Рабочая программа по башкирскому языку
учебно-методический материал
Рабочая програма для 5-9 классов
Скачать:
Вложение | Размер |
---|---|
![]() | 56.76 КБ |
Предварительный просмотр:
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
«Средняя общеобразовательная школа №12»
городского округа город Октябрьский Республики Башкортостан
Рассмотрено на заседании педагогического совета Протокол № 6 от 11.05.2016 г. | Утверждаю Директор МБОУ СОШ №12 ____________ Малова Е.И. Приказ № 160 от 11.05.2016 г.
|
Рабочая программа
основного общего образования
по башкирскому языку
Срок реализации 5 лет
Составитель: Харисова Гульнара Марсовна
Аминова Айгуль Дамировна
Пояснительная записка
Рабочая программа основного общего образования учебного предмета «Башкирский язык» составлена в соответствии со следующими нормативно-правовыми документами:
- Федеральный закон «Об образовании в Российской Федерации» № 273 ФЗ от 29 декабря 2012 года;
- Закон Российской Федерации «О языках народов Российской Федерации»(с изменениями от 2.07.2013 г. № 185-фз)
- Закон «Об образовании в Республике Башкортостан» № 696-з от 01.07.2013 г.,
- Закон Республики Башкортостан «О языках народов Республики Башкортостан»( с изменениями от 28.03.2014 № 75-з)
- Федеральный государственный образовательный стандарт основного общего образования, утвержденный приказом Министерства образования и науки Российской Федерации от 17.12.2010 № 1897 (с изменениями, утвержденными приказом Министерства образования и науки Российский Федерации от 29.12.2014 № 1644, приказом Министерства образования и науки Российской Федерации от 31.12.2015 № 1577)
- Постановление Главного государственного санитарного врача РФ от 29 декабря 2010г. №189 «Об утверждении СанПиН 2.4.2.2821-10 «Санитарно-эпидемиологические требования к условиям и организации обучения в общеобразовательных учреждениях»
- Основная образовательная программа основного общего образования МБОУ СОШ №12 (утверждена приказом директора МБОУ СОШ №12 от 31.08.2015г. № 230);
- Программа по башкирскому языку для учащихся I – XI классов школ с русским языком обучения. Составитель: Габитова З.М.,.– Уфа,издательство «Китап» , 2015.
- Устав МБОУ СОШ № 12;
- Положение МБОУ СОШ №12 о рабочей программе начального общего и основного общего образования по ФГОС;
- Учебный план МБОУ СОШ № 12;
- Учебный календарный график реализации основной образовательной программы МБОУ СОШ №12
Планируемые результаты освоения учебного предмета.
- совершенствование различных видов устной и письменной речевой деятельности (говорения и аудирования, чтения и письма, общения при помощи современных средств устной и письменной коммуникации):
создание устных монологических высказываний разной коммуникативной направленности в зависимости от целей, сферы и ситуации общения с соблюдением норм современного литературного языка и речевого этикета; умение различать монологическую, диалогическую и полилогическую речь, участие в диалоге и полилоге;
развитие навыков чтения на башкирском языке (изучающего, ознакомительного, просмотрового) и содержательной переработки прочитанного материала, в том числе умение выделять главную мысль текста, ключевые понятия, оценивать средства аргументации и выразительности;
овладение различными видами аудирования (с полным пониманием, с пониманием основного содержания, с выборочным извлечением информации);
понимание, интерпретация и комментирование текстов различных функционально-смысловых типов речи (повествование, описание, рассуждение) и функциональных разновидностей языка, осуществление информационной переработки текста, передача его смысла в устной и письменной форме, а также умение характеризовать его с точки зрения единства темы, смысловой цельности, последовательности изложения;
умение оценивать письменные и устные речевые высказывания с точки зрения их эффективности, понимать основные причины коммуникативных неудач и уметь объяснять их; оценивать собственную и чужую речь с точки зрения точного, уместного и выразительного словоупотребления;
выявление основных особенностей устной и письменной речи, разговорной и книжной речи;
умение создавать различные текстовые высказывания в соответствии с поставленной целью и сферой общения (аргументированный ответ на вопрос, изложение, сочинение, аннотация, план (включая тезисный план), заявление, информационный запрос и др.);
- понимание определяющей роли языка в развитии интеллектуальных и творческих способностей личности в процессе образования и самообразования:
осознанное использование речевых средств для планирования и регуляции собственной речи; для выражения своих чувств, мыслей и коммуникативных потребностей;
соблюдение основных языковых норм в устной и письменной речи;
стремление расширить свою речевую практику, развивать культуру использования русского литературного языка, оценивать свои языковые умения и планировать их совершенствование и развитие;
- использование коммуникативно-эстетических возможностей башкирского языка:
распознавание и характеристика основных видов выразительных средств фонетики, лексики и синтаксиса (звукопись; эпитет, метафора, гипербола, олицетворение, сравнение; фразеологизм, синонимы, антонимы, омонимы) в речи;
уместное использование фразеологических оборотов в речи;
корректное и оправданное употребление междометий для выражения эмоций, этикетных формул; использование в речи синонимичных имен прилагательных в роли эпитетов;
- расширение и систематизация научных знаний о языке, его единицах и категориях; осознание взаимосвязи его уровней и единиц; освоение базовых понятий лингвистики:
идентификация самостоятельных (знаменательных) служебных частей речи и их форм по значению и основным грамматическим признакам;
распознавание существительных, прилагательных, местоимений, числительных, наречий разных разрядов и их морфологических признаков, умение различать слова категории состояния и наречия;
распознавание глаголов, причастий, деепричастий и их морфологических признаков;
распознавание предлогов, частиц и союзов разных разрядов, определение смысловых оттенков частиц;
распознавание междометий
- формирование навыков проведения различных видов анализа слова, синтаксического анализа словосочетания и предложения,
проведение фонетического, морфемного и словообразовательного (как взаимосвязанных этапов анализа структуры слова), лексического, морфологического анализа слова,
проведение синтаксического анализа предложения, определение синтаксической роли самостоятельных частей речи в предложении;
анализ текста и распознавание основных признаков текста, умение выделять тему, основную мысль, ключевые слова, микротемы, разбивать текст на абзацы, знать композиционные элементы текста;
определение звукового состава слова, правильное деление на слоги, характеристика звуков слова; определение лексического значения слова, значений многозначного слова, стилистической окраски
слова, сферы употребления, подбор синонимов, антонимов;
умение различать словообразовательные и формообразующие морфемы, способы словообразования;
проведение морфологического разбора самостоятельных и служебных частей речи; характеристика общего грамматического значения, морфологических признаков самостоятельных частей речи, определение их синтаксической функции;
опознавание основных единиц синтаксиса (словосочетание, предложение, текст);
умение выделять словосочетание в составе предложения, определение главного и зависимого слова в словосочетании, определение его вида;
определение вида предложения по цели высказывания и эмоциональной окраске; определение грамматической основы предложения;
распознавание распространенных и нераспространенных предложений, предложений осложненной и неосложненной структуры, полных и неполных;
распознавание второстепенных членов предложения, однородных членов предложения, обособленных членов предложения; обращений; вводных и вставных конструкций;
опознавание сложного предложения, типов сложного предложения, сложных предложений с различными видами связи, выделение средств синтаксической связи между частями сложного предложения;
определение функционально-смысловых типов речи, принадлежности текста к одному из них и к функциональной разновидности языка, а также создание текстов различного типа речи и соблюдения норм их построения;
определение видов связи, смысловых, лексических и грамматических средств связи предложений в тексте, а также уместность и целесообразность их использования;
- обогащение активного и потенциального словарного запаса, расширение объема используемых в речи грамматических языковых средств для свободного выражения мыслей и чувств в соответствии с ситуацией и стилем общения:
умение использовать словари (в том числе - мультимедийные) при решении задач построения устного и письменного речевого высказывания, осуществлять эффективный и оперативный поиск на основе знаний о назначении различных видов словарей, их строения и способах конструирования информационных запросов;
пользование толковыми словарями для извлечения необходимой информации, прежде всего - для определения лексического значения (прямого и переносного) слова, принадлежности к его группе однозначных или многозначных слов, определения прямого и переносного значения, особенностей употребления;
пользование орфоэпическими, орфографическими словарями для определения нормативного написания и произношения слова;
использование фразеологических словарей для определения значения и особенностей употребления фразеологизмов;
использование словарей для подбора к словам синонимов, антонимов;
использование словарей для перевода
- овладение основными нормами литературного языка (орфоэпическими, лексическими, грамматическими, орфографическими, пунктуационными, стилистическими), нормами речевого этикета; приобретение опыта использования языковых норм в речевой практике при создании устных и письменных высказываний; стремление к речевому самосовершенствованию, овладение основными стилистическими ресурсами лексики и фразеологии языка:
поиск орфограммы и применение правил написания слов с орфограммами;
освоение правил правописания служебных частей речи и умения применять их на письме; применение правильного переноса слов;
применение правил постановки знаков препинания в конце предложения, в простом и в сложном предложениях, при прямой речи, цитировании, диалоге;
соблюдение основных орфоэпических правил башкирского языка, определение места ударения в слове в соответствии с акцентологическими нормами;
выявление смыслового, стилистического различия синонимов, употребления их в речи с учетом значения, смыслового различия, стилистической окраски;
нормативное изменение форм существительных, прилагательных, местоимений, числительных, глаголов;
соблюдение грамматических норм, в том числе при согласовании и управлении, при употреблении несклоняемых имен существительных и аббревиатур, при употреблении предложений с деепричастным оборотом, употреблении местоимений для связи предложений и частей текста, конструировании предложений с союзами, соблюдение видовременной соотнесенности глаголов-сказуемых в связном тексте;
- для слепых, слабовидящих обучающихся: формирование навыков письма на брайлевской печатной машинке;
- для глухих, слабослышащих, позднооглохших обучающихся формирование и развитие основных видов речевой деятельности обучающихся - слухозрительного восприятия (с использованием слуховых аппаратов и (или) кохлеарных имплантов), говорения, чтения, письма;
- для обучающихся с расстройствами аутистического спектра:
овладение основными стилистическими ресурсами лексики и фразеологии языка, основными нормами литературного языка, нормами речевого этикета;
приобретение опыта использования языковых норм в речевой и альтернативной коммуникативной
практике при создании устных, письменных, альтернативных высказываний;
стремление к возможности выразить собственные мысли и чувства, обозначить собственную позицию;
видение традиций и новаторства в произведениях;
восприятие художественной действительности как выражение мыслей автора о мире и человеке.
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
5 класс
Һаумы, мәктәп! ( 4 сәғәт).
Был тема (1 сентябрь – Белем көнө.Мәктәп, уҡыу, белем алыу, тел өйрәнеү) башлыса “Көҙ” темаһы менән бергә үрелеп бара. Бер үк ваҡытта, уҡыусыларҙың йәйге каникулды нисек үткәреүе тураһында әңгәмә үткәреү, фекер алышыуҙар ойошторола. Был темаларға ҡағылышлы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр иҫкә төшөрөлә, һүҙлек запасын байытыу йәһәтенән яңылары үҙләштерелә.Башҡорт теленең өн-хәрефтәре, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. Исем. Исемдәрҙең һан менән үҙгәреше. Һөйләмдә һүҙ тәртибе. Сифат.
Үҙем тураһында ( 5сәғәт).
Был теманы үҙләштереү барышында уҡыусы үҙе тураһында,үҙенең ғаилә ағзалары, яҡындары тураһында һөйләргә өйрәнергә тейеш. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. Алмаш. Зат алмаштары. Зат алмаштарының килеш менән үҙгәреше. к-г,ҡ-ғ тартынҡыларының сиратлашыуы.
Йыл миҙгелдәре ( 4 сәғәт).
Йыл миҙгелдәре, һәр йыл миҙгеленә хас үҙенсәлектәр менән танышыу. Йыл миҙгелдәрен, һәр миҙгелгә ҡараған ай исемдәрен дөрөҫ әйтә һәм телмәрҙә ҡуллана белеү. Һорау алмаштары.Күрһәтеү алмаштары. Күрһәтеү алмаштарының килеш менән үҙгәреше. Билдәһеҙлек алмаштары. Билдәләү алмаштары.
Башҡортостанды беләһеңме? ( 4 сәғәт).
Уҡыусыларҙы үҙҙәре йәшәгән республиканың үткәне, бөгөнгөһө, киләсәге менән таныштырыу. Уҡыусы аңына үҙе йәшәгән ерҙең – Башҡортостандың тарихы, уның байлығы, күренекле шәхестәре һ.б. хаҡында бер бөтөн тыуҙырыу һәм ул турала һөйләй белеүҙәренә өлгәшеү. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр. Юҡлыҡ алмаштары.
Кеше. Тән ағзалары.шәхси гигиена. ( 2 сәғәт).
Был тема кешенең тән ағзалары, эске органдарының атамаларын белеү менән бергә шәхси гигиена, көн тәртибе, һаулығы менән берлектә алып барыла. Кешегә һау-сәләмәт булыу өсөн нимә эшләргә кәрәклеге тураһында әңгәмәләр үткәреү, әҫәрҙәр уҡыу. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе. Ҡылым.
Яңы йыл менән. ( 3 сәғәт).
Яңы йыл темаһы ҡыш темаһы менән берлектә алып барыла. Ҡыш миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү, Яңы йыл менән туғандарҙы, яҡын кешеләрҙе ҡотларға өйрәтеү, һәр байрамдың үҙенә генә хас күренештәре тураһында һөйләтеү. Ҡылымдың зат һәм һан менән үҙгәреше.
Аҙыҡ-түлек.Кейем-һалым. Өй . Магазин. ( 2 сәғәт).
Аҙыҡ-түлек, кейем-һалым атамаларын өйрәнеү, һатып алыу этикеты менән таныштырыу, һөйләшергә, аралашырға өйрәтеү. Синоним.
8 март – Ҡатын-ҡыҙҙар көнө. ( 1 сәғәт).
Әсәй тураһында шиғыр, хикәйәләр уҡыу. Әсәйҙең донъяла иң ҡаҙерле кеше икәнен, уны ихтирам итергә, яратырға, ҡаҙерләргә кәрәклекте аңлатыу. Был тема ғаилә темаһы менән берлектә бара, шуның өсөн алдағы кластарҙа үтелгән ғаилә темаһы ҡабатлана. Ҡотлау открыткалары яҙырға, ҡотлау һүҙҙәрен әйтә белергә өйрәтеү. Антоним.
Яҙ етте. ( 2 сәғәт).
Яҙ билдәләрен күрә һәм яҙ миҙгеленең үҙенсәлектәрен әйтә белергә өйрәтеү. 1 май, 9 май байрамдары, дуҫлыҡ тураһында һөйләшеү. Омоним.
Яҙғы эштәр.( 4 сәғәт).
Яҙғы эштәр, яҙғы баҡса эштәре,баҫыу эштәре тураһында һөйләшеү. Һан. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Йәйҙе ҡаршылайбыҙ. ( 4 сәғәт)
Башҡорт халҡының, Башҡортостанда йәшәүсе башҡа халыҡтарҙың яҙғы тәбиәғәт менән бәйле ғөрөф-ғәҙәттәре һәм матур йолалары тураһында һүҙ алып барыла. Уҡыусыларға уларҙың кеше тормошондағы әһәмиәте, мәғәнәләрен, уларҙы тергеҙеү кәрәклеген еткереү. Грамматика буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
6 класс
Беҙҙе мәктәп ҡаршылай – 5 сәғәт
1 сентябрь- Белем көнө. Уҡыусыларҙың хеҙмәт көндәре башланыуы. Белем, тел тураһында мәҡәлдәр өйрәнеү. Грамматика буйынса 1-5-се кластарҙа үткәндәрҙе ҡабатлау.
Башҡортостан ере буйлап, Башҡортостан йылғалары,күлдәре.Экология мәсьәләһе- 6 сәғәт
Башҡортостан Республикаһы, уның тарихы, күренекле шәхестәре, байлыҡтары менән танышыу. Тема буйынса һөйләү телмәрен үҫтереү, ижади эштәр башҡарыу. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе. Сифат. Сифат дәрәжәләре. Синоним. Антоним. Омоним. Башҡортостандың тәбиғәте,уның байлыҡтары тураһындағы мәғлүмәт менән таныштырыу.Республикалағы йылға, күлдәр тураһында текстар уҡыу.Уларҙың атамаларының мәғәнәһе,килеп сығышы тураһында һөйләшеү.Экология мәсьәләһе.Ҡылымдың теләк һөйкәлеше.
Почта.Телефон.Телеграф – 3 сәғәт
Почтала үҙеңде тота,телефондан дөрөҫ һөйләшә белеү,хат яҙыу ҡағиҙәләренә өйрәтеү.Ҡылым.Ҡылым һөйкәлештәре.Хәбәр һөй-кәлеше.Хәҙерге заман.
Дуҫ ҡәҙерен бел–6 сәғәт
Ысын дуҫлыҡтың ҙур мәғәнәгә эйә булыуы,уны һаҡлай белеү.Дуҫлыҡ хаҡында әҫәрҙәр уҡыу,мәҡәлдәр табыу. Ҡылымдың шарт һөйкәлеше.
Ҡыш дауам итә– 7 сәғәт
Ҡыш миҙгеленең үҙенсәлектәре.Текстар уҡыу, шиғырҙар, һынамыштар ятлау, һөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү, һүҙ байлығын арттырыу.Ҡылымдың хәбәр һөйкәлеше.Үткән заман. Киләсәк заман.
Юл йөрөү ҡағиҙәләре һәм билдәләре- 4 сәғәт
Хәүефһеҙлек, юл йөрөү ҡағиҙәләре,транспорт төрҙәре тураһында һөйләргә,өйрәтеү,уҡыу материалын тасуири,аңлы уҡыу. Рәүеш.
Рәүеш дәрәжәләре.
Яҙ килә,яҙ.Тиҙҙән йәй. – 7 сәғәт
Яҙ миҙгеленең үҙенсәлектәре. Яҙғы тәбиғәтте күҙәтеү.Осоп килеүсе ҡоштар тураһында һөйләшеү.1 май, 9май байрамдары.Грамматика буйынса 6-сы класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
7 класс
Яңынан мәктәпкә (3сәғәт).
5-6-сы кластарҙа алған белемдәрҙе тулыландырыу. Был тема буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу. Диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә. Туған тел, белем, уҡытыусы, мәктәп һәм көҙгө байлыҡ тураһында һөйләшеү күберәк урын ала. Бәйләнешле текст төҙөү, бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү күнегеүҙәре башҡарыла. Көҙ, көҙгө эштәр, уңыш йыйыу темаһы төп урындарҙың береһен алып тора.Мәктәп, уҡыу, китап, икмәк, уңыш, емеш-еләк тураһында мәҡәлдәр, әйтемдәр, йомаҡтар менән танышыу.
Грамматика: 6-сы класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Ауыл тормошо (6сәғәт).
Ауыл тормошо, ауыл кешеләренең көнкүреше, хеҙмәт, игенсе хеҙмәте тураһында әңгәмәләр үткәреү. Игенсе эшенең нескәлектәрен һөйләү. Ауыл тормошоноң ҡала тормошонан айырмалы яҡтары тураһында аңлатыу. Ауыл еренән сыҡҡан күренекле шәхестәрҙең тормош юлы менән таныштырыу, осрашыуҙар ойоштороу. Был тема буйынса яҙылған әҫәрҙәр уҡыу.
Грамматика: Ҡылым.Һүҙбәйләнеш.Һөйләм төҙөлөшө.
Башҡортостанбуйлап сәйәхәт (3 сәғәт).
Башҡортостан тураһында 1-6 кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлап, белгән фактик материалды эҙмә-эҙлекле итеп һөйләргә өйрәнеү. Был тема буйынса уҡыусыларға яңы мәғлүмәт биреү. Тыуған еребеҙҙең сал тарихы барлығын, Башҡортостан тураһында рус яҙыусылары, «Урал» эпосы, һуңғы йылдарҙағы тарихи Башҡортостан ерендә үткәрелгән фәнни экспедициялар мәғлүмәттәре менән таныштырып китеү («Арҡайым», «Сынташты», боронғо ҡалалар, алтын әйберҙәр табыу һ.б. тураһында), бының өсөн һуңғы йылдарҙа сыҡҡан матбуғат баҫмаларына мөрәжәғәт итеү. Был тема буйынса тәҡдим ителгән әҫәрҙәр менән танышыу, уҡыусыларҙың яҙыу һәм һөйләү телмәрен үҫтереү өҫтөндә эш алып барыла.
Грамматика: Яңғыҙлыҡ исемдәр.
Спорт. Спорт кәрәк-яраҡтары (4сәғәт).
Кешегә сәләмәт булыу өсөн спорт менән шөғөлләнергә кәрәк икәнлеген аңлатыу һәм был турала уҡыусылар менән һөйләшеү, әңгәмә ойоштороу. Уҡыусылар үҙҙәре спорт менән ҡыҙыҡһыныуҙары, күренекле спортсмендар тураһында һөйләргә өйрәтеү. Спорт тураһында теле-радио тапшырыуҙары, газета материалдары буйынса һөйләү.Башҡортостанда спорт төрҙәре. Спорт өлкәһендә данлыҡлы кешеләр.
Грамматика: Башҡорт теленең үҙенсәлекле хәреф, өндәре, һөйләм төрҙәре.
Әсәй,әсәкәйем(6сәғәт).
Уҡыусы үҙенең ғаиләһе тураһында тулы һәм иркен һөйләй белергә тейеш. Сөнки был тема йылдан-йыл ҡабатлана. Ғаилә ағзаларын дөрөҫ атау, уларға ихтирамлы, иғтибарлы булырға өйрәтеү. Ғаилә, ғаилә ағзалары тураһында яҙылған әҫәрҙәр уҡыу, уларҙы аңлы ҡабул итергә өйрәтеү, һөйләү күнекмәләрен үҫтереү. Әсәй, өләсәйҙәрҙең изгелеге, ҡәҙере хаҡында әҫәрҙәр уҡыу, йөкмәткеһе өҫтөндә эш төрҙәре башҡарыу, һүҙлек байлыҡтарын арттырыу. Уҡылған әҫәрҙәр буйынса план төҙөргә өйрәтеү, план буйынса һөйләү. Телмәр үҫтереүгә айырым иғтибар бирелә. Был бүлектә билдәле рәссамдарҙың әҫәрҙәре күп кенә урын алған. Картинаны ҡарай, аңлай һәм уның йөкмәткеһен һөйләргә өйрәтеү.
Грамматика:Ҡылым. Ҡылымдарҙың заман, зат, һан менән үҙгәреше. Теркәүес тураһында төшөнсә. Теҙеү теркәүестәре.
Сәнғәт оҫталары (3сәғәт).
Республиканың данлыҡлы һәм арҙаҡлы шәхестәре менән танышыуҙы дауам итеү. Сәнғәт оҫталарының тормош юлы һәм ижады менән таныштырыу. Теле-радио тапшырыуҙар, яҙмалар ҡарау. Уларҙың әҫәрҙәрен таныу, данлыҡлы кешеләребеҙ тураһында һөйләй белеү. Йырҙар өйрәтеү, бергәләп йырлау, һәләтле балалар менән йырҙар өйрәнеү.
Грамматика: Эйәртеү теркәүестәре. Теркәүестәрҙең дөрөҫ яҙылышы. Теркәүес темаһын нығытыу.
Исемдәрең матур, кемдәр ҡушҡан? (1 сәғәт).
Был тема кеше исемдәренән башҡа тау, ер, һыу атамалары мөнән берлектә алып барыла. Исемдәрҙең мәғәнәһе, уның кеше холоҡ-фиғеленә тәьҫир итеүе. Данлыҡлы кешеләрҙең исемдәренә бәйләп, төрлө тарихи ваҡиғалар һөйләү, әҫәрҙәр уҡыу. «Исемдәрҙә – ил тарихы», «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан?» темаһына иртәлектәр үткәреү уҡыусыларҙың һөйләү телмәрен үҫтерергә, кеше алдында сығыш яһау өсөн ярҙам итәсәк.
Грамматика: Бәйләүестәр. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәһен ҡабатлау. Мөнәсәбәт һүҙҙәр. Ымлыҡтар. Уларҙың дөрөҫ яҙылышы.
Борон-борон заанда (2 сәғәт)
Башҡорт халыҡ ижады темаһын киңәйтеү,уҡыусыларҙың белгәндәрен тулыландырыу.
Берҙәмлек,дуҫлыҡ,тыныслыҡ(3 сәғәт)
Кешеләр арвһындағы дуҫлыҡ тураһында һөйләшәү менән бергә халыҡ-ара булған мөнәсәбәттәр ҙә иғтибар үҙәгендә торорға тейеш.
Йәмле йәй (3сәғәт).
Йәй миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү. Уҡыусыларҙың һүҙ байлығын арттырыу, һөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү. Тәбиғәтте күҙәтеү, алған тәьҫораттар буйынса фекер алышыу. Был айҙарҙа уҙғарылған Милли байрамдар менән таныштырыу, улар тураһында белгәндәрен һөйләү. Балаларҙың йәйге ялы, хеҙмәте, ололарға ярҙамы тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм әңгәмәләр үткәреү.
Грамматика: Киҫәксә тураһында төшөнсә. Киҫәксәләрҙең бүленеше. Киҫәксәләрҙең дөрөҫ яҙылышы. 7-се класта үткәндәрҙе ҡабатлау, дөйөмләштереү.
8 класс
Мәктәпкә барабыҙ (4 сәғәт).
Был тема буйынса 5-6 класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау, һүҙлек байлығын арттырыу. Тема буйынса эҙмә-эҙлекле һөйләмдәр төҙөтөү, ҡыҫҡа ғына хикәйә төҙөргә өйрәтеү. Текст өҫтөндә эшләү, план төҙөү, план буйынса һөйләү. Мәктәп, класс торошо һ.б. хаһында әңгәмәләр ойоштороу. Белем, китап тураһында мәҡәлдәр ҡойоу. 5-6 класта үтелгәндәрҙе иҫкә төшөрөү. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Өндәрҙе дөрөҫ әйтеү.
Көҙгө эштәр һәм көҙгө күренештәр ( 4 сәғәт)
Көҙгө үҙгәрештәрҙе бергәләп күҙәтеү, кешеләрҙең көҙгө хеҙмәтен күҙәтеү. Темаға ҡағылышлы текстар уҡыу. Муллыҡ, хеҙмәт тураһында мәҡәл, әйтемдәр менән танышыу. Һынамыштар уҡыу. Синтаксис. Маҡсаты буйынса һөйләм төрҙәре. Логик баҫым. Исем менән ҡылымды ҡабатлау.
Өфө - Башҡортостандың баш ҡалаһы ( 4 сәғәт )
Өфө - Башҡортостандың баш ҡалаһы. Өфө ҡалаһы, уның үткәне, бөгөнгөһө тураһында әңгәмә үткәреү. Уның иҫтәлекле урындары тураһында һөйләшеү, һүрәттәр ҡарау. Һөйләм телмәрен үҫтереү. Рефераттар яҙҙырыу һәм уны класс алдында ҡыҫҡаса һөйләтеү кеүек эштәр ҡулланырға мөмкин. Башҡорт ҡылымдарының төҙөлөшө. Барлыҡ төшөнсәһе һәм уның бирелеше.
Хеҙмәт төбө - хөрмәт ( 4 сәғәт )
Кеше тормошонда хеҙмәттең роле, тигән темаға әңгәмә ҡороу. Данлыҡлы хеҙмәт ветерандары менән осрашыу ойоштороу. Уҡыусыларға ниндәй һөнәр оҡшауы тураһында һөйләтеү, яңы мәғлүмәттәр биреү. Һөнәрҙәр тураһында шиғырҙар, хикәйәләр уҡыу. Хеҙмәт , һөнәрҙәр тураһында мәҡәлдәр өйрәнеү. Ябай һөйләм. Һөйләмдең баш киҫәктәре. Эйә менән хәбәрҙең ярашыуы. Юҡлыҡ, булмағанлыҡ төшөнсәләре.
Ап-аҡ ҡыш ( 4сәғәт )
Ҡыш миҙгеле тураһында белгәндәрҙе системалаштырыу, һүҙлек байлығын арттырыу кеүек эштәр ентекле алып барыла. Ҡыш тураһында текстар, шиғырҙар, мәҡәлдәр, һынамыштар уҡыу яңы йылға бағышланған йырҙар, мәҡәл һәм әйтемдәр. Яңы йыл менән ҡотлау открыткаһы яҙырға өйрәнеү. Уҡытыусы һайлаған текст буйынса изложение яҙыу. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Эйә менән хәбәр араһында һыҙыҡ.
Салауат Юлаев – халҡыбыҙҙың милли батыры ( 3 сәғәт)
С.Юлаевтың биографияһы, ижады менән танышыу. Уның шиғырҙарын ятлау, шиғырҙарының һаҡланыу тарихы тураһында әңгәмә ойоштороу. С.Юлаевтың тормошо, батырлығы, ижады тураһында уҡыусыларҙан төрлө ижади эштәр эшләтеү. ( һүрәттәр төшөрөү, инша яҙыу, стенгәзит сығарыу)һ.б. Һөйләмдең эйәрсән киҫәктәре тураһында төшөнсә. Аныҡлаусы.
Йәмле яҙ, һағындыҡ һине! ( 4 сәғәт )
Яҙ миҙгеле тураһында белемдәрҙе системалаштырыу. Яҙғы байрамдар- 1 Май һәм Еңеү байрамы тураһында һөйләшеү. Яҙғы тәбиғәт күренештәре, ҡоштарҙы ҡаршылау, баҡса эштәре тураһында әңгәмәләр үткәреү. Тултырыусы.
Беҙ йондоҙҙар булып ҡайтырбыҙ ( 3 сәғәт )
Башҡорт халҡының Бөйөк Ватан һуғышындағы ҡаһарманлығы. Ветерандарға, батырҙарға ҡарала ихтирам, ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү. Данлыҡлы кешеләр менәнкисәләр, осрашыуҙар ойоштороу. Хәл. Һүҙлек менән эш күнек мәләре үткәреү.
Ай Уралым, Уралым...( 5 сәғәт )
Башҡортостан, уның үткәне, бөгөнгөһө хаҡында әңгәмә үткәреү. Республикабыҙҙыңкүренеклеурындарыменәнтаныштырыу. Йәйгетәбиғәттекүҙәтеү, ололарҙыңһәмбалаларҙыңйәйгеэштәретураһындадиологһәммонологтартөҙөү. 8- се класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
9 класс
Һаумы, мәктәп! -2 сәғәт
Эш төрҙәре «Көҙ» темаһы менән берлектә алып барыла. «Көҙ» һәм «Мәктәп» темаһына шиғырҙар, әҫәрҙәр уҡыу; мәҡәл, әйтемдәр, йомаҡтар, һынамыштарҙы иҫкә төшөрөү.
Алдағы кластарҙа үтелгәндәрҙе системалаштырыу, яңы мәғлүмәт менән таныштырыу. Һөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү өҫтөндә эш дауам итә.
Ергә мәрхәмәт – илгә бәрәкәт -5 сәғәт.
Тыуған Республикаға ҡарата мөхәббәт, ғорурлыҡ тойғоһо, тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләргә. Улар тураһында һөйләргә, яҙырға өйрәтеү. Башҡортостандың ер аҫты, ер өҫтө байлыҡтары тураһында әңгәмәләр үткәреү, экскурсиялар ойоштороу.
Атамалар ни һөйләй? - 3сәғәт.
Кеше тормошонда атамаларҙың да (кеше исеме, фамилияһы, атаһының исеме; ауыл, ҡала, тау, йылға һ.б.) роле ҙур. Унһыҙ тормошто күҙ алдынала килтереп булмай. Атамалар бик күп. Тел ғилемендә уларҙы өйрәнеүсе фән бар. Ул – ономистика. Онамистика фәне үҙе бер нисә тармаҡтан тора: антропонимика, этнонимика, милли, халыҡ, ҡәбилә исемдәрен, зоонимика ҡош-ҡорт, хайуан ҡушаматтарын, космонимика өйрәнеүсе фән.
Был теманы үтеү уҡыусының бала саҡтан уҡ үҙҙәре йәшәгән ауыл, ҡала, уларҙың янындағы атамаларҙың мәғәнәләрен белергә теләгән ҡыҙыҡһыныуын ҡәнәғәтләндерә, тыуған төйәк менән ғорурланырға мөмкинлек бирә. Сөнки атамаларҙа ил тарихы, ер һәм ошо ерҙә йәшәгән халыҡтың тел үҙенсәлектәре, халаҡ тормошо, ғөрөф-ғәҙәте, йолалары һ.б. сағыла.
Беҙ ҡышты ла яратабыҙ -5сәғәт.
Бәйләнешле телмәрҙең яҙма һәм телдән формаларына берҙәй әһәмиәт бирелә. Ҡыш миҙгеле, уның үҙенсәлектәре тураһында һөйләү күҙ уңында тотола.
Башҡорт театрҙары -2 сәғәт.
Башҡортостанда театр сәнғәте. Республикалағы театрҙар һәм уларҙың эшмәкәрлеге хаҡында дөйөм мәғлүмәт биреү. М.Ғафури исемендәге Башҡорт Академия драма театрының барлыҡҡа килеүе тарихы (халыҡ артистары З.Бикбулатова, А.Мөбәрәков, Г.Мөбәрәкова). Театорҙың күренеклк артистарының тормошо һәм ижады менән таныштырыу, улар тураһында һөйләргә өйрәтеү.
Театрҙың үткәне һәм киләсәге буйынса фекер алышыу ойоштороу.
Башҡорт халыҡ ижады -4 сәғәт.
Халыҡ ижады тураһында дөйөм төшөнсә. Фольклорҙың коллектив ижад булыуы. Фольклор һәм яҙма әҙәбиәттең айырмаһын билдәләү, улар тураһында һөйләргә өйрәтеү.
Башҡорт аты -4 сәғәт.
Уҡыусылырҙы башҡорт атының килеп сығыуы, тарихи үткәне менән таныштырыу. Аттарҙың кеше тормошондағы мөһим ролен билдәләү. Йәш үһенсәлектәре буйынса бүленеүен билдәләү, уҡыусылырҙан дөрөҫ итеп әйттереү. Аттарға ҡарата ҡыҙыҡһыныусанлыҡ, улар тураһында күберәк белеү теләге тыуҙырыу.
Башҡорт халыҡ милли аштары -4 сәғәт.
Башҡорт халҡының милли аштары менән таныштырыу. Уларҙы әҙерләү үҙенсәлектәренбилдәләү. Башҡорт милли аштары тураһында текстар менән таныштырыу.
Уҡыусылырҙың һөйләү, яҙыу телмәрен үҫтереү өҫтөндә ентеклк эш дауам итә.
Яҙ килә - 5 сәғәт.
Башҡортостандағы яҙғы тәбиғәт күренештәре. Ҡала һәм ауылда яҙғы эштәр: ҡоштар, хайуандар һәм үҫемлектәр тормошо, яҙғы байрамдар тураһында әңгәмәләр үткәреү. Тәбиғәткә экскурсиялар ойоштороу. Дарыу үләндәренән гербарийҙар төҙөү, Еңеү көнөн билдәләү. Һуғыш ветерандары менән осрашыу, иҫтәлектәр яҙып алыу буйынса эш дауам итә.
Тематик план (5 класс)
Бүлек темаһы | Сәғәттәр һаны |
Һаумы,мәктәп. | 4 4 4 сәғәт. |
Үҙем тураһында. | 5сәғәт. |
Йыл миҙгелдәре. | 4 сәғәт. |
Башҡортостанды беләһеңме? | 4 сәғәт. |
Кеше. Тән ағзалары. Шәхси гигиена. | 2 сәғәт. |
Яңы йыл менән. | 3 сәғәт. |
Аҙыҡ-түлек. Кейем-һалым. Магазин. Өй. Баҙар. | 2 сәғәт. |
8 март – ҡатын-ҡыҙҙар көнө. | 1 сәғәт. |
Яҙ етте. | 2 сәғәт. |
Яҙғы эштәр. | 4 сәғәт. |
Йәйҙе ҡаршылайбыҙ | 4 сәғәт. |
Тематик план (6 класс)
Бүлек темаһы | Сәғәттәр һаны |
Беҙҙе мәктәп ҡаршылай | (5 сәғәт) |
Башҡортостан ере буйлап. Башҡортостан йылғалары, күлдәре. Экология мәсьәләһе | (6 сәғәт) |
Дуҫлыҡ ҡәҙерен бел | (6 сәғәт) |
Ҡыш дауам итә | (7 сәғәт) |
Юл йөрөү ҡағиҙәләре һәм билдәләре | (4 сәғәт) |
Яҙ килә,яҙ | (5 сәғәт) |
Тиҙҙән йәй | (2 сәғәт) |
Тематик план (7 класс)
Бүлек темаһы | Дәрестәр темаһы |
Яңынан мәктәпкә | (3 сәғәт) |
Ауыл тормошо | (6 сәғәт) |
Башҡортостан буйлап сәйәхәт | (3 сәғәт) |
Спорт. Спорт кәрәк-яраҡтары | (4 сәғәт) |
Әсәй,әсәкәйем | (6 сәғәт) |
Сәнғәт оҫталары | (3 сәғәт) |
Исемдәрең матур, кемдәр ҡушҡан? | (1 сәғәт) |
Борон-борон заманда | (2 сәғәт) |
Берҙәмлек,дуҫлыҡ,тыныслыҡ | (3 сәғәт) |
Йәмле йәй | (3 сәғәт) |
Тематик план (8 класс)
Мәктәпкә барабыҙ | ( 4 сәғәт). |
Көҙгө эштәр һәм көҙгө тәбиғәт | ( 4сәғәт). |
Өфө – Башҡортостандың баш ҡалаһы | ( 4 сәғәт). |
Хеҙмәт төбө – хөрмәт | (4сәғәт). |
Ап-аҡ ҡыш | ( 4 сәғәт). |
Салауат Юлаев – халҡыбыҙҙың милли батыры | ( 3 сәғәт). |
Йәмле яҙ, һағындыҡ һине! | ( 4 сәғәт). |
Беҙ йондоҙҙар булып ҡайтырбыҙ | (3 сәғәт). |
Ай Уралым, Уралым… | (5 сәғәт). |
Тематик план (9 класс)
Һаумы, мәктәп! | (2 сәғәт) |
Ергә мәрхәмәт – илгә бәрәкәт | (5 сәғәт) |
Атамалар ни һөйләй? | (3 сәғәт) |
Беҙ ҡышты ла яратабыҙ | (5 сәғәт) |
Башҡортостан театрҙары | (2 сәғәт) |
Башҡорт халыҡ ижады | (4 сәғәт) |
Башҡорт аты | (4 сәғәт) |
Башҡорт милли аштары | (4 сәғәт) |
Яҙ башланды | (5 сәғәт) |
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
![](/sites/default/files/pictures/2017/04/27/picture-79449-1493316495.jpg)
Рабочая программа по башкирскому языку для 1 класса (ФГОС)
Рабочая программа по учебнику Толомбаева Х.А....
![](/sites/default/files/pictures/2017/04/27/picture-79449-1493316495.jpg)
Рабочая программа по башкирскому языку для 3 класса
Рабочая программа по учебнику Толомбаева Х.А....
![](/sites/default/files/pictures/2017/04/27/picture-79449-1493316495.jpg)
Рабочая программа по башкирскому языку для 4 класса(родной)
Рабочая программа по учебнику Толомбаева...
![](/sites/default/files/pictures/2013/10/14/picture-308954-1381750357.jpg)
Рабочая программа по башкирскому языку и литературе по учебнику "Башкирский язык и литература", 5 класс
Рабочая программа создана по учебнику "Башкирсикй язык и литература" для 5 класса. Авторы учебника: В. И. Хажин, А. Х. Вильданов, Уфа-2012.По программе дается и календарно-тематическое планирование...
![](/sites/default/files/pictures/2013/10/14/picture-308954-1381750357.jpg)
Рабочая программа по башкирскому языку и литературе по учебнику "Башкирский язык и литература", 6 класс
Рабочая программа по предмету "Башкирский язык и литература" для 6 класса, авторы: А. Х.Вильданов, В. И. Хажин, Уфа-2012. Прилагается календарно-тематическое планирование...