КИМ ОГЭ по родному тувинскому языку
материал для подготовки к егэ (гиа, 9 класс)

        ВАРИАНТ 8.        

1-ги кезек.

1.Сѳзүглелди 1 дугаар номчаанын кичээнгейлиг дыӊнаӊар. Артык саазынга (черновикке) кыска бижимел демдеглелдерни 2-3 минута дургузунда кылыӊар.

Сѳзүглелди 2 дугаар номчаанын дыӊнаӊар. Кызыра бижиир эдертигниӊ сѳзүглелин тургузуп эгелеӊер.

Сактып алыӊар!

Кызыра бижиир эдертииӊерге сѳзүглелдиӊ кол утказын болгаш иштики микротемаларныӊ утказын дамчыдар ужурлуг силер.

Кызыра бижиир эдертигниӊ хемчээли 70 сѳстен эвээш эвес, 90 сѳстен кѳвүдевес ужурлуг.

Эдертигни арыг, билдингир, тода кылдыр бижиӊер.

2-ги кезек.

Даш-Чуглур.

1.Манчүрек-Аксын ѳрү чоктап чыдарга, Бел-Орук үстүнде бодунуӊ адын боду-ла сѳглеп чыдар кыштаг бар. 2.Далай деӊнелинден барык-ла 3000 метр бедикте, дендии кадыр кыштаг. 3.Манчүректиӊ баштарынга улуг хар дүжер, адаа талазынга хар чуга боор. 4.Аал хонупку дег черлер шупту ээлиг, ол шагда кижилер кѳжүп-дүжүп, чүгле мал азырап чораан.

 5. Кыжын хем тыныжы соок, хыраалаар, а бедикче үне бээрге, сүт безин доӊмас, чылыг. 6.Ол кыштагга хонган кижилер «ѳг хондурар чер тыпты бээр, аяк салыр чер тывылбас» дижир турган. 7.Эртен аякка суг кудуп алгаш, даштыгаа чунуп алыр дээш, ону иемдик черге шын эвес салып каарга, дѳвүн шыӊдыва чуглуп бады баар – бо хире кадыр оран-дыр. 8.Часкаар хар эрип турда, хой-мал кылаштаарга, даш чуглуп турар.

9. Чиӊгис Айтматов «Теве караа» деп номунда «ѳгбелерим Эне-Сайга чурттап чораан. 10.Мал-маганын чутка алыспас дээш, үргүлчү кыр кырынга кыштаар. 11.Оон кыргыс деп атка чединген» деп бижээн. 12. «Бедик даг, мээстерге хат хадып кааптар, хар чыдар эвес, чеже-даа шээр чүве тодуг-догаа дешкилежип кыштаар» деп чугаа шын. (О.Борбак).

 2.Предикаттыг тѳвүн шын бижээн домактыӊ дугаарын айыткан харыыны тывыӊар.

1) Мал азырап чораан.

2) Дендии кадыр кыштаг

3) Хем тыныжы соок.

Харыызы: _____________________

    3. 2,7,12 дугаар домактарныӊ аразындан ат домааныӊ дугаарын айыткан шын харыыны тывыӊар.

Харыызы: _______________________

     4. Солагай талазында бижик демдектеринге хамаарышкан дүрүмнерни болгаш оӊ талазында домактарны номчуӊар. Дүрүм бүрүзүнге дүгжүп турар бижик демдектериниӊ дугаарын адаанда таблицага саннар-биле айтыӊар.

Харыызы:

5. Дефистеп бижиир нарын сѳстерниӊ дугаарларын айтыӊар:

Манчүрек(1)Аксын ѳрү чоктап чыдарга(2) Бел(3)Орук үстүнде бодунуӊ адын      боду(4)ла сѳглеп чыдар кыштаг бар. Мал(5)маганын чутка алыспас дээш, үргүлчү кыр(6)кырынга кыштаар.

Харыызы: __________________

6.Орфографтыг сайгарылга.

Бердинген сѳстүӊ шын бижилгезин тайылбырлаӊар: иемдик

Харыызы: ____________________________________________        

7. Сѳзүглелден ѳк-биле адаар-даа болза, Ъ (кадыг) демдээн биживес үш чижектен ушта бижиӊер.

Харыызы: ________________

    8. Домакты литературлуг дылдыӊ нормазынга дүгжүп  турар кылдыр эде   тургузуӊар.

Харыызы: ____________________________________

9. 1,2 дугаарлыг домактардан хамааржылга холбаалыг сѳс каттыжыышкыннарын ушта бижиӊер.

Харыызы: _____________________________________________________

10. Сѳзүглелдиӊ кол бодалын илередип турар домактыӊ дугаарын айтыӊар.

1) 1

2) 6

3)  7

4) 8

Харыызы:_________________

11. 5 дугаар домакта дылдыӊ кандыг чурумалдыг аргазы ажыглаттынганын тодараткаш, ону ушта бижиӊер.

Харыызы: _________________________________

12. Морфемниг сайгарылга: баштарынга.

3-кү кезек.

2-ги кезекте номчаан сѳзүглелиӊерге даянып, чурумал хевиринге чогаадыгны харыылар бланкызынга бижип күүседиӊер.

13. «Мээң Тывам» деп темага чурумал хевиринге чогаадыгдан бижиӊер. Бодуӊарныӊ бодалыӊарны бадыткаары-биле бердинген сѳзүглелден болгаш тыва литературадан ѳске-даа чижектерни киирерин утпаӊар. Чогаадыг 70-ден эвээш эвес, 90-дан кѳвей эвес сѳстүг болур ужурлуг.

Бижимел ажылыӊарны билдингир, тода болгаш арыг кылдыр күүседиӊер.