Исемдәрҙә – ил тарихы
план-конспект урока (7 класс) на тему

                                                Тема : ИсемдљрЎљ – ил тарихы

Маќсат: - исемдљрЎеҐ кеше тормошондаћы љўљмиљтен билдљлљЈ.

• уќыу кЈнекмљўен камиллаштырыу, ўњйлљЈ телмљрен ЈџтереЈ, эЎлљнеЈ, кЈЎљтеЈ, ўыћымта яўарћа њйрљтеЈ.
• БалаларЎа милли рух, исемдљргљ ќарата  ихтирамлылыќ, ћорурлыќ  тљрбиљлљЈ.

ЙыўаЎ: стендтар, дљрестеҐ эпиграфы, фонохрестоматия.

 Дљрес барышы

1. Ойоштороу моменты.

1. ЋаумыўыћыЎ уќыусылар. УлтырыћыЎ.

2. “Психологик атмосфера” ситуацияўын тыуЎырыу.

Уќ. Бер-беребеЎгљ ќарап йылмайЎыќ. Эстљн генљ дљрестеҐ уҐышлы, файЎалы булыуын телљйек. Ќур телљк менљн эш башлайыќ. Бындай саќта нимљ тиЎљр љле?

Балалар. Хљйерле сљћљттљ.

3. Тема ўљм маќсатты билдљлљЈ.

1. Ни њсњн ўуҐ, ни њсњн

Кеше ўайын бер исем?

Иртљнљн бирле бњгњн

Шуны уйлап йњрњйњм.

Булмаўалар исемдљр.

БеЎЎе нисек белўендљр?

Кем тип њндљшер ине

Ћњйгљндљр љсљй мине?

 Балалар, беЎгљ исем ни њсњн кљрљк инде?

КЈреЈегеЎсљ, исем кешегљ мњрљжљћљт итеЈ, њндљшеЈ њсњн кљрљк. Кешелек йљмћиљте тарихыныҐ ўљр бер дљЈерендљ кеше исемдљре булћан. Кеше исемдљре телдљге башќа ўЈЎЎљр менљн бергљ йљмћиљттљ барлыќќа килљ ўљм йљмћиљттљ генљ йљшљй. Йљмћиљт Јџеше менљн исемдљр Ўљ ЈЎгљреш кисергљ килљ.

2. ДљфтљрЎљргљ числоны, књн исемен, теманы яЎыу.
3. Дљреслек буйынса эш. ЂйЎљгеЎ љле балалар дљреслектљге “ИсемдљрЎљ- ил тарихы” текстын уќыйыќ.

• Уќыусылар тасури уќый
• ЋЈЎлек эше
• Шулай итеп, беЎ ўљр ваќыт кешене исем тЈгел, есеме матурлай, исемеҐ есемеҐдљ тап килўен тибеЎ.
• Балалар, љ ни њсњн малайЎарћа исем ќушыуЎа Ўур яуаплылыќ ята икљн?
• Сњнки уларЎыҐ исеме килљсљктљ таћы ла бер кешенеҐ исеменљ љйлљнљ.

Тимљк, малайЎар ырыуЎы, затты дауам иттереЈселљр. ШуныҐ њсњн малайЎар алдына бигерљк тљ яуаплы бурыстар ќуйыла.

4. Балалар, башќорт исемдљренеҐ тљрбиљЈл мљћнљўе лљ бар, уны ла иџтљн сыћармаџќа кљрљк.

Ђ хљЎер шуныҐ тураўында 127-се кЈнегеЈЎљн уќып белљйек.

• ЏЎ аллы уќыу
• Сылбырлы уќыу

Шулай, итеп, бала бљлљкљйЎљн ЈЎ исеменеҐ мљћнљўен белеп, исемен яратып Јџўљ, ул балала ЈЎенеҐ миллљтенљ ќарата ћорурлыќ йњрњтўњн, исеменљн оялып, исемен љйтергљ уҐайўыЎланып йњрњмљўен њсњн ата-љсљ баланы бљлљкљйЎљн њйрљтергљ тейеш. Исем ќушќанда ата-љсљнеҐ ниндљй телљк, уй менљн шул исемде ќушыуын балаћа аҐлатыу ућа ыҐгай тљьџир итљ, сњнки исемдљрЎеҐ кЈбеўендљ  балаћа ќарата тик изге телљктљр: ўаулыќ, оЎон ћЈмер, бљхет, мул тормош, аќыллы, тљЈфиклы булыу тњшњнсљлљре ўалынћан. Юќќамы ни ата-љсљ балаўына “исем奚 тап тњшњрмљ” , “исемеҐде сыћарма” тип иџкљртљ.

5. -128-се кЈн. эшлљЈ. Исем ќушќанда телљгљн телљктљрЎе уќыћыЎ. ЏЎегеЎгљ оќшаћан телљктљрЎе яЎып алыћыЎ, ўљм мљћљнљўен аҐлатыћыЎ.( Бљлљкљ генљ тамаша ќарап, ял итеп алабыЎ)
6. Ял итеЈ. “Исем ќушыу йолаўын сљхнљлљштереЈ.

Инљй . Бњгњн беЎЎљ Ўур байрам- бљпесебеЎ  тыуЎы, Аллаћа шњкњр, имен-аман.

ИсемўеЎ баланы бер генљ сљћљткљ лљ бишеккљ ўалырћа ярамай. ИсемўеЎ ўалўаҐ, ен пљрейЎљр алмаштыра, улар ЈЎЎљренеҐ исемен ќушып њлгњрљлљр ти.(БљпестеҐ ќолаћына исем ќысќырыу. (ИсемеҐ Лљйсљн булўын, тљЈге май ямћыры яућанда яќты донъяћа килдеҐ. Аллаћа шњкњр, ќыЎыбыЎ донъяћа килде!

Тупраќтай сабыр бул,

Тупраќтан табыр бул.

Тупраќтай таЎа бул,

Тупраќтан алћан балам!

1. -се љбей ОЎон ћЈмерле булўын!

2. ТиЎерљк атлап китўен!

3. Ата-љсљўенљ – иЎгелекле , илгљ игелекле булўын!

4. ТљЈфиќлы булўын! Бљхетле булўын

Мулла. Ата-и횥љ шљфќљтле бул,

              Олоћа кесе бул,

              Кесегљ оло бул.

              УҐ ќолаћыҐа-аЎан,

              Ћул ќолаћыҐа-исем!

              Лљйсљн атлы булырўыҐ!

Инљй . Эйе, уландар. Бљпљй тыућас, аЎна-ун књн эсендљ, ућа исем ќушылырћа тейеш. ИсемўеЎ бала илаќ була, тыныс йоќламай. Исемен эЎлљп илай, тигљн боронћолар. БеЎ Ўљ бљлљкљсебеЎгљ исем ќуштыќ.

7. Балалар, хљЎер ЈЎегеЎЎеҐ исемдљрегеЎЎеҐ мљћнљлљрен љйтегеЎ љле.

Бына минеҐ исемем Кљримљ (ћљр.)- йомарт, киҐ кЈҐелле.

МилљЈшљ (фарс.)- милљЈшљ сљскљўе.

Зифа (фарс.)- кЈркљм, матур.

Илгиз (баш.,фарс.)- ил гиЎеЈсе.

Диана неол.лат. –ўунарсылылыќ аллаўыныҐ исеменљн.

Лиана неол. Лилиљ исеменљн яўалћан, Лилиљ сљскљўе, томбойоќ.

Балалар, кЈреЈегеЎсљ башќорт исемдљре лексик- семантик яќтан тЈбљндљге тњркњмдљргљ бЈленљ;

• Яќшы, изге телљк телљп ќушылћан исемдљр.
• Џсемлектљр, аћастар, сљскљ атамаларына бљйле исемдљр.
• Тормошта, књнкЈрештљ тњрлњ ваќићаћа бљйле исемдљр; ў.б.

Уќыт. Уќыусылар! ЋеЎ нисек уйлайўыћыЎ исем ќушыу йолалары хљЎер љўљмиљтен юћалтмаћанмы?

5. Йомћаќлау .

Башќорт исемдљре халыќтыҐ дњйњм тарихын, донъяћа ќараш этаптарын, килљсљк тормошќа њмњт-хыялын, уй-фекерЎљрен кЈрўљтљ.

Бњгњнгњ заман кешеўенеҐ исеме заманына лайыќ, љйтеЈгљ еҐел, ќолаќќа яћымлы, матур яҐћырашлы ўљм мљћнљўе менљн ўљйбљт булырћа тейеш.

6. Баўалау. Ѓй эше. Бит 103 кЈн. 139.

ЋорауЎаћа яуап бирегеЎ.

Ата- бабаларыћыЎЎыҐ береўе хаќында ата-љсљгеЎЎљн ўорашып, ўњйлљргљ љЎерлљнегеЎ.