КИМ ОГЭ по родному тувинскому языку "Дугуй".
материал для подготовки к егэ (гиа, 9 класс)

ВАРИАНТ 13.

1-ги кезек.

1.Сѳзүглелди 1 дугаар номчаанын кичээнгейлиг дыӊнаӊар. Артык саазынга (черновикке) кыска бижимел демдеглелдерни 2-3 минута дургузунда кылыӊар.

Сѳзүглелди 2 дугаар номчаанын дыӊнаӊар. Кызыра бижиир эдертигниӊ сѳзүглелин тургузуп эгелеӊер.

Сактып алыӊар!

Кызыра бижиир эдертииӊерге сѳзүглелдиӊ кол утказын болгаш иштики микротемаларныӊ утказын дамчыдар ужурлуг силер.

Кызыра бижиир эдертигниӊ хемчээли 70 сѳстен эвээш эвес, 90 сѳстен кѳвүдевес ужурлуг.

Эдертигни арыг, билдингир, тода кылдыр бижиӊер.

2-ги кезек.

ДУГУЙ.

       1.Бир-ле катап суурнуң чанында хем эрии-биле маңнап бар чорувуста, улуг-ла кара булуттуң хөлегези диргелип келгеш, бисти хеп-хенертен шуглай каапты. 2.Ол-ла дораан мээң дугуюмнуң чайыннаажы бүлүрерип, ооң салааларында ойнаан херелдери өжүп, а мээң чүрээмге бир-ле билдинмес дүвүрел төрүттүнүп келчик. 3. Кезек үе иштинде орукту-даа тода көрбейн, маңнап чоруй, тура дүштүм, ынчалза-даа орайтаан – эрикче хөлүн эрттир чоокшулаан болдувус. 4.Туткан ыяжым коргунчуг куруг агаарга үстү, а мээң дугуюм кадыр элден шурай каапкаш, эң-не сөөлгү катап дээрже ужуп үндү. 5.Карак чивеш аразында дугуюм-даа, ыглаан кижи ишкирнипкен ышкаш кылдыр элдептии кончуг «чыйт» депкеш, сугже караш кынды, а меңээ оожум болгаш кударанчыг даажында чемелээшкин дыңналып артып кагды.

       6. Оон бээр ам хөй-ле чылдар эрте бергенде, кээргел чок үе ооргамче күштүг итпишаан, чашкы шаамдан мен бо хире талыйтыр ойладып аппарганда, а мээң эриим, мени манаан кадыр дуу-ла ол, көңгүс чоокта көстүп келгенде, чүге-ле ийик, чүрээмге дугуюмнуң ынчангы ол кударанчыг даажы улам-на чидиг, улам-на тода дыңналыр-дыр…(Э.Мижит).

2. Грамматиктиг ооргазын шын ушта бижээн домактыӊ дугаарын айтыӊар.

1) Хөлегези шуглай каапты.

2) Кезек тура дүштүм.

3) Тода дыңналыр-дыр.

Харыызы: _________________

3. Шын характеристиканы берген домакты кѳргүзүп  турар харыыныӊ дугаарын айтыӊар:

1) 1-ги домак хөй кезектерлиг нарын домак.

2) 5-ки домак чагырышкан нарын домак.

3) 4-кү домак чагырышпаан нарын домак

Харыызы: __________________

4. 3-кү домакта тире демдекти чүге ажыглаанын тайылбырлаңар.

Харыызы: ________________________________________________________

5. Дүрүмге тааржып турар  домактарны сѳзүглелден тыпкаш, дугаарларын харыыга айтыӊар.

Харыызы: __________________

6. Орфографтыг сайгарылга.

Бердинген сѳстүӊ шын бижилгезин тайылбырлаӊар: дугуюм

Харыызы: _____________________________________________________        

7. Сѳзүглелден ѳк-биле адаар-даа болза, Ъ (кадыг) демдээн биживес үш чижектен ушта бижиӊер.

Харыызы: ________________

8. Сөзүглелдиң стилин тодарадыңар.

 Харыызы: __________________________________________________

9.  4 дугаарлыг домакта каттыжылга холбаалыг сѳс каттыжыышкыннарын ушта бижиӊер.

Харыызы: _____________________________________________________

         10. Сѳзүглелдиӊ кол бодалын илередип турар домактыӊ дугаарын айтыӊар.

         1) 2

         2) 4

         3) 6

11. 5-ки домакта дылдыӊ кандыг чурумалдыг аргазы ажыглаттынганын тодараткаш, ону ушта бижиӊер.

Харыызы: ___________________

12. Сөс каттыжыышкынында аӊгылаан сѳстүӊ лексиктиг утказын тайылбырлаӊар.

Мээң эриим.

Харыызы: __________________________________________

3-кү кезек.

13. «Чашкы шаамның оюннары»  азы «Тыва улустуң оюннары» деп темага чурумал хевиринге чогаадыгдан бижиӊер. Бодуӊарныӊ бодалыӊарны бадыткаары-биле бердинген сѳзүглелден болгаш тыва литературадан ѳске-даа чижектерни киирерин утпаӊар. Чогаадыг 70-ден эвээш эвес, 90-дан кѳвей эвес сѳстүг болур ужурлуг.

Бижимел ажылыӊарны билдингир, тода болгаш арыг кылдыр күүседиӊер.