Урок Якутские пословицы
план-конспект урока (5 класс) на тему

№1

Уруок этаба

Толорор соруга

Мүн.

Учуутал дьайыыта

Оҕо дьарыган түмүгэ

Үөрэх дэгиттэр дьайыылара

 1

Үөрэҕи ылыыга бэлэмнэнии.

-Эҕэрдэлэһии

Оҕо болҕомтотун тардыы.

2 м.

-Үтүө күнүнэн!

- Дьиэҕэ үлэ бэрэбиэркэлээһин.

(Үөрэнээччи уруокка бэйэтин сыаналанарыгар анал схеманы түҥэтии).

-Үтүө күнүнэн!(Сэргэхсийии, хомуллуу.)

-Эппэр ийэм үүтүн кытта

Иҥмит эбит быһыыта

Кустук өҥнөөх

Кымыс сыттаах

Сахам мындыр саҥата...

Кини миэнэ-ыалдьар ыарыым

Өлбөт мэҥэм-мин дьолум...

Бэйэни салайынар дьайыы:

-уруокка бэлэмнээх буолуу;

-хомуллуу;

 2

Соругу туруорунуу, уруокка көҕү уһугуннарыы.

1 слайд.

Хас биирдии оҕо толкуйдуур үлэнэн хабыллыыта.

(Илиитин ууммут оҕоҕо мээчиги бырахсан эппиэтин истии).

5 м.

Антонимы туһанан бу этиилэри ситэриҥ: Кырдьык үрдүгэр-

Кулгаах ырааҕы истэр-

Аҕыйах тыл минньигэс-

Өйдөөх үтүөнү сатыыр-

Ким саҕалыыр-

Эдэр сааскар үлэлии үөрэммэтэххинэ-

Кырдьаҕастан алгыһын-

Былыргы киһи ынаҕынан-

-Бу этиилэри туох диэн ааттыыбытый?

-Бу тыллар туһунан эбии билиэххитин баҕараҕыт дуо?

-Биһиги күннээҕи олохпутугар сыһыаннаахтар дуо?

Өйү тургутуу. Өс хоһооннорун туһунан хайдах өйдүүллэрин этии. Кырдьык үрдүгэр-сымыйа ыттыбат;

Кулгаах ырааҕы истэр-харах чугаһы көрөр;

Аҕыйах тыл минньигэс-элбэх тыл сымсах;

Өйдөөх үтүөнү сатыыр-акаары алдьархайы оҥорор;

Ким саҕалыыр-ол бүтэрэр;

Эдэр сааскар үлэлии үөрэммэтэххинэ-кырдьар сааскар эрэйи көрүөҥ;

Кырдьаҕастан алгыһын-эдэртэн эйэтин;

Былыргы киһи ынаҕынан-аныгы киҺи үөрэҕинэн баай;

-Өс хоһоонноро.(Оҕолор бэйэлэрин санааларын этиилэрэ)

Билэр-көрөр сатабыл(познават):

-Оҕо бэйэтэ үлэлиир сыалын-соругун чопчулуур;

-саха тылыгар үөрэппити-антонимы(тыл утары суолтатын) туһанан, эрдэ истибитин өйдөөн өс хоһоонун ситэрэр;

Бэйэни салайынар (регулят):

-тугу билэрин-билбэтин сыаналанар;

-тугу билиэхтээҕин чуолкайдыыр;

Бодоруһар-алтыһар(коммуникат):

-мээчик көмөтүнэн оҕо көҕүн уһугуннарыы;

-бииргэ үөрэнэр доҕорун билиитин тургутуу;

 3

Өйдөбүлү үөскэтии.

Текстинэн үлэ.

(бөлөҕүнэн үлэ)

7 м.

-Бөлөхтөргө тус-туһунан остуоруйа биэрэр.

-Этиҥ эрэ, миэхэ, оҕолоор, бу остуоруйалар бүгүҥҥү уруокпутун кытта туох сибээстээхтэрий?

-Өс хоһооннорун күннээҕи олохпутугар  туттабыт дуо?

-Остуоруйа ис хоһоонугар сөп түбэһэр өс хоһооннорун булуу:

1 бөлөх: "Муударай кыыс"

-Кырдьаҕастан алгыһын, эдэртэн эйэтин ыл;

2 бөлех: "Саһыл уонна эһэ"

-Киһиргиибин диэн кирсиҥ быстаарай;

-Хантайан туран силлээмэ, бэйэҕэр түһүө;

Бодоруһар-алтыһар: (коммуник)-Бөлөҕүнэн үлэҕэ оҕо бэйэтин санаатын этэн биир уопсай түмүккэ кэлиитэ.

Билэр-көрөр сатабыл:

-ис хоһоонун болҕомтолоохтук ааҕабын;

-текст  ис хоһоонун ырытарга үөрэнэбин;

-бэйэм  санаабын сааһылаан этэбин;

4

Суолтатын быһаарыы.

2 слайд.Ойууну көрөн ханнык өс хоһооно "саспытын" булуу.

3 м

-Доҕор туһугар атах тостор;

-Күөскүн эрдэттэн өрүнүмэ;

-Киһи тыла уоттааҕар абытай;(өйдөбүллэрин быһаараллар)

Бэйэни салайынар (регулят):

-ойуулары бол5омтолоохтук көрөбүн, өс хоһоонун таһаарабын;

-толкуйдуур, санаатын толору этэр дьоҕурдарын сайыннарыы;

 5

Сынньалаҥ мүнүүт.

3 слайд

«Бэһиэлэй түһүктэр»

2 м.

-түһүктэри хатылааһын( түһүккэ сөп түбэһэр хамсаныылары оҥоруу).

6

Толкуйдатыы.

4 слайд

Өс хоһооннорун тиэмэлэринэн наардааһын. Кластер кураанах ячейкаларын толоруу

8 м

Араас суолталаах өс хоһооннорун биэрии

(Пааранан үлэ)

-Суолталарынан көрөн өс хоһооннорун наардааһын;

-суолтататынан атын өс хоһ. булуу;

Түмүк: Өс х. суолталарынан наардаан тиэмэтин чопчулааһын.

Бэйэни салайынар (Личн.-ориен.): Сыалламмыкка төннөн, бэйэтин дьарыгын, дьайыытын түмүктүүр, сыаналыыр сатабыл.

-тэҥнээһин, ыраҥалааһын;

-атын оҕолор эппиэттэрин болҕойон истэбин, убаастабыллаахтык сыһыаннаһабын;

Үөрэнээччи дьайыыта(күүтүллэр түмүк):

Өс хоһооно: үөрэх-билии,төрөөбүт дойду, доҕордоһуу, үтүө быһыы, тыл-өс.

6

Тус үлэ.

-«Көмүс» быраабыла сурунар.

10м

 Бүгүҥҥү күҥҥэ эһиги олоххутугар биир саамай чугас диэбит өс х.  талабыт

-сорукпутун суруйуохпут иннинэ, тоҕо чопчу бу өс хоһоонун таллыҥ?

(Тус үлэ) -Хас биирдии оҕо тулалыыр эйгэтигэр сөп түбэһэр өс х. талан ылар.

Саамай сөбүлээбит өс хоһоонугар  олоҕун былаанныырга соруктарын сурунар.

 Билии-көрүү ылар: Бэйэтин санаатын сааһылаан этэр, билиҥҥи эйгэбэр сөп түбэһэр өс хоһоонун талабын. Бэйэни салайынар (регулят):

-талабын, талан ылбыт өс хоһооммор быраабыла сурунабын,

7

Түмүк.

Өс хоһоонугар синквейн.

5м

-кылгас хоһоон айыыта,холобур:

 Аат тыл: Өс х. Туохтуур: үөрэтэр, иитэр

Даҕ.аат:сытыы, баай

Этии: өбүгэ номоҕо

-түмүктүүбүн;

-атын о5олор эппиэттэрин истэбин

8

Рефлексия.

Уруок саҕаланыытыгар төннүү, түмүктэри оҥостуу.

3м

Рефлексияны тэрийии.

-уруок сыалын ситтэ дуо?

-туох саҥаны биллибит

-ханнык сорудахха ордук ыарырҕаттыҥ

-мин санаабар...

-тус олохпор...

-киэн туттабын...

Дь/ү: Дьиэ кэргэҥҥитин кытта сүбэлэһиҥ: Дьиэ кэргэн үгэстэригэр олоҕуран биэс өс х. талыҥ.

Уруокка туруоруммут сыалларыгар олоҕуран, санааларын этэллэр, сыаналаналлар( бэйэни сыаналаныы картатын толороллор)

Тус суолталаах (личностнай): Атын киһи санаатын болҕойон истэр, тэҥҥэ үллэстэр, үтүө санаанан салайтарар, сиэрдээхтик быһыыланар.

Бэйэни сыаналаныы: "5"-ыарырҕаппатым, чэпчэки; "4"-кыратык ыарырҕаттым, ол гынан баран өйдөөтүм; "3"-ыарырҕаттым, өйдөөбөтүм;

Сөбүлээбит сорудаххар бэлиэтэ туруор: !-олус үчүгэй;  ?-интириэһинэй;  0-сөбүлээбэтим.

Мээчиги хабан сөптөөх эппиэти биэр.Антонимы туһанан этиини ситэрэн биэр.

Бөлөҕүнэн үлэ.Остуоруйа кэрэ эйгэтигэр.( Ис хоһоонугар сөп түбэһэр өс хоһооннорун булуу)

Пааранан үлэ.Ис хоһооннорунан  сөп түбэһэр өс хоһооннорун наардаа.Суолтататыгар сөп түбэһэр аатта биэр, ордук өс хоһоонун туора уур.  

Тус үлэ.Билиҥҥи тулалыыр эйгэҕэр сөп түбэһэр биир өс хоһоонун тал.Олоххор сыал оҥосторгор соруктары суруй.

Бүгүҥҥү уруокка мин хайдах кытынным.Туох саҥаны биллибиний? Туохха ыарырҕаттым...

Бүгүҥҥү тиэмэҕэ сөп түбэһэр өссө эбии тугу билиэххин баҕараҕыный?