Разработка урока внеурочной деятельности "Фольклор в тувинской юрте"
методическая разработка (8 класс)
Кичээлдин хевири – кичээл экскурсия
Кичээлдин сорулгалары:
- тыва улустун аас чогаалындан алган уругларнын билиглерин быжыглап, алган билигдеринден туннелди ундуруп турар кылдыр өөредир;
- уругларнын логиктиг боданыышкынын, аас чугаазын сайзырадыр;
- тыва өгнун чаагай чанчылдарынга,чоннун төөгузунге камныг, ону унелеп билир кылдыр уругларны кижизидер;
Кичээлдин дерилгези: интерактивтиг самбыра, презентация, тыва чогаалдан алган шулуктер, тыва хоомей-сыгыт аялгазы, тыва шай кезектеринин чуруктары
Скачать:
| Вложение | Размер |
|---|---|
| 28.56 КБ |
Предварительный просмотр:
Муниципальное бюджетное общеобразовательные учреждение
«Дус-Дагская средняя общеобразовательная школа Овюрского кожууна Республики Тыва»
Разработка урока внеурочной деятельности на тему
«Фольклор в тувинской юрте»
Разработала: Седен-оол Светлана Очут-ооловна,
учитель родного языка и родной литературы
МБОУ»Дус-Дагская СОШ с.Дус-Даг
Овюрского кожууна Республики Тыва
2025 г.
Кичээлдин план конспектизи
8класс
Темазы: «Тыва өг – аас чогаалында»
Кичээлдин хевири – кичээл экскурсия
Кичээлдин сорулгалары:
- тыва улустун аас чогаалындан алган уругларнын билиглерин быжыглап, алган билигдеринден туннелди ундуруп турар кылдыр өөредир;
- уругларнын логиктиг боданыышкынын, аас чугаазын сайзырадыр;
- тыва өгнун чаагай чанчылдарынга,чоннун төөгузунге камныг, ону унелеп билир кылдыр уругларны кижизидер;
Кичээлдин дерилгези: интерактивтиг самбыра, презентация, тыва чогаалдан алган шулуктер, тыва хоомей-сыгыт аялгазы, тыва шай кезектеринин чуруктары
Кичээлдин чорудуу:
#1050;иирилде кезээ
Башкынын созу:
- «Экии, уруглар! Тыва тоолдарда мындыг чараш уран арга-биле чунун дугайында ыдып корускенил, дыннанарам «Тозан аът долганып четпес докулчак ак өргээ» (Харыызы – тыва ак өг)
( Сыгыт-хөөмейлиг хөгжумнуг аялга)
- Өөреникчи
Владимир Серен-оол «Өгже чалалга»
Өннуктерим өөмге бо-ла моорлап келир
Өөрушкулуг өру чалап уткуп аар мен
Кидис өгге көрбээн болгаш ындыг ийикпе
Хараачаны, хананы-даа сонуургаарлар
2-ги өөреникчи
Өгде чуулдер өртемчейнин кезектери
Өру дундук –олчейлиг хун боду ол-дур
Херелдери – херлип баткан ынаалар-дыр
Ханалары – харылзашкак найырал-дыр
#1063;аа тема
Экскурсия эрттирип турар башкы:
Ынчангаш бо кичээливистин чугула өзек темазы чуу болур-дур?
- өг –тыва көшкун чоннун чурттаар оран-савазы деп кичээлдин темазын тодарадып алдывыс.
Кандыг сорулгалар чедип алыр ужурлуг бис бо кичээлде, уруглар?
(Өөреникчилернин харыылары)
1. Тыва өг дугайында чаа билиглер өөренир.
#1058;ыва өгнун иштинде кезектери- аас чогаалдан тывар, тыва огнун чаагай чанчылдарын тодарадыр.
Кичээливисте өөренир ужурлуг сорулгаларны чугааладынар.
Экскурсия кичээливис уламчылап, тыва өгде кирип келдивис. Тыва улустун мындыг улегер домаан сактып көрээлинерем!
- «Арга кирген - саат дайнаар
Аалга кирген аяк эрни ызырар»
(Кандыг тыва чаагай чанчылды бо улегер домакта чугаалап турарыл?)
Тыва аал хундуткелдиг, аалга келген аалчызынга ак суттуг шайын кудуп сунар, деп тыва чараш езу-чурумну утпас, ону ургулчу сагып чоруур ужурлуг бис.
Тыва улустун аас-чагаалынын бөлуктеринден тоолдарда, улегер домактарда өгну уран чечен чуруп көргускенин көрдувус.
өг иштин долгандыр көрунерем! Чуну тывызыктап турарыл?
- «Аал ишти куруг туткууш» Тывызык барды-ла, уруглар!
Тыва өгде аяк-сава, паш тудар туткууш хевири өгнун кайы кезээнде көступ турарыл?
- Ханалары болган-дыр, эр-хейлер!
Ам дараазында тывызык: « Мугулайны мун кижи чушкуулады» (өгнун ынаалары, тоганазы)
- Кечим шайны хээй бастым, улдун шайны ууй бастым. (өгнун ширтектеринде хээлер). Тыва шайнын кезектери безин ширтек хээлеринде коргускени онзагай чараш утка-шынарлыг-дыр, уруглар.
Чурук 1.
Тыва шайнын кезектери
- – кечим шай
- – улдун шай
Бис тыва чыл санаашкыны-биле кандыг чылды уткуп алган ийик бис?
- Аът чылы. Тыва кижинин амыдыралында бир тудуш чарылбас өннүү- аът мал.
Улустун кожамыындан тываалынар.
Алдан – ала тонген болза
Алаак сынмас туру-ла бе?
Арбын чону тонген бооза
Аал сынмас олур-ла бе?
Тыва кижинин чону, торелдери, ажы-толу аал сынмас деп чуулду улустун ырындан дыннадывыс.
Өгге йөрээл
Дөн черге өөн өглезин!
Дөлем черге малын малдазын!
Ажы-төлу, азыраан малы аал-кодан сынмас өзер болзун!
Курай, курай, курай!
Ындыг-ла болзун, йөрээл доктаазын!
Сула шимчээшкин
Чаъстап тур, чаъстап тур ( салааларынын баштарын дегзир
Долу, долу ( чудуруктарын дегзир)
- Быжыглаашкын
Владимир Серен-оолдун шулуунден узундуну номчуур
Оореникчи
Эргим, өннук – эргинимни оюп эртпейн
Кидис өөмче хире хире кирип каап чор
Шайлап ора, сагыш хандыр хөөрежиили
Херек болза, херии черже аъттангай бис.
Шулуктун одуругларында кол бодал чул?
Шулуктен сайгарылгазын кылыр.)
- Рефлексия
«Хостуг бодал» - «Микрофон» (Кижи бурузунде микрофон бар деп бодап алынар.
Кичээл сагыш-сеткилинерге таарышты бе?
Дарааазында бодалдарны уламчыланар:
- Тыва өг дугайында мээн бодалым…
- Менээ солун болган чуул…
- Онаалгада Синквейн чогаадыр.
Бирги одуруг – чуве ады «өг»
Ийиги одуруг – демдек ады
Ушку одуруг – кылыг сөзу (устунде чуве адынга хамаарышкан)
Дортук одуруг – 4,5 сөстен тургустунган домак. (кол бодалга хамаарышкан)
Муниципалдыг бюджеттен хандырылгалыг ниити өөредилге албан чери «өвур кожууннун Дус-Даг ортумак ниити билиг школазы». Седен-оол Светлана Очут-ооловна, тыва дыл чогаал башкызы
Улусчу ужурлар кичээлинин технологтуг картазы
Эртем | Улусчу ужурлар | ||
Класс | 8 | ||
Кичээлдиң темазы | Тыва өг - аас чогаалында | ||
Кичээлдиң хевири | Кичээл экскурсия | ||
Педагогтуг технология | Медээ - коммуникативтиг технология, боданып сайзырадырынын технологиязы, оореникчилерниң иштики сагыш-сеткилин ажыдарынче угланган технологиялар. | ||
Ажыглаан арга, методтар | Башкынын сөзу, дилеп тыварынын, дыннадыг методу, шинчилел методу, башкының сөзү, беседа, хайгаарал, өөреникчилерниң бот-тывынгыр ажылы, көргүзүп тайылбырлаарының методу, дилеп тыварының методу., сайзырадыр метод. | ||
өске эртемнер-биле харылзаазы | Тыва чогаал, тыва улустун аас чогаалы, тыва төөгузу, чурулгаамыдырал-биле холбаа | ||
Дерилгези | Интерактивтиг самбыра, презентация, чурук, сөзуглеледер | ||
Канчаар ажылдаары | Шупту, боду хуузунда | ||
өөредиглиг курлавыры |
| ||
Сорулгазы | өөредиглиг: тыва улустун аас чогаалындан алган уругларнын бар билиглерин быжыглаар, билип алган билиглеринден кол туннелдерни ундуруп эккээри-биле кичээлче хаара тудуп, дилеп тывар, боданыр аргаларын тып ооредири | ||
Сайзырадыглыг: уругларның логиктиг боданыышкынын, аас чугаазын сайзырадыр, деңнеп, түңнеп билирин, сагынгыр, бот-тывынгыр чоруун, бот-идепкейин көдүрер; | |||
Кижизидилгелиг: кичээлге сонуургалын, бот- идепкейин чедип алыр; уругларнын тыва өгнун улусчу чанчылдарынга, чонунун төөгузунге камныг болур, ону унелеп билир, бедик тура-соруктуг, хундуткелдиг төлептиг, ёзулуг кижизиг кижини кижизидери | |||
Бүгү талалыг ооредилгениң ажыл-чорудулгазын боттандырары азы УУ Д) | Бот-хуузунуң : өөреникчиниң бодунуң туружу, бодалы; өөредилгеге сонуургалы; бот-идепкейи, бот-медерели; бодунуң мурнуда салган сорулгазын, оон чүнү манап турарын медереп билири; өөредилгениң чедиишкинниг болуру деп негелдеге даянып алгаш, бот-үнелелди берип шыдаары, бүгү кичээнгейни кичээлче углаары; чедиишкинниг болганын азы болбаанын чогумчалыы-биле миннири. Башкарлырының : бодунуң болгаш эжиниң чедип алган чүүлүн үнелеп билири, салдынган сорулгаларга даянып алгаш, бодунуң ажылын планнап билири, башкызының дузазы-биле кичээлдиң сорулгазын тодарадып билири; шилип алган шиитпирин бадыткап билири. Кичээлдиң ниити түңнелин үндүрүп билири Чугаа сайзырадырының : кичээлге алган билиин, аас чогаалынын аймактарын, айтырыгларны шиитпирлээрде, чүнү кылырын тодаргай тургузуп билири. Бодунуң билир чүүлүн даянып, хыналда айтырыгларга харыылап билири. | ||
lll. Быжыглаашкын | Владимир Серен-оол “өгже чалалга Шүлүктүң сөөлгү одургларының сайгарылгазын кылыр. аянныг номчуур. | Владимир Серен-оол “Огже чалалга” аянныг номчулгадан, уруглар бот чоргааралын бедидип, шулук одуругларынга хамаарыштыр бодалдарын илередир түңнелди үндүрер. | (Бот-хуузунуң БƟА) Бодунуң бодалын шын, тода, долу, дес-дараалаштыр илередип база бодунуң туружун камгалап билири. (Башкарлырының БѲА) Шын шиитпир үндүрүп билири, шилип алган шиитпирин бадыткап билири. |
Vl. Рефлексия (3 мин) 1. Хостуг бодал «Микрофон» 2. Онаалга Синквейн чогаадыр | Бирги одуруг – чуве ады «өг» Ийиги одуруг – демдек ады Ушку одуруг – кылыг сөзу (устунде чуве адынга хамаарышкан) Дортук одуруг – 4,5 сөстен тургустунган домак. (кол бодалга хамаарышкан) | Синквейн чогаадыр | (Чугаа сайзырадырының БѲА) Бодунуң бодалын шын, тода, долу, дес-дараалаштыр аас-биле база бижимел-биле илередип билири. ( Бот-хуузунуң БѲА) Бодун болгаш эштерин үнелеп билири. |
Ажыглаан литература данзызы
#1050;енин-Лопсан М.Б. Тыва чоннун бурунгу ужурлары, Кызыл, 1994
#1043;.Д. Сундуй «Улусчу ужурлар» 3-4 класс, Кызыл, 2004
- Матпаадыр, Кызыл, 1991.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты

разработка урока на тувинском языке «Шангыр- оол Суваңның « Азыранды» деп чечен чугаазында кижи болгаш бойдус деп теманы көргүскени»
разработка урока...

Методика преподавания по изготовлению войлока из овечьей шерсти на уроках обслуживающего труда. ( на тувинском и русском языках)
Техника изготовления войлока из овечьей шерсти...
разработка урока внеурочной деятельности "шахматы". Тема урока "Ход конем"
Шахматы – игра интеллектуальная, требующая усидчивости, концентрации внимания и тщательного продумывания ходов. Играя в шахматы, ребёнок анализирует действия соперника и просчитывает ходы, которые мог...

Методическая разработка урока (внеурочного занятия) по технологии на тему применения фокального метода на уроках технологии « Создание настенной полки»
Данная методическая разработка может быть полезна учителям технологии, работающим по учебнику под редакцией В.М. Казакевича. Разработка выполнена в соответствии с ФГОС НОО. Использование фокального ме...

Разработка урока "Образы деревьев в русской и тувинской лирике"
Стихотворения С.Есенина "Береза" и А.Даржая "Деревья"...

методическая разработка урока внеурочной деятельности
Разработка урока (классного часа) по теме "Навыки и качества успешного человека"...

Разработка урока "Образ коня в русской и тувинской литературе"
Разработка урока "Образ коня в русской и тувинской литературе"...
