Мастер- класс
план-конспект занятия по краеведению по теме

Кичәлин төр: Бурхн-шаҗна заңшалд өрк-бүлин үнинь тускар.

Кичәлин күсл:         1. Сурһульчнриг хальмг авъясмудла таньдулх;

                          2. Хальмг келән, өргҗүлх, байҗул;

3. Бичкдүд  эк-эцкнрән күндлх, тевчх, селвг өгх.

Кичәлд кергтә үзмр дөңцлмүд: компьютерн презентац.

Тодлҗ авх үгмүд: авъяс, селвг, дөң заң-авъяс,завр.

Кичәлин йовуд

1. Багш: Мендвт, күндтә мана багшнр, гиичнр!

Әрүн седкләсн тадниг сурһулин җилин эклцәр йөрәхәр седҗәнәв.

Гем-шалтг уга бәәҗ,

Көдлмштн уралан йовҗ,

Келсн үгтн күндтә болҗ,

Билг-эрдмән сурһульчнртан дасхҗ,

Килмҗтә орн-нутгтан

Кишгтә бичкдүд өскҗ,

Өрк-бүлтәһән амрч, җирһҗ йовтн!!!

Багш: Өрк-бүл – хальмг улсин җирһлд ик чинр болна. Урдк цагас авн өдгә  цаг күртл хальмг өрк-бүл болһн эврәннь авъясан хадһлад йовна.

Күүкд, ямаран авъясмудыг тана өрк-бүлд бәәнә?

 Кен ахан күндлх

Бичкдүдән эңкрүлх

Өвк-эцкин неринь дуудулх

Селвг өгх

Нег-негндән дөң болх

Ода, «Келмрчнр» гидг наад наадхм.

Ямаран сарла хальмгудын насан авдг өдр? Кезә болна? (Бар сарла. Зул гидг сән өдр.)

Хаврин сүл сард икәр байрлдг, зальврдг, шүтдг, мөргдг ямаран өдр?  Альк сард болна?  (Үрс сар. Хөн сард).

Хамгин ик чинртә болн күндтә байр кезә болна? (Хаврин эклцәр. Баирта өдр Цаһан Сар.)

Эн нәәрт ямаран хот белднә? (Олн-зүсн боорцг кенә, цә чанна, мах болһна)

Эн хот эдлҗәһәд ю келнә? (Йөрәл тәвнә)

Багш: Бурхн-шаҗна заңшалд бичкдүд эк-эцкнриннь сурһмҗлач болна.

        Ямаран болвчн өрк-бүл аав-ээҗнр, эк-эцкнр күүкдтән дурта.

Багш: Эк-эцкнр тавн зааврар эврәннь дуран күүкдтән өгнә?

1. Му йорла бичә харһтха.
2. Әмтнд сә кех.
3. Сән сурһуль өгх.
4. Кү келһн (мордулх, гер авх).
5. Кишгән ардан үлдәх.

Болв бурхн-шаҗна зааврмуд эк-эцкнрт селвг өгнә:

1. Бичкн күүкдиг даҗрхм биш.
2. Баһ настаднь магтад, бууляд өскхлә - зөргтә, омгта үрдүд өсх.
3. Җирһлд дурта күүкд өскхлә, нутгтан күндтә күн болх.

Өрк-бүл гисн йир чинртә үнн. Ямаран сарла өрк-бүлин сән өдр?

Мана дорас өсч йовх бичкдүдт бурхн-шаҗна зааврмудас иим сурһмҗ авч болхмн:

- Аав-ээҗнрән, эк-эцкнрән болн медәтә улсиг күндлхлә җирһл кишгтә болх.

- Көгшдүдин, эк-эцкнрин үгинь болн селвгинь соңсад, тодлад, эврәннь җирһлдән олзлад йовх кергтә.

Күүкдин тавн заавр эк-эцктән дуран үзүллһн болн күндлһн:

1. Келсн даалһвринь күцәх.
2. Өрк-бүлин авъяс-заңшалынь хадһлх.
3. Эк-эцкин селвг соңслһн.
4. Наснь ирхлә, дөңгән күргх.
5. Эврә цагла гер авх.

Дәкәд бурхн-шаҗна заңшалд этикетин закан бәәнә:

1. Күүндврин цагла һарарн дайлхм биш.
2. Медәтә улсин күүндврт орлцхм биш.
3. Чаңһур ду һархм биш.
4. Айстан инәдм биш.

Багш: Өрк-бүл ямаран болх зөвтә? (Өрк-бүл ниитә, хөвтә, кишгтә, өвкнриннь авъяс-заңшалыг хадһлх зөвтә, нег-негндән түшг болх).