Сценарий мероприятия, посвящённого Международному Дню грамотности (на марийском языке)
методическая разработка

                                                            "Утверждаю"

                                                                                директор школы

                                                                                           _________И.Г. Карпова 

Лингвистический кросс.

(Сценарий мероприятия,

посвящённого Международному Дню грамотности)

Цель: -тунемше-влакын шинчымашыштым да моштымашыштым терген лекташ;

          -усталык шÿлышым вияҥдаш;

         -шочмо йылмын поянлыкшым шымлаш;

         -йоча-влакым шочмо йылмым шымлаш кумылаҥдаш;

Оборудований: ямдылыме картычке-влак, проектор.

Класс: школысо покшел звенолан

Паша радам.

I. Туныктышын мутшо.

Грамотлык тӱнямбал кече 8 сентябрьыште - идымыште палемдалтеш. Тӱнямбал тунемдымылыкым пытарымаш конференцийыште, кудыжо 1965 ийыште Тегеран олаште сентябрьыште эртаралтын, образований министр темлыме почеш Грамотлык тӱнямбал кечым 8 сентябрьыште - идымыште палемдаш келшыме. 1966 ийыште ЮНЕСКО тиде кечым увертарен. 8 идым - тиде конференцийым торжественно почмо кече.

Руш йылме моткочак поян. Теве тыгай мутым вел налаш «шиншилла» але "двадцатичетырёхбуквенное" чынжымак  24 буква гыч шога.

А кузе теве тыгай фразым умыландараш:  Косил косой косой косой косой Косой.

Давайте разберёмся с фразой: глагол, прилагательное (синоним кривой), существительное (инвентарь), прилагательное (промахивающийся), прилагательное (с косоглазием), имя собственное (заяц в сказках).

В итоге мы получим: Страдающий косоглазием заяц резал траву испорченной косой и постоянно промахивался.

Мемнан шочмо марий йылмат поян, пешак сылне да шыма. Таче ме тендан дене марий йылмым палымынам иктешлена. Эн ондак Валерия Зайниева меланна Валентин Колумбын «Шочмо йылме» почеламутшо гыч ужашым лудын пуа.

Валерия Зайниева

Таче мемнан модмаштына кум тÿшка уло. Тиде _____________________________,   ________________________________, _____________________________. Тугак таче тыште полышкалыше-влакат (болельщик) улыт. Нуно шке йÿкыштым келшышые

ÿшкалан пуэн кертыт.

Мутым пуэна тÿшка-влаклан. Нуно шкенышт дене палдарат.

II. Кросслан ямде улыда? Карандашда пÿсö мо?

Кÿлеш буквам шындыза:

1.  шан__ык                  имн__е                шöртн__ö                    вын__ем

     вын__ык                  арн__я                 Коз__модем__нск           лудн__ем

2.  ад__ютант              с__езд            ор__еҥ

     под__езд                 пöр__еҥ           Тор__ял           

III. Могай буква?

Э але Е

1.  ку__                         черл__             чодырасе ру__м

     а__родром               пал__               мый ру__м

А але Я

2.  парн__              шол__ш             омыю__

    пырн__              сÿ__н                  оде__л

IV. Препинаний знакым чын шындыза, могай правилылан каласыза.

1-ше паша.

А.  Кочай мый телылан терым тöрленам.

Б. Ала-молан ачай омем мок шу.

В. Авай йöраталме авай кузе мый тыйым йöратем!

2-шо паша.

А. Миша мом тыште ыштылат?!  йодо сыренрак Миля.

Б. Ончылно кайыше пелештыш  Корно, корно, куш тый наҥгает?...

В. Да, тудо тыштак шылын  мане Степан.

V.  Блиц – турнир.

Вашке вашмутым пу.

1. Алфавитын икымше букваже .      (А)         

2. Эн весела еҥ, пöрт леведышыште ила.   (Карлсон)           

3.  I-ше марий писатель.      (С.Г. Чавайн)           

4.  «Таче мыйын шочмо кече ….»   Почеламутын авторжо.    (Йыван Кырля)               

5.  Икымше марий актер.           (Йыван Кырля)                     

6.  Мемнан ялеш шочын – кушшо тале писатель – драматург.   (Юрий Байгуза)                       

7.   Йомакысе герой, пу гыч ыштыме рвезе.   (Буратино)                       

8. Марий калык могай калык тÿшкаш пура?   (Фино – угорский тÿшка)                         

 9. Марий Элын  рÿдер олаже.         (Йошкар - Ола)               

VI. Калыкмутым каласе.

Мый лудам калыкмутын тÿҥалтышыжым, те мучашыжым шуеда. Кажне

палыме – ик баллым пуа.

1. Ава -…..     (кава)     

2.  Нылле ик гана висе, …..       (ик гана пÿч)         

3. Кинде чылалан ……               (вуй)           

4. Ава кумыл кече……                (дечат шокшо)           

5. Тÿҥалме пашатым …..            (мучашке шукто)           

6. Тунеммаште……          (вий)        Знание - сила   

7. Вашкет гын, …….         (еҥым воштылтет)         

8. Илышым илен эртараш, ……..    (пасум лекташ огыл)           

9. Ӱпшö кужу, да……                       (акылже кÿчык)

VII. Марий калыкын пале – влак.

Марий калыкын пале – влакым (приметы) каласыза.

VIII. Пале мутым (прлагательное) таҥастарыме да превосходный степеньыш шындыза.

Ошо

(ошо – ошырак але утларак ошо – эн ошо але ошо дечат ошо)

IX. Йöҥылышым тöрлыза.

1. Йÿр – влак тÿрло улыт.         (собирательный существ. только ед. числаште)

2. Вич еҥ каят.

3. Мый школыш каена.

4. Шуко еҥ – влак погыненыт.

5. Ӱстембалне ошо кинде кия.

6. Ӱдыр – влак олыкышто погат мотор дечат мотор пеледышым.  (сказуемый предложенийыште мучаште шога)

X. Иктешлымаш.

Пытартышлан поэт Василий Элмарын почеламутшо дене каласынем.

Марий ешеш илен мый кушкым
Улам марий! Марла ойлем.
Кузе умлем изамым – рушым,
Тудат тугак умла мутем.
Чылан умлат! Тугай элемже:
Якут ойла – умла грузин.
Кертам мый йӱкын моктаненже,
Улам советский гражданин!

XI. Саламлымаш.

Тушто – влак.

Кидыш налын ончалам –

Шке тÿсемым вик ужам.        (Воштончыш)

Изи Мичу шогылтеш,

Упш йымачше чуч коеш.

Кö гын тудым вашлиеш –

Ончыланже лап лиеш             (Поҥго)

Телым оҥжым кадыртен,

Лум ÿмбачын коштеда.

Кеҥеж шумек пÿгырнен,

Улак верыште шога.                (Ече)

Чондымо чонаным туныкта.         (Книга)

МБОУ СОШ д. Большесухоязово

Сценарий мероприятия, посвящённого

Международному Дню грамотности.

(Грамотлык тӱнямбал кечылан конкурс сценарий)

                                                                                   Выполнила: Шамуратова

                                                                         Инна Константиновна

2021г.