КИМ ОГЭ по родному тувинскому языку "Тарзан"
материал для подготовки к егэ (гиа, 9 класс)

ВАРИАНТ 15.

1-ги кезек.

1.Сѳзүглелди 1 дугаар номчаанын кичээнгейлиг дыӊнаӊар. Артык саазынга (черновикке) кыска бижимел демдеглелдерни 2-3 минута дургузунда кылыӊар.

Сѳзүглелди 2 дугаар номчаанын дыӊнаӊар. Кызыра бижиир эдертигниӊ сѳзүглелин тургузуп эгелеӊер.

Сактып алыӊар!

Кызыра бижиир эдертииӊерге сѳзүглелдиӊ кол утказын болгаш иштики микротемаларныӊ утказын дамчыдар ужурлуг силер.

Кызыра бижиир эдертигниӊ хемчээли 70 сѳстен эвээш эвес, 90 сѳстен кѳвүдевес ужурлуг.

Эдертигни арыг, билдингир, тода кылдыр бижиӊер.

2-ги кезек.

Тарзан.

        1.Тарзан, шынап-ла, бүгү суурнуң оглу чораан. 2. Канчалдыр-даа бодап келиримге, ону кым-бир кижиниң бак сөглеп чытканын черле сагынмас кижи-дир мен. 3. Ол  элдептиг, бир-ле тывызыксыг кижилерниң бирээзи.

        4. Чамдык кижилерниң сагыжында хөй сериялыг «Тарзан» деп кино дугайында сактыышкыннар хевээр арткан боор деп бодап олур мен…

       5. Тарзан деп ат бистиң суурнуң чурттакчызы Дүпчүрнүң хууда ады болуп шилчий берген. 6. Ол үргүлчү арга-арыг кезиир, даг-даш үнер, туужуур кезер, соок кара сугларның чилигге чедир соолаңнадыр дагап келир соогун-даа тоовайн, белинге киир сүзүп алгаш, элдер адаа холдаар. 7. Тарзан деп ону бир-ле дугаарында та кым адай берген чүве? 8. Ол атты аңаа школа складының эргелекчизи чазык ак-көк карактыг, улуг мага-боттуг Василий-ле берген турган боор деп бодаар мен ийин. 9. Мен билип кээримде-ле, Тарзан чээрби-үжен хар үези кижи турган. 10. Ѳглер аразынга кылаштап чораан аныяк эрни Василийниң эскериичел, сагыш човаачал чүрээ эндевээни ол ыйнаан, кыжын соокта школа столоваязының поварларынга доң ыяш чарары ындыг белен бе, хараалчадан суг суглаары ындыг амыр бе, Василий школа дирекциязы-биле чугаалажып тургаш, Тарзанның кыш-чай чок школа интернадының чанынга амыдырап чораанын сактып келгеш, ынчаар даап бодап олурар-дыр мен. (А.Даржай).

2.Домактыӊ  сөглекчизин тывыӊар.

Ол шынап-ла элдептиг, бир-ле - тывызыксыг кижилерниң бирээзи.

Харыызы: ________________________

3. Шын характеристиканы кайы харыыда  көргүскенин айтыӊар:

1) 7-ги домак –чагырышкан нарын домак

2) 4-кү домак – чагырышпаан нарын домак

3) 10-гу домак – хөй кезектерлиг нарын домак.

Харыызы: ____________

4. 7 дугаар домакта айтырыг демдээн чүге ажыглаанын тайылбырлаӊар.

Харыызы: ____________________________________________________________

5. 4-кү домакта кавычканыӊ ажыглалын тайылбырлаӊар.

Харыызы:  ___________________________________________________________

      6.Орфографтыг сайгарылгазын шын кылган сѳстүӊ дугаарын айтыӊар.

1) ЧУРТТАКЧЫЗЫ- сѳстүӊ дѳзү дүлей үн-биле тѳнген турда, ол-ла үнден немешкен кожумак немежирге, ук ажык эвес үннерниӊ үжүктерин сѳс иштинге дакпырлап бижиир.

2) ҮЕЗИ - ийи үн илередир үжүктерниӊ соонга дыӊналган ажык үннүӊ үжүүн бижиир.

3) КЫЖЫН - ѳк-биле адап турда, кадыг демдээн кезээде бижиир сѳстерниӊ аразынче кирип турар.

Харыызы: ________________

         7. СЕРИЯ деп сөстүң шын бижилгезин тайылбырлаңар.

      Харыызы: ___________________________________________________

8. Сөзүглелдиң стилин тодарадыңар.

Харыызы:_________________________________________________________

9. Домакта аңгылаан сөс каттыжыышкынының холбаазын айтыӊар.

Ол  элдептиг, бир-ле тывызыксыг кижилерниң бирээзи.

Харыызы: ___________

10. Дүпчүрге Тарзан деп шоланы берген кижи ол деп даап бодап турар домактың дугаарын айыткан харыыны тывыӊар.

1) 8

2) 9

3) 10

Харыызы: ________________________

11. 8 дугаарлыг домактан  эпитетти тыпкаш, ушта бижиӊер.

Харыызы: _______________________________________________________

 12.  Фонетиктиг сайгарылга: холдаар.

 Харыызы: ___________________________________

3-кү кезек.

13. Сөзүглелге даянып алгаш, «Кижилерни шолалап болур бис бе?» азы «Хуу аттарның ужур-дузазы» деп темага угаап боданыышкын азы тоожуушкун хевиринге чогаадыгдан бижиӊер. Бодуӊарныӊ бодалыӊарны бадыткаары-биле бердинген сѳзүглелден болгаш тыва литературадан ѳске-даа чижектерни киирерин утпаӊар. Чогаадыг 70-ден эвээш эвес, 90-дан кѳвей эвес сѳстүг болур ужурлуг.

Бижимел ажылыӊарны билдингир, тода болгаш арыг кылдыр күүседиӊер.