Методическая работа
рабочая программа (8 класс)

№

Кичээлдиӊ темазы

Шагы

Кол билиглер

Өөреникчилерниң белеткелиниң деңнелинге негелделер

Онаалга

Эрттирген ай, хүнү

План аайы-биле

Эрттирген үези

1

Киирилде кичээл.Чогаал дугайында сөс

1

Чечен чогаал, кижиниң иштики сагыш-сеткили, эстетиктиг көрүш

Чогаалдын амыдыралга ужур-дузазын угаап  билири.

Арын 3-4 номчуур.

2

С.Сарыг-оолдун “Улуг-Хемим”деп шүлүглелиниң темазы болгаш идейлиг утказы

1

Шүлүглел.Түлеп каапкаш, кадак ак-көк дээривисте, кастар далбый болу берген, эткин өйү,балар тунгаан чыды.

«Улуг-Хемим» деп шүлүглелде  кижи болгаш бойдус дугайында ханы бодаашкыннарның түңнелин сайгарып билири.

1. Шүлүглелди номчуур

2.Кезек аайы-биле план тургузар

3

 “Улуг-Хемим” деп шүлүглелде пейзаж аргазын бижип ажыглааны.

1

Ыяш когзу, сыскак сен деп, мунгак, хилег олурумда, дут манаар, хемден буруп.

Шүлүглелдиң тургузуун сайгарып билири.

1.Чурук чуруур

2.Пейзаж аргазын ажыглаан үзүндү тып алыр

4

“Улуг-Хемим” деп  шүлүглелдиң шүлүк тургузуу болгаш уран-чечени

1

Композиция, уран-чечен аргалар

Дылының онзагайы сайгарары.

1.Шүлүглелдиӊ 1-ги азы 3-кү эгезин доктаадыр

2.”Улуг-Хемим” деп чогаадыг-миниатюра

5

Чогаал теориязы.

Шүлүглел дугайында билиг

1

Шүлүглел.

Шүлүглелди шын тодарадып билири.

Тест тургузар

6

Ч.С. Эдертиг “Моол бижикке өөренгеним”.

1

катаптаашкын

7

В.Ш.Көк-оолдуң “ Самбажык” деп шиизиниң  бижиттинген төөгүзү.

1

Алдан-маадырларнын тура-халыышкыны, «дургун» деп аттын тывылганы, социал чөрүлдээлер

Чогаалчының дугайында кыска медээни: социал байдалын, өөренип чораан черлерин, чогаадыкчы ажыл-ижин, сурагжаан чогаалдарын, ойнаан рольдарын билири.

1.Чогаалчы дугайында немелде материал чыыр.

2.2-ги көжегеге план тургузар

8

Шии-драмада овур-хевирлер

1

Төре, амбын, дөрбет, имбии, эжен, лан, чангы, хүндү, бошка, албаты, чанчын, карачуул, черлик-шай, чинзе, одага.

Тургузуунуң онзагайы

1. Утказын чугаалап өөренир

2. 60 маадырларның тура-халыышкынының дугайында дыңнадыг

9

“Самбажык” деп шииниң дыл-домаа (3-кү көжеге)

1

Өөлет, шөө-бөрү, даа дарга, хоойлуну авыралдап, дуюкаа, чызаан чери, хөөрге.

Маадырларның дыл-домааның онзагайын сайгарары.

1.Дыл-домаан чедир сайгарар

2.Историзмнерни бөлүктээр.

10

Дөрткү көргүзүгнүң утказы.

1

«Чыланнын шокары даштында, кижинин каразы иштинде».

Көргүзүгде болуушкуннарны билип алыры.

1. План тургузар

2.Айтырыгларга харыылаар

11

Шии-драмага түңнел кичээл.

1

Төөгүлүг болуушкуннар.

Төөгүлүг ужур-дузазын билири.

1.Маадырларны б=л\ктээр

2.Чогаадыг бижиир

12

Видеокичээл. “Алдан-дургун” деп кинофильм.

К=рген кинога \нелел бижиир

13

Ч.С. Эдертиг “Кээрген”

1

Кээрген куштуң кышка белеткенгенин билип алыры

Чедир бижиир

14

 Чогаал теориязы.

Шии дугайында билиг

1

Шии аймаанын жанрлары. Драма, трагедия, комедия.

Шиини шын тодарадып билири. Шииниң жанрларын шиңгээдири.

Арын 63-64, номчуур.

15

Ю.Ш.Кюнзегештиң. “Чөөн чүктүң кижизи мен” деп шүлүктүң идейлиг утказы.

1

Лириктиг маадыр. Алажыга аадып каарга, айызап кээр, шандаа шыйган, талыгырда чивенгирлээн, шоглап келген, ай, бес, артыш, шаанак, хонак, хевек, кумзат, хүрээ-хиит, дөнгү.

Кижинин төрээн чери , бойдузу-биле харылзаазын билири. Лириктиг маадырнын салым-чаяанынын, чанчылдарынын төрээн черинден бодараанын билири.Чуртунга, чонунга ынакшылды оттурары.

1./з\нд\ доктаадыр

2.Диригжидилгелерни тыпкаш, ужур-дузазын тайылбырлаар.

16

“Дыт” деп шүлүктүң шүлүк тургузуу болгаш уран-чечен дылы.

1

Философчу лирика. Чапты берген, шүдүнзенин күгүрү, тайлы берди.

 Кижиниң бойдусту дыңнап билир салым-чаяанныын шүлүктен билип көөрү. Шүлүкте диригжидилгени ылгап билири. Тургузуун сайгарып билири.

1.Шүлүктүӊ үзүндүзүн доктаадыр.

2.Чурук чуруур.

 17-18

 “Тараа” – К-Э.Кудажының бирги улуг тоожузу.

2

Тоожу. «Тараам турда тодуг-ла мен...» деп үлегер домактын утказы.

Тарааныё хаайы кызар, мажак, уур

Чогаалдың идейлиг утказын билип алыры.  Тараа – амыдыралдың, найыралдың, демиселдиң үнер дөстериниң бир кол чылдагааны деп чүүлдү билип алыры.

1.Арын 69-85, номчуур.

2.Чогаалчы дугайында дыёнадыг белеткээр

19-20

“Тараа” деп тоожунуң маадырларының овур-хевири.

2

Салам, бо-былаа, кастык, сегел салы, тогана, бөкселиг, шаң, мажак, уур, эзер бөктүргези, чазыыл-чурум, шопулак, хува, дуюг бастырар, бажының суун ижип.

Дылының онзагайы. Тоожуда болуушкуннарның уран-чечен девискээри.

1.Кыска утказын дамчыдар

2.Чогаалдыӊ эгелеринге аттар бээр.

21

Ч.С. Чогаадыг “Хлеб дугайында чүнү билир мен”

1

«Тараам турда тодуг-ла мен...» деп үлегер домактын утказын билип алыры, бодунуё бодалын дамчыдып билири

Катаптаар

22

Түңнел кичээл. “Тарааны камнаңар, ол дээш амы-тынывысты берип чораан бис”.

1

Амы-тын

Чогаалда болуушкуннарның төөгүлүг ужур-дузазын билип алыры

1. Айтырыгларга харыылаар арын 88.

2.Кроссворд тургузар

23

 Чогаал теориязы. Композиция болгаш сюжет дугайында билиг

1

Композиция болгаш сюжет

Чогаалдың сюжет болгаш композициязын шын сайгарып билири

1.”Тараа» деп чогаалдыё композициязын, сюжедин бижиир.

24

 “Озалааш хем” – С.С.Сүрүң-оолдуң төөгү-биле холбашкан чогаалы.

1

Булчаан, кожай, ууру, үүлү, данчааты, солааннар, кызылдар.

Чогаалдың идейлиг утказын билип алыры

1.Арын 89-117, номчуур.

2. С.С.Сүрүң-оол дугайында солундан материал к==р

25-26

“Озалааш хемниң ” тургузуунуң онзагайы.

2

Чогаалдың тургузуу

Тургузуунуң онзагайын сайгарары.

1.Номчуур

2.Чогаалдыӊ сюжедин тургузар.

27-28

“ Озалааш хемниң”  кол-кол  овур-хевирлери, оларның бурунгаар хөгжүлдези, чөрүлдээлери.

2

Мөзүлүг маадырлар, мөзү чок маадырлар.

Чогаалда кирген маадырларның аажы-чаңын, ажыл-херээн сайгарары.

1.Кол маадырларныӊ овур хевирин тургузар.

29

“Озалааш хемниң” сөс –домааның ылгавырлыг талалары.

1

Диалект, диалект сөстер.

Дылының онзагайы: ук черниң диалектизин, ол үениң терминнерин ажыглаанын, маадыр бүрүзүнүң чугаазын тускайлаарын чогаалчының оралдашканын билип алыры.

1.Бирги эгениӊ уран-чечен аргаларын тодарадыр.

2.Викторина айтырыглары тургузар.

30

“Озалааш хемге” түңнел сайгарылга.

1

Мөзүлүг маадырлар, мөзү чок маадырлар.

Чогаалда маадырларның овур-хевирин сайгарып түңнел кылыры

1.Чогаадыг бижип эккээр.

31

КДН.  Б.Хөвеңмей. “ Улуглар болгаш уруглар”

1

Улуглар

Чогаалдыӊ идейлиг утказын билип алыры.

Номчуур.

32

Ч.С. Чогаадыг «Солун чогаал»

1

Бердинген темага бодунуё бодалын дамчыдып билири

Зачетка белеткенир.

33

А.Үержааның “Үш чүс харлыг кырган кускуннуң чагыы” деп шүлүүнүң философчу утказы.

1

Очалаң, балар шаг, эзээргек, көстер, шамбыла.

Чогаалдың идейлиг утказын билип сайгарары.

1.Арын 123, №2.

2.Уран-чечен аргаларны сайгарар.

34

А.Үержааның “Ажыл” деп шүлүүнүң философчу утказы.

1

Философчу утка. Таалал, хинчек, олбукталган, иженири даржыктыг бе.

Чогаалдың философчу утказын билип алыры.

1.Ажыл-агый-биле холбашкан \легер домактар, чалгынныг с=стер тып бижиир.

2. «К\ш-ажыл кижини каастаар» деп чогаадыг.

35

Ч.Ч.Кууларның “Шораан” деп тоожузунуң бижиттингени, кол маадырның прототиви.

1

Прототип. Ууру, оргаа, адан, мөөрээр.

Чогаалдың идейлиг утказын билип алыры

1.Арын 125-167, номчуур

2.Автор дугайында дыёнадыг кылыр

36

“Шораан“ деп тоожунуң композициязының онзагайы.

1

Композиция

Тургузуунуң онзагайын билип алыры

1.Арын 159, №3.

37

Тоожунуң  катаптаттынмас овур-хевири

1

Хөкпер булут, човалаң, мандолин, чээн

Чогаалда кирген маадырлар-биле таныжылга

1.Кол маадырларнын овур-хевирин бижиир

2.Кол маадырыныё прототивиниё дугайында материал тып алыр

38-39

“Шораанның” уран-чечен дылы, аас чогаалы-биле холбаазы.  

2

Аржаан дому, сорулдажыр, кулугурнуң кулуксаазын.

Дылының онзагайын сайгарары

1.1-ги эгениӊ уран-чечен дылын сайгарар.

2.Викторинага белеткел

40

“Шораан” деп тоожунуң амдыралчы ужур-дузазы

1

Чогаалдың амыдыралчы ужур-дузазын билип алыры

1.Арын 168, №3.

2.Чогаалга кроссворд тургузар.

41

Чогаадыг"Салымга чагыртыр бе?"

Харылзаалыг бижимел чугаазын сайзырадыр.Чүткүлдүг болурун кижизидер

42

 “Илбилиг согун” -  Е.Т.Танованың  фантастиктиг шиизиниң тургузуунуӊ онзагайы

1

Фантастиктиг шии.  Бумеранг, илбилиг согун, дээрги үреннер, ноюрзап олурар

Чогаалдың идейлиг утказын билип алыры. Фантастиканың элементилерин тывары

1.Арын 169-200, номчуур.

2.Е.Танова дугайында немелде материал чыыр.

43

Е.Т.Танова. “Илбилиг согунда” маадырларныӊ катаптаттынмас овур-хевири

1

 Хоютку, кара-өг, көгээржик, революционерлер домкрат, шахо-плащ

Чогаалда кирген маадырларның овур-хевирин  сайгарары.

1.Кол маадырларныӊ овур хевирин көргүзер.

2. Угаан, эртем дугайында \легер домактар бижиир.

44

Е.Т.Танова. « Илбилиг согуннуң” уран-чечени

1

Келир \еге хамаарышкан терминнер

Дылының онзагайын сайгарары

1.Уран-чеченин сайгарар.

2.Чогаадыгга белеткел.

45

Ч.С. Чогаадыг «Илбичи турган болзумза…”

1

Бердинген темага бодунуң бодалын дамчыдып билири

Катаптаар

46

А.А.Даржай «Авамга”

1

Оттуг суугу, шыва тон, агайлар, дээвиир.

Ава дугайында шүлүктериниң ниити идеязын билип алыры. Чогаалчының ава дугайында ырлары-биле таныжары, ону күүседири.

1.Ш\л\кт\ шээжилээр.

2.Арын 205, №6.

47

К.Д.Чамыяӊның намдары, чогаадыкчы ажыл-ижи. “Ханы дазыл”- школа амыдыралын көргүскен тоожу.

1

«Берге өөреникчи”, соңгу иезиниң оолду сөглеп турар сөстери, бозага артаар

Чогаалдың идейлиг утказын билип алыры.

1.Арын 205-226, номчуур.

2.Авторнуё дугайында немелде дыёнадыг кылыр.

48

“Ханы дазылдың ” кол-кол  овур-хевирлери.

1

Сууртулаңнаар, чырзаң, бүзүрел, хүлээлге

Чогаалда кирген маадырларның овур-хевирин сайгарары.

1.Кол маадырларныӊ овур- хевирин бижиир.

2.Шевер Чудай-оолович биле Алексей Тооруковичтиё аажы-чаёын деёнеп таблица долдурар

49

“Ханы дазылдың” уран-чечени.

1

Айгадаң, бүдээлгелээр, даалга

Дылының онзагайын сайгарары.

1.Уран- чеченин сайгарар.

2.Пейзаж чурумалын тывар

50

Чогаадыг "өөредилгенин ужур-дузазы"

Харылзаалыг бижимел чугаазын сайзырадыр.өөредилгеге кызымак болурун кижизидер

51

КДН. .

С.Пюрбю “ Чаа үе шапкынчызы” утказыныӊ онзагайы

З.Намзырайның чогаадыкчы ажыл-ижи.  «Дуруяалыг шөл» - төрээн черинге кижиниң ынакшылын бижээн шүлүк.

1

хүн дурту,куруяк-чай, күзег, дүк кагар, уяраар, күзүнгү, сай-ла чүрек,саймаараар, тулаа, дунда-кара...

Чогаалдың идейлиг утказын билип алыры.  

1.Номчуур.

2.Уран-чечен аргаларны ушта бижиир.

52

Ч.С. Эдертиг ».

 (ЭЧ.

1

Өөренген чогаалдарын катаптаар

53

К.Д.Чамыяӊның намдары, чогаадыкчы ажыл-ижи. “Мөӊгүн оттук” – чурт-шинчилел ажылының дугайында чогаал.

1

Чурт-шинчилел ажылы

Чогаалдың идейлиг утказы

1.Арын 226-271, номчуур

2.Туран хоорайда музей дугайында дыёнадыг.

54

“Мөӊгүн оттуктуң”  композициязының онзагайы.

1

Оттук, экспонат, чавага, бурундук, ыңгыржак

Тургузуунуң онзагайын сайгарары

1.Арын 263, №4.

2.”Т==г\ чугаа» деп эгениё планын тургузар

55

К.Д.Чамыяӊ. Мөӊгүн оттук-сюжединиӊ онзагайы, кол-кол овур-хевирлери.

1

Те, чуңма, кожалаң, хая эңмээ

Сюжединиң онзагайын сайгарары

1.Сюжедин бижип эккээр.

56

“Мөӊгүн оттуктуң” уран-чечен дылы

1

Уран-чечен аргалар

Дылының онзагайын сайгарары

1.Арын 271, №4.

2./з\нд\ доктаадыр «Амыдырал улуг оруктуг...»

57

М.Б.Ховалыг- чогаалчы, альпинист. “Ыдыктаан тук” – публицистиг чогаал.

1

Күрүнениң ыдыктары. Ыдык деп чүл, ооң ужур-дузазы. Ыдыктаан, сорунзалапкан

Чогаалдың  идейлиг утказын билип алыры.

1.Арын 272-289, номчуур.

2.Далай-Лама, будисчи ==редиг дугайында медээ-дыёнадыг кылыр.

58

КДН. М.Ховалыгның “Делегейниң шыпшыында тывалар” деп ному-биле таныжылга.

1

7 шыпшык

“7 шыпшык” деп төлевилел болгаш тыва альпинистер дугайында.

Интернеттен бо т=левилел дугайында немелде материал чыыр.

59

Чогаал теориязы. Барымдаалыг чогаалдар дугайында билиг.

1

Барымдаалыг чогаал

Барымдаалыг чогаалдарны шын тодарадып билири

1.Арын 288 номчуур

2.Тыва чогаалда бар  барымдаалыг чогаалдарны даёзылаар.

60

А.Х-О.Ховалыг.Кара-Даг дугайында баллада

1

Баллада. Алдан-маадырларнын тура халыышкыны

Чогаалдың  идейлиг утказын билип алыры

1.Троптарны айтыр

2.З.А.Намзырайның “Эглип келир куштарым” деп шүлүүнүң тема, идеязын, тургузуун, дылының уран-чеченин сайгарар

61

С.А Сарыг-оол "Чечен биле Белекмаа"

(1-ги көжеге)

1

Либретто, хөгжүмнүг шии

Чогаалдың күүселдезиниң онзагайы,каяа парлаттынып турганын билип алыры

Бир болуушкунга чурук чуруур,хөгжүмнүг шии дугайында немелде материалдар чыыр

62

С.А. Сарыг-оол "Чечен биле Белекмаа

 (2-ги көжеге)

1

Кол персонажтар

Овур-зевирлерниң дугайында  дамчытканын билип алыры

Бир овур-хевирни сайгарар

63

СА Сарыг-оол "Чечен биле Белекмаа"(3-кү көжеге)

1

Сюжет

Чогаалда болуп турар болуушкуннарны билип алыры

Дыл-домаан сайгарар.

"Чечен биле Белекиаа"

Дугайында критиктерниң бодалы

64

КДН. С.Б.Пюрбюнүң “Кызыл кош ”деп чогаалында маадырларның овур-хевирлери

1

Кош, шимеп,  ийи бора,чокпак салы, кадагалаар

Чогаалдың төөгү-биле харылзаазын  билип алыры

1.Чогаалчы дугайында  дыёнадыг

2./з\нд\ доктаадыр

65

КДН. С.Б.Пюрбюнүң “Кызыл кош” деп чогаалының тургузуу, уран-чечени.

1

Дузаламчы, “Момущ”

Чогаалдың тургузуун, уран-чеченин билип алыры

1.Дыл-домаан чедир сайгарар, эпитеттер ушта бижиир

2.Фронтуга дузаламчы дугайында материал чыыр.

66

КДН. В.Арсеньев “Дерсу Узала”. Тоожудан эгелер.

1

Дерсу Узала, Максим Мунзук

Автор-биле кыска таныжылга. Дерсу Узаланың база Максим Мунзуктуң  дугайында билип алыры

1.”Дерсу Узала» деп кинонуё кол рольюнуё к\\секчизи М.Мунзук дугайында дыёнадыг

67

Хыналда ажыл

1

Чыл дургузунда өөренген

Билиглерин хынаары

68

Чыл дургузунда өөренгенин катаптаары.Түңнелдер

1

Өөренген чогаалдарын билири

Чайгы дыштанылгада номчуур чогаалдарының даңзызын онаалга кылдыр бээри