Классный час
классный час на тему

Класс шагы : « Таакпынын харазын билир сен бе?»

Сорулгазы: а) Таакпынын организмге кайы-хире хоралыын оореникчилерге билиндирери.

б)        Кадыкшылын боду камнап, харыысалгалыг болур чорукка кижизидери.

в)        Таакпынын хоразынын дугайында билиглерин алгыдары.

Херек чуулдер: Анкеталар, чурук: « Чурталга азы олум шилип ал!», компьютер, опытка хереглээр чуулдер, плакаттар.

4

Класс шагы ажык чугаа, сайгарылга хевиринге эрттер.

Класс шагынын чорудуу:

1. Киирилде кезээ:

( Класстын сонгаларынын постерин дуглай тырткылааш, компьютерде тыттырган бижилгени салыр). Ында таакпылап орар кижинин уну, ээлээн болганда таакпылап турар оолдарнын чугаазындан узунду дынналыр. Башкы бижилгеге хамаарыштыр аяар ун-биле чугаалап эгелээр:

— ... Таакпы... Таакпылап орар кижи ... Ол тыртып орар таакпызынын, бодунга кайы-хире хоралыын билир ирги бе?...

—Силер ам чаа магнитафонга тыттырган, таакпылап турар оолдарнын чугаазын дыннадынар. Бо хунгу класс шагында « Таакпы деп чул? Оон кижиге хоразы кайы хирел?» деп бо айтырыгларны сайгарып коор бис, уруглар. Мээн салган айтырыгларымга идекпейлиг харыылап, ажык чугаадан кылыылынар, оолдар.

2. Айтырыглар.

1. Таакпы деп чул? Бо айтырыгга харыылап корунерем. Кым чуу деп бодап турарыл?

(Харыыланар):        

2. Хоран деп бодап турар-дыр силер, ындыг-ла хоран болза, чуге садыгларда садып турарыл кижилер ону садып  ап турарыл?

(Харыыланар):        

3. Таакпынын ажыктыг талазы бар бе?

( Харыыланар):        

Тоогуден чугаа:

Таакпыны баштай бистин чурттувуска улуг аян чорукчу Христофор Колумбо Америкадан эккелген бооп турар. Американы ажытканын соонда 1492 чылдын октябрь 12де Колумбонын « Пинда» деп корабли бир улуг ортулук черге чеде бергеннер. Ону Колумбо Сан-Сальвадор деп адаан. Оон чурттакчыларынын анаа берген белектеринин аразында «петум» деп унуштун кургадып каан бурулери база бар болган. Ону олар дургектей тудуп алгаш тырттып турар болганнар. Оон Колумбо 1492чылда Кубага  октябрь 27де  четкеннер, оон чуртакчылары база холдарынга сиген кыпсып туткулап алган, оозун тырттып турар болганнар. Оон  унужун алгаш, Колумбо  Испанияга соортуп чедирген болган. Оон соонда-ла таакпы кожа-холбээ Европа чурттарынче тарай берген.

Россияга таакпыны 1585 чылда англи садыгжылар Архангельск таварты соортуп эккелгеннер. Ынчалза-даа таакпылаар чорук чер-черлерде дески эвес турган. Ону хоруп турганнар. Англияга Елизавета I (1585ч.) таакпычыларны оорларга домей коруп, оларнын моюннарынга хендир киир доннааш, узун кудумчуга чыскаалдыр сурер турган. Россияга Романовтун халдаашкынын уезинде хой таакпылаар улусту бир удаазында- 60 каттап буттарынче ыяш-биле согар турган, а ийиги удаазында - думчуун азы кулаан кезип кааптар турган. А Петр1 хаан таакпыны садарын, тырттарын чошпээреп каан.

4. Бистин Тывавыстыи тоогузуиден чуну билир силер, оолдар?

(Харыы):.,..

5. Таакпынын кижиге  хоразы каидыгыл?

Кижи чуге аарый бээрил?

Кинофрагмент « Никотиновая трагедия». Кинону корген соонда анаа хамаарыштыр тайылбырларны кылыр. Ол-ла айтырыгга харыылап бээри биле эмчини дилээр.

Эмчи коргузуг плакаттарны ажыглап тайылбырны кылыр.

6. Таакпыда кандыг хоралыг будумелдер барыл?

Бо айтырыгга халыылап бээри-биле школада химия башкызын дилээлинер. Опыт:

7. Таакпылаа кижи назынында чеже таакпы тыртыптарыл база оон ортээнге чеже акша унерил ?

Бо айтырыгга харыылап бээри-биле математика башкызын дилээлинер.

8. Бистин школада таакпылаар оолдар бар бе? Кымнарыл?

Бо айтырыга харыыны анкеталардан корээлинер .Анкетанын туннели.

Тывызыксыг-бодалга.

Ам силерге мен мындыг тывызык-бодалгадан айтырайн, тып корунерем,

оолдар.

Коктуг частын бир-ле хундус орук черге,

Корбээни чок, чиик сергек кырган-биле

Амыдырал чуртталганы орта корбээн

 Аныяк оол дужуп келген дижир чуве.

Амыр-менди солушканнын соолунде

 Аныяк оол кыргандан кээп таапкы дилээн

—  Таапкылаар кижилернин дугайында

       Таптыг cенээ чугаалап бээйн бээр дынна:

.

—« Тааапкылаар кижини оор албас,

Таан элдеп, ыттар безин ызырбастар.

Адак соонда кажанда-даа кырывастар.»

Ашак оолга шак ындыг тывызыкты ыткан ирган.

Кырганнын тывызыын тып корунерем, чуге ындыг деп бодаар силер?

(Харыылар):....

• Канчаарга-даа тыппас-дыр сен, деп

 Кырган ирей мону соглээн.

      Ындыгларны оор албас чылдагааны

чодургештин орта удуп шыдывастар.

Таакпынын хоразындан дурт-сыны

Ыргайгаштын даянгыышыг чоруур боорга ыттар коргар.

Кырып безин четтикпейн хоокуйлер

 Кызыл- дустап чоруй баарлар.

Туннел:

Ынчангаш таакпынын  кижиге кайы хире хоралыг болурун шуптувус сайгарып, чугаалаштывыс.

Таакпы кадыкшылгакончуг хоралыг, кижинин  кадыын баскырадыр. эттинмес аарыгларны тывылдырар: диш аарыы, чурек, окпе, ревматизм. Таакпылаар иелернин ажы-толу аарыычал болур. Херээжен уругларга эн-не хоралыг.

8. Кадык болур дизе чуну канчаарыл?

(Харыылар):...

-- Бодунун кузели, туттунуп билири, туруштуг болуру кончуг хамааржыр. Спортка ынак бооп, бодунун организмин дадыктырар. Бисти долгандыр 3 когунчуг чуул бар, оон бирээзин бо хун сайгардывыс. Артканнары чулерил ол?

Арага. Таакпы. Наркотик.

Дараазында класс шактарында артканнарын сайгарып чугаалажыр бис. Класс шагын тондуруп тура, силерге мен мындыг сумени, чагыгны берейн оолдар:

— Кажан-даа, каяа-даа силерге оске кижилер таакпы сунарга, ол « хоран»- дыр деп чувени утпанар!

Литература: 1. Кинофрагмент: « Никотиновая трагедия», «Никотин и дети»

                                         2.Журнал « Башкы» №3, 2002г.

                                         3.Алаева М. А. « Сердце отдаю детям» Ростов-на-Дону