Конкурс "Давсн цагин хаалгар" ("По следам прошлого")
план-конспект

 Викторин давуллһн. Эн нааднд 2-3 өрк-бүл орлцна. Наадк өрк-бүлмүд эн наадыг хәләнә, орлцачнриг дөңгнә. Нааднд орлцҗах өрк-бүл болһн эврә йилһвр темдгтә (эмблема)  болх зөвтә.

          Һардач орлцачнрин нер-усинь келҗ өгнә, эдниг өрк-бүлин ширә эргәд суутн гиҗ дуудна. Һардач өрк-бүл болһниг нааднд орлцҗахинь йөрәһәд, наадндан ик күцәмҗ бәрхинь дурдв.

Күүкдт сурвр. Мана Таңһчин нер заатн. (Хальмг Таңһч)

Өрк-бүлд сурвр. Хальмг – юн улсв, альдас эдн ирсмб? (Өөрд улс – хальмг улсин өвкнр. Өөрд улс Моңһлын барун үзгт бәәршлҗ йовсмн. «Хальмг» (халимаг) гисн үг  тюрск үг болҗана. Эн «әңгрсн» («салһгдсн») гисн чинртә. Өөрд улс XVIII зун  җиләс хальмгуд гиҗ келгднә.)

Күүкдт сурвр. Кезәнә хальмг улс дөрвн зүсн мал өскдг бәәҗ.  Дөрвн зүсн малын нерд заатн. Ямаран тус эдн күргдгинь келҗ өгтн. (Үкр, хөн, мөрн, темән. Эн дөрвн зүсн мал мах, үс, тос, ноос өгнә. Темән, мөрн юм зөөнә.)

Өрк-бүлд сурвр. Юңгад хальмг улс оньдин нүүһәд йовдг бәәсмб? (Нег һазрт бәәхлә, му юмс, шулмс наалддм гиһәд сандг бәәҗ. Һол учрнь болхла - сән һазр, малдан сән идг хәәһәд нүүдг бәәҗ).

Күүкдт сурвр. Хальмг Таңһчин хотл балһсна нер заатн. (Элст балһсн).

Өрк-бүлд сурвр. Кезә хальмг улс эврәннь сән дурар Әрәсән ханьд орсмб?

(1609 җилд ноха сарин 20-д хальмг улс сән дурар Әрәсән ханьд орсмн).

Күүкдт сурвр. Тана өмн зург бәәнә. Эн күүнә нер келтн. (Зая-Пандита).

Өрк-бүлд сурвр. Кезә өөрд улсин Тод бичг һарсмб? Кен энүг үүдәсмб? (1648 җилд Зая-Пандита өөрд улсин Тод бичг тогтасмн).

Күүкдт сурвр. Хальмг улсин сән өдрмүдин нерд заатн. (Зул, Цаһан сар, Үр сар).

Өрк-бүлд сурвр. Зул, Цаһан Сар, Үр Сар давуллһна авъяс келҗ өгтн.

1. «Ээҗин авдрин нуувр» - марһан

Күүкдт даалһвр. Авдрас кезәңк цага бәәцин юмс,  ааһ-сав, хувц һарһна. Күүкд эднә нерд чикәр елҗ өгнә. (Бортх, тевш, тавг, ааһ, күв, донҗк, хәәсн, маля, һанз, ширдг, махла, бүс, бүшмүд).

Өрк-бүлд даалһвр. Бүл болһнд «Кезәңк цага хувцн» гидг кроссворд өггднә. Кенә бүл тәәлвринь шулун олна, теднә бүл диилвр бәрнә.Иим кроссворд хәләһәчнрт болн дөңнҗәх улст өгч болҗана.

Горизонталяр:

1. Күүкд улсин үвлин махла. 2. Күүкд улс гүрсн үсндән өмсдг һадр.

3. Бүшмүд дор өмсдг юмн. 4. Үвлин арсар уйсн деерк хувцн.

5. Бүшмүд  деер өмсдг кеермҗ.

Вертикаляр:

1.Залу күүнә өмсдг хувцн.

Хәрүнь:

Горизонталяр: 1. Бүсләч. 2. Шиврлг. 3. Манишк. 4.Девл. 5. Бүс

Вертикаляр: 1. Бүшмүд.

        Математическ марһан

Өрк-бүлд даалһвр.  Тооһин даранд зөвшәрүләд, зүн  столбикин үзгүдиг барун  столбикд орулад,   бичтн. Ямаран үг болсинь, умштн.

6

1

3

2

4

5

7

Күүкдт даалһвр. Цегмүдиг негдүләд, ишкә герин бәәдл зуртн.

        *   *

        *        *

        *        *        *        *

        *        *

                *

        *                        *

                *        *     *                *        *        *        *

        *                        *

              *                 *

        *                *        

   *          *                *        *

  *          *        

        *                *        

   *        *

        *                *

        *        *        *        *        *

Өрк-бүлд даалһвр. Тана оньгт тоота үлгүрмүд өггдҗәнә. Хәрүһинь олтн. Хәрүнь Элст балһснта залһлдата темдгүд медүлҗәнә. Ямаран темдгүд медүлҗәхинь зааҗ келтн. Кенә бүл шулун хәрүһинь олна, тер диилвр бәрнә.

        5 -  4 =        1 + 1 =

        4 + 4 =        7 – 7 =

        3 + 3 =         4 – 3 =

        2 + 3 =         2 – 2 =

        Олзлгдсн литератур

1. «Цецн булг» Эрнҗәнә К. Элст, 1985җ.
2. «Калмыки» Эрдниев У.Э., Элст, 1985җ.
3. «Народные обычаи калмыков» Ользеева С.З. Элст, 2000җ.
4. «Родной край» Аюшева Ц.Н., Элст, 2000 җ.
5. «Теегин республик» Бадмин А.В. , Элст, 1981 җ.

27 – гч тойгта «Теремок» гидг бичкдүдин сад

Муниципальное  дошкольное  образовательное учреждение

«Центр развития ребенка – детский сад №27 «Теремок»

(эк- эцкнрт)

(для родителей)

                                                                   Белдәд давулснь:

                                                                   Бадмин Манҗин Галя

                                                                    немр эрдм-сурһулин багш

Э Л С Т - 2018