Открытый урок Е. А. Буджалов "Элстин бумб"
план-конспект урока (11 класс) по теме

Уттын  дундын школ

2014-2015 сурһулин җил

11 классин төрскн литературин

ил кичәлин зура.

Кичәлин төр: Буджала Егорин «Элстин бумб» шүлг.

Кичәлин күцл:

 -Буджала Егорин «Элстин бумб» шүлгин цутхлңгла таньлдлһн.

 -Шүлгин      һол ухаһинь сурһульчнрт медүлх.

- Нарт-делкәд дән кергго гисн уха медүлх, келлһнь өргҗүллх.

Кичәлд олзлхнь: шүлгчин зург, бичсн дегтрмүднь, түүрвәчин туск компьютерн презентац.

Кичәлин йовуд:

       I.Мендллһн - Кичәлин йөрәл келлһн                                      (1-3-гч слайд)

      II. Дассан давтлһн.

Багш:  - Эн сүл кичәлмүдтән мадн кенә тускар күүндвр кеҗәнәвидн, кенә үүдәврмүд умшчанавидн? (Буджала Е. тускар)

            - Чик, эндр мадн цааранднь эн шүлгчин үүдәлтлә таньлдхувидн.

1. Буджала Егорин туск күүндвр.                                                    (4-гч, 5-гч, 6-гч слайд)

• Буджала Егор кемб? Альдас ? Кедүдгч җилд төрсмн?Сиврин цагт альд билә?
• Сиврин хөөн альд көдллә?
• Ямаран правительствин ачлврта?
• Шүлгч ямаран төрмүдәр эврәннь үүдәврмүдән бичҗ?
• Буджала Егорин  ямаран үүдәврмүд меднәт?

                    2.      Герин даалһвр шүүлһн (Буджала Е. шүлг, шүлгин тасрха  чееҗәр дасх)

                  «Тег дундан ирхнь».                         (7-гч,8-гч слайд)

 III. Шин төр.

1. Багшин үг.

Эндр мадн  Буджала Егорин «Элстин бумб» шүлг умшад,  һол учр утхлань  таньлдхвидн.                                                                 (9-гч слайд)

- Элстин бумбиг кезә,  кен тосхсмн, түүрвәчнр кемб? (1965-гч җилд Саңһҗин Никита скульптор, архитектормуд Пюрвеевы гидг хойр ах)

1945 жилд Төрскән харсгч Аһу Ик  дән чиләд, цуг Европин улст сулдхвр өгсмн. Тер аврлт уга дәәнд кесг зун сай улс әмән өгсмн.

  Хальмг  теегин алдр үрдүд бас баатр кевәр дәәллдж йовсмн, 22 күн Советск Союзин геройин цол зүүсмн. Эдн - тер дәәнә героймуд.

  Жил болһн хөн сарин йиснд Диилврин Өдр темдглгднә. Мөнк hалур  олн әмтн ирнә.

    Буурл үстә аав-ээжнр дәәнә күчр цагиг санад уульна. Эдн  ямаран зовлн эдлсинь санхла,  күүнә зуркн шарклна.

Өдгә цагин баһчуд  төрскн һазрин туужан медх зөвтә. Ямаран күчәр советск салдсмуд Диилврин Өдр өөрдүлсиг мадн мартх зөв угавидн.  

2. Толин көдлмш .  

                                                                                                          (10 – гч слайд)

Бумб-памятник;

Иньгүд-друзья;

Мөнк hал-вечный огонь;

Тодл-вспомни;

Хөв-счастье (доля);

Әмән өгсн – погибшие;

Сүлд темдг – символ

 3. Физминутк давуллһн.  («оньс, җилң, аврһ моһа», таблиц хәләһәд, нүдән амрах) 

4. Шүлг умшлһн, орчуллһн.

5. Күүндвр тогталһн.                 (11-15 слайд)

-  Шулгт юуна тускар келгджәнә?( Шулгт Элстин бумбин тускар келгджәнә)

-  Ямаран  уха – тоолвр түүрвәч  медүлжәнә?

( Күчтә гидг аюлта дәәнә жилмүд давад йовна. Тер дәәнд  мана советск салдсмуд, тедн дунд баахн наста көвүд – күүкд догшн дәәснлә бәәр бәрлдәд, туурмжта йовдлмуд һарһж, әмән әрвллго дәәллдж йовсмн.

     Орн –нутган харсч йовсн  үрдүдин нерд мөнкрх зөвтә.)

-  Күүкд, шүлгт ямаран сүлд – темдгүд ( символы) үзүлгджәнә ?

( Бумблв ,бамб цецгүд, улан, шар, цаһан өнгүд)

  -Бумблв юуна сүлд- темдг ( Туужин , тодлврин, давсн болн  өдгә цагин залһлда медүлжәнә.)

- Бамб цецг юуна сүлд – темдг? /Төрскн һазрин/

- Улан өнг ю темдглжәнә, юуна сүлд -темдг болжана ?

                 (Улан өнг- зөргин сүлд. Эндрк төвкнүн әмдрлин төлә салдсмуд  цусан.  әмән өгч йовсмн.)

- Шар өнг ю темдглжәнә? ( Мөнк туурмж.)

- Цаhан өнг ю темдглжәнә, юуна сүлд- темдг болжана?

(Цаһан - әрүн, цевр өнг. Цаһан өнг  – төвкнүн бәәлһнә темдг.)

IY.  Кичәлин аш һарһлһн.                   

(16-21   слайд)                                                                   

« Элстин бумб» гидг шүлг- гүн  чинртә үүдәвр. Һазр деер бәәх цуг юмн хоорндан бат залhлдата болжахинь медүлжәнә. (Күн-йиртмж; теңгр-hазр; үй болhн хоорндан бас залhлдата)

        Ээҗ болсн Төрскән харслhн – үрдүдин зөв болн керг. Диилвр  амрар ирсн уга- эн күнд , сүркә бәрлдәнә аш болсмн. Чеежин тодлвр  цаһан болх зөвтә, эн тодлвриг мадн бузрдх зөв угавидн.

Y. Темдгүд тәвлһн.

YI. Герин даалһвр. Шин үгмүд тодлх,  шүлгин тасрха  чеежәр дасх.