Мана тег.
план-конспект урока (5 класс) на тему

                                Кичәлин төр: «Мана тег».

                                                                       Эпиграф: Һарсн, асрсн

                                                                                                       Һазр усан харстн.

Кичәлин күцл: Теегин тускар медрлнь сергәлһн, цааранднь гүүдүлһн. Шин  үгмүдлә таньлдҗ, күүндвр кехм. Сурhульчнриг хаврин теегин бәәдл шиҗлдг дасхх.

  - Күүкдин медрл гүүдүлх, келлh өргҗүллhнә көдлмш күцәх, хальмг келнә үгмүдин көрң байҗуллhна көдлмш давулх;

  - Эврә hарсн келндән дурта болх, төрскнч седкл зүүх, эргндк йиртмҗиг хадhлдг сурhмҗ өгх.

Кичәлин  үзмр дөңцл: интерактивн самбр, компьютерн презентац, зургуд,                            цецгүд, үгмүд.                                                                        

Кичәлин йовуд:

I. Орг. цаг. Мендллһн.

1. Кичәлд белдллһн:    - Мендвт, күүкд – көвүд, арһул суутн.

                                         - Ямаран бәәнәт? – Гем уга.  

                                           - Йир сән.

Эндр мана кичәл йир соньн болх.Эндр бидн кичәлдән олн-зүсн көдлмш кеҗ, шин үгмүдлә таньлдж, хаврин теегин тускар үгмүд дасч,  темдгдүд  шинжләд,  күүндвр кехм.

                                         - Мана кичәлд гиичнр ирв

                                         - Теднлә таньлдхмн. Эврә нерән келхмн

                                         - Мини нерн ...  Савр, Самира, Руслан,        

                                        - Йир сән.

2. Күүндвр.  - Һаза ямаран җилин цаг? – Ода үвл.

                                  - Эндр ямаран теңгрин бәәдл? -                                

                                     -Эндр ямаран өдр?-   Эндр киитн  өдр. Бүркг өдр. - Салькта өдр. Бүркг өдр.

                                  -Үвлин хөөн ямаран җилин цаг ирх?

                                  -Үвлин хөөн хавр ирх.

                                  - Хаврт мана хальмг тег ямаран болна?

                                  - Мана хальмг тег сәәхн болна, олн-зүсн цецгәс урһна.

                                  - Танагар болхла мана тег ямаран?

                                  - Мана тег  ик (өргн, у…)

                                  - Йир сән. Цугтан ухата, сәәхн күүкд бәәҗит!

                                  - Маднд иим байрта өдрлә хур кергтә?

                                  - Уга.

                                  - Иим сән күүкд хур көөҗ чадхий?

        3.Физминутк. – Хур, хур цааран йов,

                                  Хуцин махн нааран йов,

                                  Мөндр,мөндр цааран йов,

                                  Мөрнә махн нааран йов.

                                         - Йир сән.

4. Багш: -Мана тег йир сәәхн, ик, өргн.

- Ода шин үгмүдлә таньлдҗ, умшхвидн. 

Үгллин көдлмш.

Йиртмҗ – природа;

Әрвлх – сохранить;

Бичә тасл – не рви;

Хадһлх – беречь;

Багш: -Күүкд, ямаран сәәхн цецгәс теегт урһна? (хоңх цецг, халимпр,бамб цецг, н.ч.)

-Цецгәс ямаран өңгтә? ( шар, улан,оошк, цаһан)

Эн цецгәсиг яһҗ хархмб? ( таслхмн биш)

-Кезәнә хальмг теегт хаврин эклцәр бамб цецгәс дала болдмн, эн йовдл седкл байрулдг билә. Ода болхла цөөкн. Цуг әмтн энүг икәр таслад авад бәәҗ, теднә ормд кесгтән цецгә һархш. Бамб цецг хавртнь шинәс эклҗ урһна, болв цецгәрлхин төлә 5-8 җил кергтә. Тегәд эн цецгә Улан дегтрт орла.

Сәәхн нәәхлсн бамб цецүд әрвлх кергтә. Эн цецгүд җил болһн цөн болад, удлго мана нүд байрлшго.

5. Ода, Манҗин С. болн Надвида Д. «Бамб цецг» – шүлг келҗ өгх.

                              Хаврин хальмг теегт          

                              Бамб цецг урһна

                              Бамб цецг болһн

                              Теегин кеерүл болна.      

                              Бамб цецг бичә тасл!

                              Бамб цецг оньдин хадһл!

Бамб цецг теегтм урһна,

Бичкн оон теегтм өснә,

Би цугтаднь тенд дуртав

Менд йовхлань байрта бәәнәв.

Сарул теегм, сәәхн үүрмүд.

Өлсл уга өстн, урһтн!

4.Презентац хәләхм.

   Физминутк.

5.Ода, теегин тускар зәңг тогтаһад, самбрт һарад бичтн.  

   Шин үгмүд орулад, зәңгс тогталһн.

6. Ода, болхла, күүкд иим көдлмш давулхмн.

    Күн болһн неҗәдәр самбрт һарад, интерактивн самбрт зург зурх.

  Тег хаврт ямаран болдгинь күүкд зургтан маднд үзүлх.

7.Батллһн. – Күүкд, мана теегт сәәхн цецгүд таслҗ болхий? – Уга.

- Юңгад? -Юңгад гихлә : Бамб цецг бичә тасл!(шүлгин үгмүдән сергәлһн).

 8.«Хальмг тег» гидг слайдмуд хәләхм.«Хальмг тег»дууна айс соңсгдна.

9.Ашлвр. Нә, күүкд, эндр мадн кичәлдән юуна тускар күүндвидн?

- Хаврин тег ямаран?

-Йир сән, күүкд. Эндр кесн көдлмштн нанд йир икәр таасгдв. Би таднд ик ханлтан өргҗәнәв!

10.Герин даалһвр. Сән бәәтн! Байрта харһий!