Аваз ияртемнәре
презентация к уроку
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Ни өчен?
Тавыш - физик күренеш, ул механик тирбәлешләр рәвешендә тарала.Амплитуда һәм ешлык белән характерлана. Амплитуда тавышның яңгыравык булуын характерлый. Ешлык тон, биеклекне билгели.
Аваз ияртемнәре Кеше тавышына, хайван һәм кош-корт, бөҗәкләр чыгарган авазларга, һәм төрле җансыз предметлар тудырган авазларга охшатып ясалган сүзләр
Аваз ияртемнәрен төркемлә иһа-һа-һай, бә-ә, һау-һау, эм-мә-ә, ләң-ләң, мики-ки, му-у … ка-ка-ка, кыйгак, кикрикүк, кыт-кыт-кыт, пи-би-би, бак-бак, гөлдер-гөлдер… безз-безз , чарр-чарр … чаж-пож, шарт-шорт, гөрс-гөрс, шыбыр-шыбыр, шатыр-шотыр, дырк-дырк, даң-доң, келт-келт, тырр-тырр, зырр-зырр, тик-так, гөбер-гөбер, шалт-шолт, тырр-пырр, кылтыр-кылтыр… дөп-дөп, лап-лап, шап-шап, шак-шык, лакыр-локыр, чап-чоп, тырт-тырт, тып-тып, тыз-быз, тыпыр-тыпыр, мештыр-мештер, мыштыр-мыштыр… ха-ха-ха, хи-хи-хи, үә-үә, мышык-мышык, пыш-пыш, гөж-гөж, мыдыр-медер, эһем, корык-корык, лыш-лыш, чырык-чырык …
Аваз ияртемнәренең төркемнәре 1. Хайван, җәнлек, кош-корт, бөҗәк тавышларын тасвирлый торган аваз ияртемнәре . 2 . Җансыз предметлар чыгарган тавышларга охшатып ясалган аваз ияртемнәре . 3 . Кеше хәрәкәте тудырган тавышка охшатып ясалган аваз ияртемнәре. 4. Кеше тавышына охшатып ясалган аваз ияртемнәре.
Аваз ияртемнәре Тавышларга охшатып ясалган аваз ияртемнәре белән бергә, кеше яки предмет хәрәкәтен, яктылык яки башка билге буенча табигать күренешен “образлы итеп күз алдына китерү өчен” дә төрле и я р т е м н ә р кулланыла. Аларны гадәттә “образ ияртемнәре” дип атыйлар
Образ ияртемнәре 1. Я к т ы л ы к һәм т ө с тасвирлары: ялт, гөлт, ялт-йолт, ялтыр-йолтыр, ялык-йолык, җем-җем 2. Х ә р ә к ә т т а с в и р л а р ы: тыр-тыр, тыз-быз, җил-җил, кәз-кәз, фырт-фырт, мелт-мелт, дерт-дерт, челт-челт, дер-дер 3. Э ч к е с и з е м л ә ү г ә, психик халәткә бәйле тасвирлар: жу, дер-дер, дерт, леп-леп, сулк-сулык 4. К ы я ф ә т һәм характер тасвирлары: фырт .
Иятемнәрнең структур төзелеше а) ялгызак ияртемнәр : гөрс, гөлт, дык, лып, чалт, выжт, дерт, чулт һ.б.; б) парлы ияртемнәр : ялт-йолт, лаштыр-лоштыр, шак-шок, шалтыр-шолтыр, калтыр-колтыр, чыш-пыш; в) кабатланып килгән ияртемнәр : дер-дер, мелт-мелт, кар-кар, кыйгак-кыйгак, тыпыр-тыпыр, кәз-кәз, җил-җил, дөбер-дөбер, шыгыр-шыгыр һ.б.; г) өч компонентлы аваз ияртемнәре : ха-ха-ха, хи-хи-хи, ка-ка-ка, кыт-кыт-кыт һ.б.
Ияртемнәр нигезендә сүз ясалышы Аваз һәм образ ияртемнәре нигезендә фигыльләр һәм и семнәр ясала ала. Я с а л м а ф и г ы л ь л ә р: а) – ла/-лә кушымчасы белән: шарт ла , чыр ла , гөр лә , чың ла , шау ла , мияу ла һ.б. б) – а/-ә кушымчасы белән: шалтыр а , ялтыр а , мөгер ә , күкер ә һ.б. в) – ылда/-елдә кушымчасы белән: чыж ылда , шак ылда , дер елдә , дыр ылда , выж ылда , чәр елдә һ.б. Тезмә фигыльләр ит, кил ярдәмче фигыльләре белән ясала: ялт ит, келт ит, шарт ит, шылт ит, ду кил, мәж кил һ.б. Исем ясалышы: шарлавык, гөрләвек, гөрелте һ.б. Тикшеренүчеләр шулай ук аваз ияртемнәреннән морфологик аерымлану ( конверсия ) юлы белән яки башка ысул белән ясалган түбәндәге исемнәр не дә билгелиләр: күке, тукран, карга, чикерткә, тукмак, йолдыз һ.б.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
![](/sites/default/files/pictures/2016/10/10/picture-828825-1476124198.jpg)
"Аваз ияртемнәре"
Сыйныф: 7 (татар төркеме)Тема: Аваз ияртемнәре.Дәрес тибы: Яңа белемнәрне ачу.Төп максатлар: 1. Аваз ияртемнәре белә...
Аваз ияртемнәре.
7 нче сыйныфта "Аваз ияртемнәре" бүлеген өйрәнүгә 3 сәгать вакыт бирелгән. Бу - беренче дәрес....
Аваз ияртемнәре. 7 класс
Тема : Аваз ияртемнәре.Максат:1.Аваз ияртемнәре белән танышу, аның төзелеше һәм ясалышы, сүзләр ясауга нигез булуы турында белем һәм күнекмәләр формалаштыру;2.Аваз ияртемнәрен ...
![](/sites/default/files/pictures/2021/03/10/picture-946611-1615395314.jpg)
"Кисәкчәләр, ымлыклар, аваз ияртемнәре" (11нче сыйныф, татар теле)
11 нче сыйныфлар өчен "Кисәкчәләр, ымлыклар, аваз ияртемнәре" темасы буенча дәрес планы...
Аваз ияртемнәре турында төшенчә, 7 нче сыйныф
Аваз ияртемнәре турында төшенчә, 7 нче сыйныф...
![](/sites/default/files/pictures/2020/02/03/picture-1214793-1580758162.jpg)
"Аваз ияртемнәре" дәрес планы, презентация
quot;Аваз ияртемнәре" темасы буенча дәрес планы һәм презентация...