конспект урока
план-конспект урока (6 класс)

Тема: Евěрлев сăмахě.

Пěлÿ тěллевě: 1.Мěн вăл евěрлев сăмахě;

                               2.Мěнле мелпе пулать;

                               3.Синтаксис палли.

Урок тěсě: Çĕнĕ темăна ăнлантармалли урок.

Сапăрлăх тěллевě: Калаçура тата çырура евěрлев сăмахěсемпе тěрěс усă   курасси, çут çанталăка сăнама вěренесси.

Пуплеве аталантарасси:

 -  ачан çыхăнуллă пуплевне аталантарасси;

 -   текст тăрăх ěçлес хăнăхăвне аталантарасси;

 -   пěтěмлетÿсем тума хăнăхтарасси;

 -   тупмалли юмахсемпе ěçлесси;

 -   сасăпа илемлě вуласси;

 -   евĕрлев сăмахĕсене тупасси;

 -  ÿкерчĕк тăрăх ĕçлесси;

 -   ыйтусем çине хуравласси;

-   хайлав çырма хатěрленесси, сăмах çаврăнăшěсемпе усă курасси.

Аталану тěллевě:

  -   ачасан шухăшлавне аталантарасси;

• юрă итлеттерсе ачасен çут çанталăка юратас туйăма аталантарасси.

Урок мелěсемпе меслечěсем:

• учитель сăмахě;
• тишкерÿллě вулав;
• ыйту-хурав;
• калаçу;
• пěрин хыççăн тепри вулани;
• шырав ěçě;
• ăшри вулав;
• ушкăнпа ěçлени;
• прблемăна ушкăнпа сÿтсе явни;
• пултару ěçě;
• слайдсемпе ěçлени;
• танлаштару;
• словарь ěçě;
• ачасен пěтěмлетěвě;
• хăвăрт хурав;
• учитель пěтěмлетěвě;
• урок темине çывăх суйласа илнě юрă;
• магнитофонпа усă курни

Курăмлăх хатěрěсем:

компьютер, мультимедиа проектор, экран, магнитофон, кассета «Хĕл илемĕ», магнитофон;

урокра усă курмалли слайдсем;

тест

Словарь ěçě: Евěр,евěрлě—похожий, схожий, подобный.

                         Евěрлев сăмахě—подражательные слова.

с                                                                                                                                    х

а                                                                                              у

с                                                                                             с

--                                                                                            к

ч                                                                                            а

ě                                                                                            н

в                                                                                            ă                      

е                                                                                            в

                                                                                              а

ш      

ă                                                                                            п

в                                                                                            ě

-                                                                                             л

ш                                                                                           т

а                                                                                            е

в                                                                                            р

а                                                                                            ет            

ЯЯяя

   1. Тупмалли юмахсен тупсăмне тата евěрлев сăмахěсене тупăр.

1. Лăпсăр-лапсăр кинěм пур,килен-каян чуп тăвать.   (Ал шăлли)

2. Шăнкăр-шăнкăр туй килет.   (Кăвар туртни)

3. Хÿри тукмак, шăлě шак-шак.   (Кашкăр)

4. Ши! кайрě, пи! кайрě, çÿле кайрě, йăва çавăрчě, çăмарта турě.   (Хăмла)

5. Йăлтăр-йăлтăр, шăнкăр-шăнкăр, вěл-вěл!   (Çуркунне)

6. Ак-ланк, чак-ланк, шăл-танк, таш-ланк.   (Çăра)

7. Унта та чк! чк!, кунта та чк! чк! тăмпи, тăмпи, тăмп! тăмп!    (Тумлам)

8. Ши! шăхăрчě, пи! турě, çăка хыçне пытанчě.  (Аслатипе çиçěм)

9. Лăпсăр-лапсăр лăпăска, хирěç пулана ачашлать.  (Çил)

2. Тивěçлě евěрлев сăмахěсем хушса çырăр:

• …шăхăрчě  (шик)

• …чěкеçсем  (чěвěл-чěвěл)

• …улать  (у-у-у)

• …кашлать  (каш-каш)            
• …шакаççě  (шак-шак)
• …вěлкěшет  (вěл-вěл)
• куçě… тăвать  (мăч-мăч)
• … калаç  (шăкăл-шăкăл)
• ялав… вěçет  (вěл-вěл)
• килти… кушак  (мăр-мăр)
• юр… ÿкет  (пăт-пат)

3. Синктасис палли. Предложенисенче евěрлев сăмахěсем мěнле членсем пулаççě?

1)Вăш-вăш çил чÿрече каррисемпе вылять.(определени)

2)Ман çине кăн-н пăхрě. (обстоятельство)

3)Пуçтарас çак лăпăр-лапăрсене. (дополнени)

4)Салтак юррин ян-янě илтěнет вăл аякра. (подлежащи)

5)Шывě те шăнкăр-шăнкăр. Çилě те вăштăр-вăштăр. (

4. Физкультура тăхтавě туса илни

Вěçрě салакайăк,

Ларчě çул çине,

Сиккелет пит çăмăл:

Чăлт,чăлт,чăлт!

Сиккелет, çÿрет вăл,

Пěрчěсем пухать.

Юррине юрлать вăл:

Чим,чим,чим!

Сиккелех, вěçех эс:

Чăлт,чăлт,чăлт!

Юрруна юрла эс:

Чим,чим,чим!

Евěрлев сăмахěсене çырура çырасси:

• Сасă вăрăммăн илтěннине палăртма икě-виçě пěр пек сас палли çырма юрать. Ун пек чухне пěр пек сас паллисем хушшине кěске йěр лартаççě:

                  ши-и-и! шан-н, ту-у-ут!

• Сасă е хускану вăйлă пулнине палăртма евěрлев сăмахě хыççăн кăшкăру палли лартаççě, малалли сăмахне пěчěк сас паллипе пуçласа çыраççě:

              Вăл мана çанăран карт! туртрě.

• Сасăсем темиçе хут е тěрлě майпа пулнине палăртма евěрлев сăмахěсене кěске йěрпе çыраççě:            

              вěл-вěл, кăн-кан, йăлтăр-ялтăр.

5. Экран çинче предложенисем, сирěн сиктерсе хăварнă евěрлев сăмахěсене тупмалла.

• Лисукпа Верук савăнăçлăн (…-…) калаçса утаççě.
• (…-…) çил чÿрече каррисемпе вылять.
• Çав вăхăтра грузовик (…-…-…!) кăшкăртрě.
• Халăх (…-…!) кěрлесе кайрě.
• Витерен кăларнă ěнесем пуçěсене çěклесе(…-…) сывласа илеççě.
• Сасартăк урам енчи хапхаран(…-…-…) шаккани илтěнчě.
• (…-…,…-…) вěлкěшеççě кěпе аркисем, (…-…) шăнкăртатаççě кěмěл тенкěсем, (…-…-…) пěр харăс сасă параççě хěрсен аттисемпе пушмакěсем.

Тěслěх:

(шăкăл-шăкăл; вăш-вăш; тут-тут-тут!; кěр-р!; мăш-мăш; шак-шак-шак; вăр-р, вăр-р, шăнкăр-шăнкăр, шак-шак-шак).

6. Вăйă выляса илěпěр.Кашнин сас-чěвне, шăв-шавне, хусканăвне тупăр?

7. Графикăлла диктант. Евĕрлев сăмахĕсем мĕнле член пулнине графика туса кăтартăр.

   Ивансен хам-хамĕ(подл.), шăкăл-шăкăл калаç(обст.), шăнкăр-шăнкăр çăл куç(опред), янкăр тăрă(опред.), шан-н тутарчĕ(обст.), мăкăртатакан ача(опред.), утти чăштăр-чăштăр(сказуем.), калаçтарас çак чĕвĕлтисене(доп.), çăтăр-çăтăр илтĕнет(под.).

обст.

доп.

опред

  сказ.

под.

8. Тÿнтермĕшсене тепĕр май çавăрса

 (тÿрлетсе) вулăр.

Улăхра шапа вĕçет,  (кайăк)

Пулă уй-хирте пырать. (трактор)

Трактор кÿлĕре ишет,  (пулă)

Кайăк нăрăран тарать. (нăрă шапаран)

Ку-ку! Ку-ку тенине    (ку-ка-ре-ку!)

Илтрĕ сурăх ирхине.

«Лайăх юрă, - терĕ, - ку».

Макăрчĕ: «Ку-ку, ку-ку».  (ме-ме-ме!)

Шăши тытнă кушака    (кушак)

Пĕрре тĕксĕм каçхине.

Çăмламас упа çÿрет:    (йытă)

«Хам-хам-хам!» - тесе вĕрет.

Ăна йытă хăратать:    (упа)

«У-у-у!» - тесе улать.

                          П.Ялкир.

9. “ Хěл илемě” юрра итлесе унти евěрлев сăмахěсене палăртасси.  

                        Хěл илемě

Сăвви И.Тукташăн                Кěвви А.Орлов-Шуçăмăн

Вăш-вăш, вăш-вăш, ай, çил вěрет,

Каш-каш, каш-каш вăрман кашлать.

Шур сухаллă Хěл мучийě

Питрен-куçран, ай, хыпашлать.

Ух! шеремет.

Çил ачисем сиккипелле

Кěртсем тăрăх чупкалаççě.

Мěнпур хăрăк туратсене

Турта-турта хуçкалаççě.

Шарт! тутараççě.

Армак-чармак ват юманě

Шухă çилпе, ай, тавлашать.

Чěрик-чěрик чěриклетсе,

Аллисемпе сулкалашать.

Ух! тăрмашать.

Тулли уйăх пěлěт çине

Хуллен-хуллен шуса тухать,

Лăпкă-лăпкă ялсем çине

Ылтăн-кěмěл пěрчи сапать.

Их! сапалать.

Килте “Хěллехи вăрман” ятлă сочинени çырăр.

Тест

(тăватă хуравран пěри кăна тěрěс)

1. Çут çанталра пулса иртекен сас-чěве, шăв-шава, тěрлě сăнлăхсемпе хусканусене евěрлесе кăтартакан пуплев пайне

1.1.    Глагол теççě

2. Паллă ячě теççě
3. Наречи теççě
4. Евěрлев сăмахě теççě

2. Хăшě евěрлев сăмахě

1. Шăнкăртатать
2. Ах!
3. Куккук
4. Пěт-пěл-тěк

2. Сас-чÿ е хускану хăвăрт пулнине палăртма евěрлев

сăмахěсенче сасăсем мěнле пулаççě?

5. Кěске
6. Вăрăм
7. Пěчěк
8. Сарлака

3. Сас-чỹ е хускату тăсăмлă пулнине палăртма евěрлев сăмахěсенче сасăсене мěнле калаççě?

1. Тăсса
2. Кěскетсе
3. Вăрăмлатса
4. Вěрсе

4. Сас-чÿ е хускану нумая пынине, темиçе хут е тěрлě майлă пулнине палăртма евěрлев сăмахěсене мěнле калаççě?

1. ик-виçě хут тата мăшăрлатса
2. Пěр хут
3. Тăсса
4. Кěске

5. Евěрлев сăмахěсем

1. Вěçленеççě
2. Сăпатланмаççě
3. Предложени членěсем пулаççě
4. Вěçленмеççě, сăпатланмаççě, предложени членěсем пулаççě.

6. Евěрлев сăмахě ытларах мěнле пуплев пайěсемпе çыхăнса тăрать, вěсене ăнлантарать?

1. Япала ячě, наречи
2. Глагол, местоимени
3. Япала ячě, глагол, паллă ячě
4. Паллă ячě, татăк

7. Çырура  евěрлев сăмахěсенче сасса вăрăм илтěннине мěнле палăртаççě?

1. Ик-виçě пěр пек сас палли çырма юрать
2. Пěр сас палли çыраççě
3. Кăшкăру палли лартаççě
4. Нимěнпе те палăртмаççě

8. Сасă е хускану вăйлă пулнине палăртма евěрлев сăмахě хыççăн мěн тумалла?

1. Икě сас палли çырмалла
2. Ыйту палли лартмалла
3. Кăшкăру палли лартаççě
4. Сăмах хыççăн кăшкăру палли лартаççě, малалли сăмахне пěчěк сас паллипе пуçласа çыраççě.

9. Сасăсем темиçе хут е тěрлě майпа пулнине палăртма евěрлев сăмахěсене

1. Тирепе çыраççě
2. Кěске йěрпе çыраççě
3. Нумай точка лартаççě
4. Скобкăпа çыраççě

10. Евěрлев сăмахěсен çак сасă тытăмě(хухухх) хăш йěркери сăмахпа килěшÿллě пулать?

1. Пик-пик
2. У-у-у
3. Йăлтăр
4. Кăчăрт

11. Чěвěл-чěвěл

1. Курак
2. Шăнкăрч
3. Чěкеç
4. Чакак

12. Хăш йěркери евěрлев сăмахне тěрěс çырнă?

1. Вěллллл!
2. Тууут
3. Ши-и-и!
4. Янн

13. Евěрлев сăмахě мěнле пуплев пайěпе çыхăннă?

Вăш-вăш çил чÿрече каррисемпе вылять.

5. Глагол
6. Япала ячě
7. Паллă ячě
8. Местоимени

14. Панă предложенири евěрлев сăмахě мěнле член пулать?

Лăпсăр-лапсăр кинěм пур, килен-каян чуп тăвать.

9. Дополнени
10. Определени
11. Подлежащи
12. Обстоятельство

15. Тěслěхри евěрлев сăмахě мěне пěлтерет?

Вăл мана çанăран карт! туртрě.

13. Сасса
14. Хусканăва
15. Шава
16. Евěрлеве.