предметка гына
• зат яки предметка, аның билгесенә яки эшнең бил-сенә күрсәтә.

6.        Билгеләү алмашлыклары зат яки предметларны

• һәрвакыт гомумиләштереп билгели;
• һәрвакыт аерым-аерым билгели;
• гомумиләштереп һәм аерым-аерым билгели.

7.        Билгеләү алмашлыклары

• гомумиләштерүче сүз булып килә;
• гомумиләштерүче сүз булып килә алмый;
• кайвакыт гомумиләштерүче сүз булып килә.

8.        Юклык һәм билгесезлек алмашлыклары

• сорау алмашлыкларыннан ясала;
• кайберләре сорау алмашлыкларыннан ясала;
• сорау алмашлыкларыннан ясалмый.

9.        Тартым алмашлыклары

• затны белдерә;                                                       затка бәйле тартымны белдерә;
• билгеле бер затка яки предметка ия булуны белдерә.

10. Сорау алмашлыкларын билгеләгез.

• әллә кем, ниндидер, әллә нәрсә;                             ни, кая, кайда;
• беркем, һичнәрсә, һичкем.

11.        Тартым алмашлыкларын билгеләгез.

• минеке, синеке, аныкы;                                              минем, синең, аның
• мин, син, ул.

12.        Билгеләү алмашлыкларын билгеләгез.

• ул, бу, шул;                                                                   алай, болай, тегеләй;
• һәммә, үз, барлык.

13.        Юклык алмашлыкларын билгеләгез.

• беркем, һичкем, беркая;                                              әллә ни, кемдер, әллә кая;
• үз, бөтен, һәр.

14.        Күрсәтү алмашлыкларын билгеләгез.

• үз, һәркем, һәрнәрсә;                                                          ул, без, мин;
• шул, бу, андый.

15.        Зат алмашлыкларын билгеләгез.

• әллә нәрсәне, кемгәдер;
• минем, аның, сезгә;
• берничә, беркем, бернәрсә.

16.        Билгесезлек алмашлыкларын билгеләгез.

• берничә, нәрсәгездер, әллә ничек;
• беркем, бернәрсә, һичничек;
• бар, барлык, бөтен.

Тест № 13. Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Хикәя фигыль

• эш кушуны, объектны;
• эшнең үтәлү-үтәлмәвен;
• чынбарлыкта үтәлгән яки үтәлмәгән эшне белдерә.

2.        Боерык фигыль

• эшнең үтәүчегә мөнәсәбәтен;
• эш-хәрәкәтнең шартын;
• эш кушуны, боеруны белдерә.

3.        Шарт фигыль

• эшнең ничәнче зат үтәвен;
• эш-хәрәкәтне үтәүнең шартын;
• эшнең үтәлү-үтәлмәвен белдерә.

4.        Затланышлы фигыльләр барысы да зат-сан белән

• төрләнә;
• төрләнми;
• кайберләре төрләнә.

5.        Хәзерге заман хикәя фигыльләр эш-хәлнең

• сөйләгән вакытта үтәлүен;
• сөйләгән вакытка кадәр үтәлүен;
• сөйләгән вакыттан соңрак үтәлүен белдерә.

6.        Билгеле үткән заман хикәя фигыльләрне табыгыз.

• кайта, барган, килгән;
• барды, кайтты, килде;
• кайт, барса, килсен.

7.        Билгесез үткән заман хикәя фигыльләрне табыгыз.

• кайтса, кимесен, укыды;
• кайт, кайтма, укы;
• кайткан, килгән, көткән.

8.        Шарт фигыльләрне табыгыз.

• кайтасы, киләсе, эшләсе;
• көтсен, көтмәсен, килсеннәр;
• барса, килсә, укыса.

9.        Боерык фигыльләрне билгеләгез.

• кил, килсен, килегез;
• килә, килми, килмәде;
• укыса, укысагыз, укыган.

10.        Барам, барасыз, барабыз сүзләре

• сан белән;
• тартым белән;
• зат-сан белән төрләнгән.

11.        Киләчәк, укыячак, укымаячак фигыльләре

• билгесез киләчәк заманда;
• билгеле киләчәк заманда;
• киләчәк үткән заманда килгән.

12.        Билгесез киләчәк заман хикәя фигыльләрне билгеләгез:

• сизгер, үткер, тапкыр;
• кишер, сыер, сикер;
• кайтыр, килер, эшләр.
• 13. Барам, эшлимен, килсәләр фигыльләре

• затланышлы;
• затланышсыз;
• төрләнми торган фигыльләр.

Тест № 14 Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Хәзерге заман хикәя фигыльләрнең кушымчалары

—        -ыр, -ер, -р;
—-ар,-әр,-р;
        а, -ә; -ый, -и.

2.        Үткән заман хикәя фигыль

• билгеле һәм билгесез;
• һәрвакыт билгеле;
• һәрвакыт билгесез була.

3.        Билгеле үткән заман хикәя фигыль

• сөйләүче үзе күрмәгән, кешедән ишеткән эшне;
• сөйләүче үзе күреп белгән эшне;
• сөйләүче үзе белмәгән эшне аңлата.

4.        Билгесез үткән заман хикәя фигыль

• сөйләүче үзе күрмәгән, кешедән ишетеп белгән эшне;
• сөйләүче үзе күреп белгән эшне;
• сөйләүче үзе белгән эшне белдерә.

5.        Билгеле киләчәк заман хикәя фигыль

• булачак эш турында ышанып хәбәр итә;
• булачак эш турында билгесезлек төсмере белән хәбәр итә;
• булачак эшне белдерә.

6.        Билгесез киләчәк заман хикәя фигыль

• булачак эшне белдерә;
• булачак эш турында ышанып хәбәр итә;
• булачак эш турында билгесезлек төсмере белән хәбәр итә.

7.        Боерык фигыль татар телендә

• фигыльнең нигезенә туры килә;
• фигыльнең нигезенә туры килми;
• фигыльнең нигезе дип атала.

8.        Барлык-юклык эш-хәлнең

• һәрвакыт үтәлүен;
• һәрвакыт үтәлмәвен;
• үтәлү-үтәлмәвен белдерә.

9.        Барлык формасы

• кушымча белән;
• кушымчаларсыз;
• кайвакыт кушымчалар белән белдерелә.

10.        Юклык формасы

—        кушымчалар белән;

• кушымчаларсыз;
• кайвакыт кушымчалар белән белдерелә.

11.        Киләчәк заман хикәя фигыль

• өч;
• дүрт;
• ике төрле була.

12.        Хикәя фигыльнең заманнары

—        алты;
- биш;

Тест № 15. Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Затланышсыз фигыльләрнең

• өчесендә;
• дүртесендә;
• икесендә икешәр сүз төркеме билгеләре бар.

2.        Сыйфат фигыль

• зат яки предметның эшен белдерә;
• зат яки предмет эшенең билгесен белдерә;
• зат яки предметның эшен билге итеп белдерә.

3.        Сыйфат фигыльләрнең

• дүрт;
• биш;
• алты заман формасы бар.

4.        Хәзерге заман сыйфат фигыль

• ике;
• өч;
• дүрт төрле була.

    5.        Хәзерге заман сыйфат фигыль
—ы, -е;

—чы, -че;

—учы, -үче кушымчалары белән бедерелә.

6.        Хәзерге заман сыйфат фигыльнең гади формасы

• затка бәйле эшне;
• даими үтәлә торган эшне;
• кайвакыт үтәлә торган эшне билге итеп белдерә.

7.        Хәзерге заман сыйфат фигыльнең тезмә формасы
        а кушымчасы белән;

—        торган ярдәмче фигыле белән;

        а торган формасы белән белдерелә.

8.        Хәзерге заман сыйфат фигыльнең тезмә формасы

• кайвакыт үтәлә торган эшне;
• үтәлми торган эшне;
• даими үтәлә торган эшне билге итеп белдерә.

9.        Хәзерге заман сыйфат фигыльнең гади формасы

• исемгә күчми;
• кайвакыт исемләшә;
• исемләшә һәм исемнәргә күчә ала.

10.        Үткән заман сыйфат фигыльләр

• бер;
• ике;
• өч формада кулланыла.

11.        Үткән заман сыйфат фигыльләр
—ачак, -эчәк;

• -ыр, -ер, -р;
• -ган, -гэн кушымчалары белән белдерелә.

12.        Үткән заман сыйфат фигыльләр

• исемләшә;
• исемләшми;
• кайберләре генә исемләшә.

13.        Киләчәк заман сыйфат фигыльләрнең

• дүрт;
• өч;
• ике формасы бар.

14.        Киләчәк заман сыйфат фигыльләр
—ды, -де; -ты, -те;

—ган, -гэн; -кан, -кәй;

        ачак, -эчәк; -асы, -әсе; -ыр, -ер кушымчалары белән

белдерелә.

15.        Килүче, кайтучы, эшләүче сүзләре

• хәзерге заман сыйфат фигыль;
• исем;
• сыйфат.

16.        Килгән кеше тезмәсендәге билгеләнгән сүз

• үткән заман хикәя фигыль;
• үткән заман сыйфат фигыль;
• сыйфат.

17.        Укый торган кеше тезмәсендәге билгеләнгән сүзләр

• сыйфат;
• хәзерге заман сыйфат фигыль;
• үткән заман сыйфат фигыль.

18.        Укыйсы китап тезмәсендәге билгеләнгән сүз

• шарт фигыль;
• тартымлы исем;
• киләчәк заман сыйфат фигыль.

19.        Укыр китап тезмәсендәге билгеләнгән сүз

• киләчәк заман сыйфат фигыль;
• киләчәк заман хикәя фигыль;
• боерык фигыль.

20.        Укыячак китап тезмәсендәге билгеләнгән сүз

• киләчәк заман хикәя фигыль;
• киләчәк заман сыйфат фигыль;
• шарт фигыль.

21.        Сыйфат фигыль җөмләдә

• ия;
• тәмамлык, аныклагыч;
• аергыч, иярчен аергыч җөмләдә хәбәр була.

Тест №16. Дөрес җавапларны билгеләгез.

1.        Рәвеш фигыльләрнең

• биш;
• дүрт;
• өч төре бар.

2.        1 нче төр хәл фигыль кушымчалары

—ып, -еп, -п; —лап, -ләп.

3.        3 нче төр хәл фигыль кушымчалары
—ча, -чә;

—гач, -гәч; -кач, -кач; —га, -гэ; -ка, -кә.

4.        4 нче төр хәл фигыль кушымчалары
—ган, -гәп; -кан, -кән;

—        -чы, -че; -ы, -е;

—ганчы, -гэнче; -канчы, -кәнче.

5.        Хәл фигыль җөмләдә

• аергыч;
• хәлләр, иярчен җөмләдә хәбәр;
• тәмамлык булып килә.

6.        Рәвеш фигыльләр эшнең

• үтәлү-үтәлмәвен;
• кайсы зат үтәвен;
• үтәлү вакыты һәм формасы буенча билгесен белдерәләр.

        7.        Укучы карап сөйли җөмләсендәге билгеләнгән сүз

• хәл фигыльнең 1 нче төре;
• рәвеш;
• хәзерге заман хикәя фигыль.

8.        Кар төшкәч, тирә-як яктырып китте җөмләсендәге
билгеләнгән сүз

• үткән заман хикәя фигыль;
• рәвеш;
• хәл фигыльнең 3 нче төре.

9.        Урамнан, көл э-кө лә, Алсу килә җөмләсендәге билгелән
гән сүз

• рәвеш;
• хәл фигыльнең 2 нче төре;
• хәзерге заман хикәя фигыль.

10. Җәй көне балалар туйганчы су коендылар җөмләсендәге билгеләнгән сүз

• киләчәк заман хикәя фигыль;
• 4 нче төр хәл фигыль;
• рәвеш.

Тест № 17. Дөрес җавапны билгеләгез.

1. Исем фигыльләр эшнең

• үтәлү-үтәлмәвен;
• эшнең үтәүчесен;
• эшнең атамасын белдерәләр.

     2.        Исем фигыль кушымчалары —

— -у» -у.-

—а, -ә;
        ый, -и.

3.        Исем фигыль килеш, тартым, сан белән

• төрләнми;
• төрләнә;
• кайберләре төрләнә.

4.        Исем фигыль җөмләдә

• һәрвакыт тәмамлык;
• һәрвакыт ия;
• төрле җөмлә кисәкләре була.

5.        Тырышып уку — безнең төп бурыч җөмләсендәге бил
геләнгән сүз —

• исем;
• исем фигыль;
• сыйфат фигыль.

6.        Кайтуыбызның икенче көнендә, шаулап, яңгыр яуды
җөмләсендәге билгеләнгән сүз килеш һәм тартым белән төр
ләнгән, чөнки

• исемләшкән;
• исем фигыль;
• исем сүз төркеменә керә.

Тест № 18. Дөрес җавапны билгеләгез.                                                                                                                                                     1.        Аваз ияртемнәре

• бәйләгеч сүз төркемнәренә;
• модаль сүз төркемнәренә;
• мөстәкыйль сүз төркемнәренә керә.

2.        Аваз ияртемнәре

• төрле тавышларга охшатып;
• төрле предметларга охшатып;
• төрле күренешләргә охшатып ясала.

3.        Аваз ияртемнәре

• төрләнә;
• төрләнми;
• кайберләре төрләнә.

4.        Аваз ияртемнәре

• җөмлә кисәкләре булмый;
• җөмлә кисәкләре була ала;
• кайберләре генә җөмлә кисәкләре була ала.

    5.        Аваз ияртемнәреннән

• төрле сүз төркемнәре ясалмый;
• төрле сүз төркемнәре ясала;
• һәрвакыт төрле сүз төркемнәре ясала.

6.        Аваз ияртемнәрен билгеләгез:

• тирән, мөмкин, ярый;
• дөбер-шатыр, шык-шык, елык-елык;
• ук, үк; гына-генә; -чы, -че.

7.        Кызлар чыш-пыш сөйләшәләр җөмләсендәге билгелән
гән сүз

• аергыч;
• хәбәр;
• хәл булып килгән.

8.        Балалар урамда гөж киләләр җөмләсендәге билгелән
гән сүз

• хәбәр составында;
• хәл;

—        тәмамлык булып килгән.

9.        Кыйгак казлар кайта каңгылдашып җөмләсендә билге
ләнгән сүз

• тәмамлык;
• хәл;

- аергыч булып килгән.

Тест № 19 Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Бәйлекләр

—        сүзләрне генә;

—        җөмләләрне генә;

—        сүз һәм җөмләләрне бәйли.

2.        Бәйлекләр сүз һәм җөмләләр арасында

—        тезүле бәйләнеш;

—        тезүле һәм ияртүле бәйләнеш;

—        ияртүле бәйләнеш барлыкка китерә.

3.        Бәйлекләр

—        ияртүче сүздән чыгып;

—        иярүче сүзнең аерым килештә булуын таләп итүдән
чыгып;

—        иярүче сүзнең кайсы сүз төркеме булуыннан чыгып
төркемләнә.

4.        Бәйлекләрне билгеләгез.

—        кебек, сыман, шикелле;

—        дөп-дөп, шатыр-шотыр, чыш-пыш;

—        ләкин, әмма, тик.

5.        Бәйлек сүзләрне билгеләгез.

• янында, тирәсендә, кырында;
• кем, шул, нәрсә;
• әлбәттә, дөрес, ахрысы.

6.        Теркәгечләр җөмләдә

• сүзләрне генә;
• сүзләрне һәм җөмләләрне;
• җөмләләрне генә бәйли.

7.        Теркәгечләр сүз һәм җөмләләр арасында

• ияртүле бәйләнеш кенә;
• тезүле һәм ияртүле бәйләнеш;
• тезүле бәйләнеш кенә барлыкка китерә.

8.        Бәйлекләр җөмлә кисәкләрен

• төзи алмый;
• төзи ала;
• кайберләре төзи ала.

  9. Теркәгечләр җөмлә кисәкләрен

• төзи ала;
• төзи алмый;
• кайберләре төзи алмый.

10.        Теркәгечләрнең кулланылышы интонациягә

• бәйле түгел;
• кайберләре бәйле;
• бәйле.

11.        Тезүче теркәгечләрне билгеләгез.

• гүя, чөнки, әгәр;
• ләкин, яки, һәм;
• гүяки, ки, гәрчә.

12.        Ияртүче теркәгечләрне билгеләгез.

• һәм, вә, да-дә;
• ләкин, фәкать, тик;
• әгәр, гәрчә, чөнки.

13.        Бүлүче теркәгечләрне билгеләгез.

• я, яки, яисә;
• их, уф, урра;
• әмма, тик, ләкин.

14.        Каршы куючы теркәгечләрне билгеләгез.

• гына, -генә, әллә, -дыр, -дер;
• өчен, чөнки, гәрчә;
• ә, ләкин, әмма.

15.        Теркәгеч сүзләрне билгеләгез.

• кем-шул, кемнең-шуның, кемгә-шуңа;
• рәхмәт, гафу ит, исәнме;
• белән, кебек, сыман.

Тест № 20 Дөрес җавапны табыгыз.

1.        Тәмамлык җөмләнең

• фигыль белән белдерелгән кисәген;
• исем белән белдерелгән кисәген;
• теләсә кайсы сүз төркеме белән белдерелгән кисәкне ачыклый.

2.        Тәмамлыкның

• ике;
• өч;
• дүрт төре бар.

3.        Туры тәмамлык

• баш килештәге;
• төшем килешендәге;
• баш һәм төшем килешләрендәге исемнәр һәм исем ләшкән сүз төркемнәре белән белдерелә.

    4.        Туры тәмамлык

• эш төшә торган туры объектны;
• эшнең кыек объектын;
• икесен дә белдерә.

5.        Сагындырды әнкәемнең иркәләп уятуы җөмләсендәге
билгеләнгән сүз

• аергыч;
• тәмамлык;
• ия булып килгән.

6.        Әти хат укый җөмләсендә билгеләнгән сүз

• ия;
• туры тәмамлык;
• кыек тәмамлык булып килгән.

7.        Ул тагын күзләрен ачты (Г. Ә.) җөмләсендә билге
ләнгән сүз

• чыгыш килешендәге исем белән белдерелгән кыек тәмамлык;
• баш килештәге исем белән белдерелгән туры тәмамлык;
• төшем килешендәге исем белән белдерелгән туры тәмам-нык.

8.        Сөйләүче өчен билгелерәк булган әйбер турында әйт
кәндә, туры тәмамлык

• баш килештәге исем белән;
• төшем килешендәге исем белән;
• икесе белән дә белдерелә.

9.        Туры һәм кыек тәмамлыклары булган җөмлә:

• Зөһрә Русланны авызын ачкан килеш тыңлады;
• Ул Зөһрәнең күзләренә туры карарга кыймады;
• Зөһрә әнисенә Русланны әләкләү өчен йөгереп китте.

Тест № 21.        Дөрес җавапны билгеләгез.

1.        Күп тезмәле катлаулы кушма җөмләдәге гади җөмлә
ләр үзара

• тезүле бәйләнештә;
• ияртүле бәйләнештә;
• ике төрле бәйләнештә дә килергә мөмкин.

2.        Күп тезмәле катлаулы кушма җөмләдәге гади җөмлә
ләр үзара

• тигез хокуклы;
• бер-берсенә ияреп килә;
• кайвакыт ияреп килә.

182.        Ялгыш җавапны табыгыз.

1. Катлаулы кушма җөмләләр

• күп иярченле һәм күп тезмәле;
• катнаш кушма җөмлә;
• иярченле кушма җөмлә дигән төрләргә бүленәләр.

Тест № 22

1.        Иҗекләргә ялгыш бүленгән сүзләрне билгеләгез.

1. гөл-ләр-гә, әй-те-гез;
2. сүз-ләр-нең, ө-чәр;
3. кил-еп, таш-ый;
4. ур-наш-кан, үс-те-рә.

2.        Иҗек калыплары ялгыш күрсәтелгән сүзне табыгыз.

1. ТСТ-ТС-ТСТ: тәм-ле-рәк;
2. С-ТС: ә-би;
3. ТСТ-ТС: сат-са;
4. ТС-СТ: ко-яш.

3.        Күп мәгънәле сүзне күрсәтегез.

1. чәй;
2. аш;
3. бүлмә;
4. итәк.

4.        Фразеологизмны билгеләгез.

1. алма сату;
2. хөрмә сату;
3. сөт сату;
4. ләчтит сату.

5.        Елмая сүзе күчерелмә мәгънәдә кулланылган җөмләне табыгыз.

1. кояш елмая;
2. кеше елмая;
3. әни елмая;
4. әти елмая.

6.        Хаталы сүзне табыгыз.

1. фигыль;
2. шөгель;
3. шигырь;
4. шагыйрь.

7.        Хаталы сүзне табыгыз.

1. мәгънә;
2. дикъкать;
3. канәгәть;
4. сәнгать.