КИМ ОГЭ ро родному тувинскому языку "Авамны сагынганым".
материал для подготовки к егэ (гиа, 9 класс)

ВАРИАНТ 18.

1-ги кезек.

1.Сѳзүглелди 1 дугаар номчаанын кичээнгейлиг дыӊнаӊар. Артык саазынга (черновикке) кыска бижимел демдеглелдерни 2-3 минута дургузунда кылыӊар.

Сѳзүглелди 2 дугаар номчаанын дыӊнаӊар. Кызыра бижиир эдертигниӊ сѳзүглелин тургузуп эгелеӊер.

Сактып алыӊар!

Кызыра бижиир эдертииӊерге сѳзүглелдиӊ кол утказын болгаш иштики микротемаларныӊ утказын дамчыдар ужурлуг силер.

Кызыра бижиир эдертигниӊ хемчээли 70 сѳстен эвээш эвес, 90 сѳстен кѳвүдевес ужурлуг.

Эдертигни арыг, билдингир, тода кылдыр бижиӊер.

2-ги кезек.

АВАМНЫ САГЫНГАНЫМ.

       1.Авам бурган-деңгерге-даа бүгү сагыжындан чүдүвес, ынчалза-даа чоннуң оран-таңдыга сүзүглелдерин дыка сагыыр кижи. 2. Түмен сылдыстарның чайынналган карааның аразында мээң авамның карактары база кыптыгып чырып келди. 3. Күскээр чайын бажыңывыстың эргининиң кырынга бир-ле катап органывыс дег, авамның чанында саадапкан олуруп турар болдум. 4. Сылдыстар чивеңнежип-ле тур. 5. «Авай, мээң сылдызым бар бе?» деп биеэги-ле айтырыымны салып олурар-дыр мен. 6. «Ийе, оглум. 7.Бар. 8. Дээрниң эң-не чырык сылдызы – Шолбан ол-дур-деп чугаалааш, бажымны хөрээнге чыпшыр тутпушаан, эргеледи суйбап кагды. 9. Оон катап-ла мээң бажымны көдүргеш, холу-биле хүн ажар чүкче, Ак-Дагның дужунче, айытты. 10. –Сээң сылдызың дуу ол-дур. 11. Чырыының чидиин көрем. 12. Шолбаның ол боор, оглум». 13. Ак-Дагның бажында көскүзү-ле аажок, чидиг чараш, артында-ла сырыладыр хып турар сылдыс көзүлдү. 14. Сактырымга, ол төндүр хып каар ышкаш болду. 15. «Шолбан өжүп калбас бе, авай?» 16. -Чок, оглум, өшпес. 17. Сээң сылдызың кажан-даа караш дивес. 18. Че, ам удуза эки боор» - дээш, авам эргинден оожум даянып туруп келди…

          19. Сылдыстарже көрүп-ле тур мен. 20. Авамның шала муңгаргай шырайы сагыжымдан арлып чиде берди. 21. Хоорайның бажыңнарының оттары соңнуг-мурнуг өшкүлеп-ле тур. (А.Даржай).

2. Грамматиктиг ооргазын шын ушта бижээн домактыӊ дугаарын айтыӊар.

1) Чидиин көрем.

2) Сылдыстар чивеңнежип-ле тур.

3) Сылдыстарже көрүп-ле тур мен.

Харыызы: _________________

3. Шын характеристиканы берген домакты кѳргүзүп  турар харыыныӊ дугаарын айтыӊар:

1) 14-кү домак нарынчыттынган.

2) 1-ги домак чагырышкан нарын домак.

3) 19-ку домак чаңгыс составтыг домак.

Харыызы: __________________

4. Домактың сөөлүнде адалганы бижик демдээ-биле аңгылаан домактың дугаарын харыыга айтыӊар.

Харыызы: _____________

5. 6-гы домакта биче секти чүге салганын тайылбырлап бижиңер:

Ийе, оглум.

Харыызы: __________________

6. Орфографтыг сайгарылга.

Бердинген сѳстүӊ шын бижилгезин тайылбырлаӊар: Ак-Даг

Харыызы: ______________________________________________________ ________________________________________________________________        

7. Биеэги деп сөсте Й үннүг ажык үжүктүң соонда Э деп үннүң үжүүн чүге бижээнил, дүрүмүн тайылбырлаңар.

Харыызы: ______________________________________________________

8. Сөзүглелдиң стилин тодарадыңар.

 Харыызы: __________________________________________________

9.  Домакта аңгылаан сөс каттыжыышкынының холбаазын айтыңар.

–Сээң сылдызың дуу ол-дур.

Харыызы: ____________________

10. Оглунуң сылдызының турар туружун көргүскен  домактың дугаарын айыткан харыыны тывыӊар.

1) 8

2) 9

3) 11

11. 3 дугаар домакта дылдыӊ кандыг чурумалдыг аргазы ажыглаттынганын тодараткаш, ону ушта бижиӊер.

Харыызы: _________________________________________________

12. Сөзүглелден космонимнерни ушта бижиңер.

Харыызы: __________________________________________

3-кү кезек.

13. «Авам - чырык сылдызым»  азы «Авамга ынакшылым» деп темага боданыышкын хевиринге чогаадыгдан бижиӊер. Бодуӊарныӊ бодалыӊарны бадыткаары-биле бердинген сѳзүглелден болгаш тыва литературадан ѳске-даа чижектерни киирерин утпаӊар. Чогаадыг 70-ден эвээш эвес, 90-дан кѳвей эвес сѳстүг болур ужурлуг.

Бижимел ажылыӊарны билдингир, тода болгаш арыг кылдыр күүседиӊер.