"Туган як җырчысы"
творческая работа учащихся (10 класс)

Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение  Алпаровская средняя общеобразовательная школа

 Алькеевского муниципального района РТ 

       Межрегиональная научно-практическая конференция школьников имени                      

                                                       Туфана Миңнуллина        

                                   Секция:”Үзем сайлаган язмыш”

                 Тема:   Шамил Маннапов – туган як җырчысы...

                                                                      Эшне башкаручы: Бикмухаметова Азалия Фәнис кызы,

                                                                      Әлки район  Алпар урта гомумбелем мәктәбенең                          

                                                                      10 нчы сыйныф укучысы

                                                                       Җитәкче:Гиниятуллина Гөлсирә Фоат кызы,

                                                                       Әлки район  Алпар урта гомумбелем мәктәбенең                                

                                                                       туган (татар)тел һәм әдәбият укытучысы                                                                                                                                                              

                                                      Казань, 2025

 Эчтәлек

I.Кереш..........................................................................................................3-4

     Эзләнү эшенең өйрәнү объекты.

Максат һәм бурычлар.

II.Төп өлеш. Туган  як җырчысы

2.1.Ш.Маннаповның тормыш юлы..............................................................5-7

2.2.Шагыйрьнең иҗади эшчәнлегенә гомуми күзәтү...............................7-12

III.Йомгак

3.1.Ш.Маннаповның күпкырлы эшчәнлеге,әдәби иҗатының асыл сыйфатлары.......................................................................................................15

3.2.Ш.Маннапов иҗаты – дәвамлы иҗат..................................................15-16

IV.Кулланылган әдәбият исемлеге.............................................................17

V.Кушымта......................................................................................................18

                                                                                                                                   3

    Кереш

       Чал тарихлы борынгы, әмма елдан-ел яшәрә-ямьләнә баручы данлыклы Әлки төбәге һәртөрле талантларга, шул исәптән, әдәбият-сәнгать әһелләренә дә бик бай. Бер уйласаң, гаҗәп тә түгел: бу яклардагы табигатьнең искиткеч гүзәллеге,  мәгърур таулар итәгеннән ургылып чыккан саф сулы, шифалы меңнәрчә чишмәләрнең кабатланмас аһәңе, иксез-чиксез киңлекләрне биниһая озын һәм көмеш тасмадай иңләгән Чирмешән суының төрле төсләргә кереп агышы, сихри балкышы, мөгаен, илаһи җыр булып күңелләргә мәңгелеккә күчкәндер!

    Чыннан да, кемнәр генә, нинди шәхесләр генә чыкмаган әлеге хикмәтле-уңдырышлы туфрактан?!

    Шулар арасыннан төбәгебезнең үзенчәлекле шагыйре – чичәне, тапкыр сүзләр – афоризм-гыйбарәләр остасы буларак танылган бер күркәм шәхесебез – Шамил Маннапов исемен тирән хөрмәт, зур ихтирам хисләре белән телгә алабыз.

Актуальлеге: әлеге эзләнү  эше бүгенге көндә бик актуаль, чөнки якташ күренекле шәхесләребезне онытмаска, әсәрләрен киң җәмәгатьчелеккә җиткерергә, яшь буынга иҗат мирасын тапшырырга. Мин бу хезмәтне башкарганда, шагыйрьнең китапларыннан гына файдаланмаска, ә туганнары, аны белгән кешеләр белән очрашып кызыклы вакыйга, фактларны туплауны да фәнни эшнең максатына керттем. 

Хезмәтнең төп максатларыы:

     1. Якташ, авылдаш шагыйрь Шамил Маннаповның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу.

    2. Иҗатының төп темаларын ачыклау.

    3. Поэзиясенең үзенчәлекләрен ачу һәм күрсәтү.

Гипотеза:Ш.Маннаповның тормыш һәм иҗатын өйрәнеп, башкаларга ирештерү.    

Эзләнү эшенең объекты – шагыйрь Шамил Маннапов 

 Эзләнү эшенең предметы – шигырь җыентыклары, каләмдәшләренең истәлекләре.

                                                                                                                                    4

Бурычлар:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

1. Темага кагылышлы чыганакларны өйрәнү;
2. Шамил Маннаповның шагыйрь булып җитлегү сәбәпләрен ачыклау;
3. Шагырь турында замандашларының истәлекләре белән танышу;
4. Укучыларда Шамил Маннаповның тормышын һәм иҗатын өйрәнүгә кызыксыну уяту.

 Хезмәтнең теоретик һәм гамәли әһәмияте.

     Әлки төбәгеннән чыккан күренекле шәхесләребезне һәм аларның әсәрлә-рен     белү мәсьәләсе – хәзерге көндә иң актуаль, аны яшь буынга җиткерү әһәмияте җитди проблема булып тора.

 Эзләнү эшнең структурасы:

  1.Шамил Маннаповның тормыш юлы һәм иҗаты.

  2. Иҗатының төп темалары.

  3. Поэзиясенең үзенчәлеге.

Материал һәм чыганаклар.

Йомгаклау өләшендә,хезмәтнең эчтәлегеннән чыгып,гомуми нәтиҗә ясалды.

Киләчәктә без Ш.Маннапов хакында тулырак мәгълүмат тупларга хыялланабыз.Иншалла, бу изге ниятебез тормышка ашар дип уйлыйбыз.

Кулланылган чыганаклар исемлегенә эш барышында кулланылган әдәбият татар алфавиты тәртибендә язылды.

5

   Төп өлеш. Туга як җырчысы

2.1.Ш.Маннаповның тормыш юлы

         Туган ягым, онытылмас як...

         Туган җирнең бер кисәге ич мин:

         Канда сихәт биргән чишмә суы,

         Тәндә-икмәк белән сеңгән нуры,-

          Шушы җиргә тартылмыйча нишлим?!

Якташыбыз, шагыйрь Ш.Маннапов язган бу юлларны , аның туган ягына мәхәббәте һәм рәхмәте гимны дип кабул итәргә мөикин. Кече Ватаны белән канкәрдәшлеген тойган хәлдә ул авылдашларының бүгенгесе өчен борчыла, киләчәген фаразлый,үткәннәрен барлый. Шагыйрьнең туган ягына мондый мөнәсәбәте балачак истәлекләре белән өретелгән. Гомумән балачак түгел бу, ә бәлки нәкъ менә сугыш арты чорында үскән, өлкәннәр белән бергәләп тамак туклыгын тигез кайгырткан гап-гади бер авыл малаеның кабатланмас балачагы. Анда тирә-як табигатенең авазлары, төс – буяулары.

                                         Иген кыры – кеше гомере сыман:

                                         Язын – сабый чагы.

                                         Хәтфә кебек уҗым-чәчләреннән

                                         Илләр сыйлый аның.

                                         Җәен уйный,дулкынлана басу –

                                         Яшьлек дәрте анда.

                                         Күз яшедәй чыклар була таңда –

                                         Гыйшкы бардыр җанда.

                                         Инде әнә сабырланган,тынган,

                                         Башын түбән иеп.

                                         Каушауларны сабыр гына көткән

                                         Җиткән кызлар кебек.

6

                                                           Иген кыры – кеше гомередер ул,                                                                                                                                                                                                                 

                                          Моңы җанны били.

                                         Буразнада аунап үскән чаклар

                                         Онытырлыкмыни?!.

                                         Шул кырларның йөрәк тибешеннән

                                         Мин ритмны сиздем,

                                         Тургайларның дәртле көен тыңлап,

                                         Шигъриятне сөйдем.

                                         Шуңадырмы дөньям ямьле иткән

                                         Серле таңнарым күп.

                                         Иген кырың әгәр булмый икән,

                                         Гомерең заядыр күк...

                                                                       (“Иген кырың әгәр булмый икән...”)

            Бу шигырь юлларын җаны-тәне белән туган җиренә, туган туфрагына, авылына дан җырлаучы, гади татар шагыйре Шамил Маннапов Мәгыйз улы язган.

       Башкаларныкы кебек, аның да биографиясе гади. 1938 нче елның 1нче гыйнварендә Татарстан Республикасы Әлки районы Татар Мулла авылында туа. Балалык еллары авылда үтә һәм башлангыч белемне дә шунда ала. Шамилнең күңелендә балачактан ук шигърият орлыклары шыта башлый.Урта мәктәпне Алпарда тәмамлагач, совхозда механизатор булып эшләгәндә дә, аннары армия сафларында хезмәт иткәндә дә аның шигырьләре район һәм республика газеталары битләрендә басылып тора. Әдәбиятны яратуы аны Казан дәүләт университетына укырга алып килә. Университетның татар теле һәм әдәбияты бүлегендә белем ала.Чөнки мәктәптә укыган вакытта ук әдәбият белән кызыксынуы, ”Алтын каләм” түгәрәгенең иң актив әгъзасы буларак танылырга мөмкинлек бирә.

      Халык шагыйре Сибгат ага Хәким дә, аңа зур өметләр баглап, үзенең хәер-фатыйхасын бирә.Ул: “Шамил кабаланмыйча иҗат итә, ялтыравык дан артыннан кумый, ә рухы ныклыгын саклаган хәлдә, поэтик осталыгын арттыра бара. Бу –

7

аның холкында да, иҗатында да бердәй чагылыш таба...”

Университетны тәмамлагач, “Татарстан яшьләре” газетасында, “Казан утлары” журналында эшләп чыныгу ала.

     Замандаш шагыйрьләре белән даими аралашып яшәү, әдәби-мәдәни мохиттә кайнау Шамил Маннаповның иҗатына да уңай йогынты ясый. 1970 нчы елда аның Татарстан китап нәшриятында “Хәят көндәлеге” дигән мөстәкыйль шигъри җыентыгы дөнья күрә. Укучылар тарафыннан ши-гырьләренең җылы кабул ителүен тойгач, Шамил абый 1972нче елда “Та-мырлар” дигән икенче китабын да бастырып чыгара. Шуннан соң аның “Тугрылык алиһәсе” (1976), “Апрель авазы” (1987), “Кайту” (1981) исемле китаплары да нәшер ителеп, күпләгән күңелләргә тылсымлы нурлар сибеп, шигърият сөючеләрнең кулларына килеп эләгә, өйләренә балкып барып керә. Ә 1979нчы елда исә “Әти урманы” дигән проза китабы белән киң масштабтагы китап укучыларын сөендерә.                                                                        

                                                                                                                                                                          2.2. Шагыйрьнең иҗади эшчәнлегенә гомуми күзәтү

Шамил Маннаповның шигырьләре нәрсә турында соң? Бу турыда автор үзе: “Ә менә шигырьләрем аша эчке кичерешләремне: туган ягыма, балаларыма карата мәхәббәт хисен, гаилә учагының мәңгелек тарту көчен, туган туфрак белән бердәмлек тойгыларын җиткерергә тырышам”.(Ә.Давыдов. Сиңа илткән юл. “Татарстан яшьләре”,1968 ел.25 март саны)

     Туган авыл, туган нигез һәркем өчен дә кадерле, аны сакларга, онытмаска кирәклеген автор искәртә. Әйе, Шаиил абый темаларны ерактан эзләми. Туган төбәге, җанына газиз Татар Мулла җиреннән ала. Еракта яшәсә дә, күңеле белән Әлки егете булып кала. Туган як моңы аны һәрвакыт иҗатка дәртләндерә. Шуңа күрә туган авылы табигатенә һәм районына багышланган шигырьләре аның иҗатында зур урын алып тора:

                       Авылларын патша белмәгән як,-

                       Матурлыгы,бәлкем, “бәлки”дер.

                       Кемнәргәдер “бәлки” булган җирләр,

                               8

                        Туган як ул безнең – Әлкидер.        

                        Чирмешәне ага челтер-челтер,

                       “Әллием дә, диеп, бәллием”...

                        Сугыш елларында атны йоткан

                        Болан сазлыгының

                        Әле дә булса җанда әрнүе.

                        Балконында Әлки туфрагында

                        Үстерә ул чәчәк-гөлләрен.

                        Зарланмый ул, бары әйтеп куя:

                       “Бәлки.кайтып булыр анда да...”

                         Менә шундый як ул безнең төбәк,

                        Гөл туфрагы – йөрер юллары.

                       Шул туфракны таптамыйк дип микән,

                        Читтә яши бик күп уллары.

                        Кара як дип сине кимсетәләр,

                        Матурлыгың,бәлки, “бәлки”дер.                                      

                        Тик ул җирләр илне туйдыручы

                        Туган як ул – безнең Әлкидер.                                      

                                                                           (“Әлки һәм бәлки”)

      Авторның үзе туып үскән төбәккә багышлап язылган шигырьләрендә  канатлы яшьлек ашкынуы һәм изге туган җир туфрагы бербөтенгә әверелеп яши: туган якның агым сулары кебек лирик героебызның йөрәге ярсу, туган як таңнары кебек үк аның йөзе алсу:

                                      Ни хикмәттер,

                                      Туган якта

                                      Мин үземне сизәм зуррак.

                                      Әллә шулай югарырак

                                      Күтәрәме туган туфрак?

                                      Әллә юлга яткан кары,

                                             9

                                     Әллә кар күмгән йортлары?        

                                      Үзләре бераз иелеп,

                                      Күрсәтә мине зур итеп?

                                      -Сау кайттыңмы,авылдаш? – дип,

                                      Уңнан-сулдан сәлам биреп,

                                      Уза яшьләр,аксакаллар,

                                      Күңелемне үсендереп...

                                      Шуңа да бит кайткан саен

                                     Мин үземне сизәм зуррак.

                                     Адәм баласын югары

                                     Күтәрәдер туган туфрак.

                                                                          (“Туган җир”)

       Кешенең гомере башланып киткән кебек үк, инешнең дә башлангычы бар. Бу — чишмәләр. Чишмә, тау астыннан көмеш күзе белән җирне тишеп, бик зур кыенлыклар белән саркып чыга, бөдрә дулкыннар ясап, әкрен генә ага. Аның көмеш сыман тамчылары кояш нурлары астында энҗе бөртекләре кебек җемелдиләр.Чишмәләр... Кемнең генә күңеленә илһам салмый да, кемгә генә канат  куеп, хыялларын үстерми икән соң алар?! Гасырлардан

                                                                                                                           гасырларга чишмә безнең халык өчен илһам чыганагы булган. Ул җырларда туган як белән тәңгәл куела. Шагыйрь Шамил Маннапов туган ягы, туган йорты турында да күп яза.

         “Туган авылым чишмәсе”дигән шигырендә ул болай ди:

Әллә нинди генә монда сулар:

Күпме эчмә, һич басылмый сусын,

Һич басылмый йөрәгемнең уты –

Яндыралар мине уй – кайгылар.

Искә төшә,челтер-челтер агып,

Туган авылым очындагы чишмә.

10

Салкын суын тик бер йотым эчсәм,

Басылыр сыман бөтен сусауларым...  

Үлмәм кебек, калырмын күк исән,

Җан газабы белән ятканда да,

Авызыма тамчы су салсалар

Туган авылымның чишмәсеннән.              

        Чыннан да, туган як, гаилә учагы шагыйрь иҗатында еш яңгыраш таба. Моны шигырьләре белән танышкач күрәбез. Әниләр темасы Шамил Манна-

повның шигъри җанын гел тетрәндереп, язарга рухландырып, рәхмәтен бел-

дереп тора да инде.

                        Күкрәк көчем белән, мул җимешләр

                        Җыеп алсам әгәр эшемдә,

                        Әллә нигә иркәләгән сыман,

                        Әни керә минем төшемә.

                        Кинәт кенә хәсрәт уты кабып,

                        Янып йөрсә әгәр эчемдә,

                        Әллә нигә үпкәләгән сыман,

                        Әни керә минем төшемә.

                        Миһербансыз бәндәләргә карап,

                        Каш җыерсам бөтен кешегә,                                                    

                          Әллә нигә шелтәләгән сыман,                                            

                          Әни керә минем төшемә

                          Вөҗданыма каршы эш эшләсәм,

                          Мин саташып чыгам төн буе.

                          Иркәләгән,үпкәләгән сыман,

                          Шелтәләгән сыман беръюлы,                    

                          Әни керә минем төшемә.

                         Төп нигезгә юлны оныта калсам,

                          Битарафлык иңсә хисемә,

                               11

                         Бусагада туктар сыман әни,

                        Кералмыйча минем төшемә...

                                                               (“Әни керә минем төшемә”)     

   “Читтә яшәгәндә – гаилә җылысы аеруча сагындыра икән!” - дип яза үзе автор. (Маннапов Ш.. Тормыш дәрьясын кичкәндә...-Казан: “Тат.китап нәш”,1987ел) “Ерактагы-йөрәктә”, - дигәндәй, ул үзенең яратканнары хакында һәрчак уйлап-сагынып яши.Боларга:“Шомырт апа”, “Фәлах абзый...”, “Карт солдат”, “Маһруй әби теләге”, “Тәти апа”шигырьләре мисал.

       Шагыйрь табигатьтәге кечкенә генә үзгәрешләрне дә бөтен җаны аша тоя

һәм үзенең күзәтүләрен укучылары белән уртаклаша. “Ак күгәрчен кебек бу кышлар”, “Апрель авазы”, “Кояш тотылу”, “Яңгырлы җәйдә”, “Соңгы бураннар”, “Урман шавы”, “Чишмә” һ.б.шигырьләре – моның ачык мисалы.

    Шамил Маннапов кешеләрне ятимнәргә, мохтаҗларга карата шәфкатьлерәк, мәрхәмәтлерәк булырга чакыра:

                                    Канатларын җилпеп, тургай хисем

                                    Сайрасын гел эшчән халкым өчен,-

                                    Рәхмәт белән телгә алсыннар.

                                   Аруларым шунда. талуларым,

                                    Авыруларым, сагыш-януларым

                                    Шатлык булып миңа кайтырлар.

                                    Кайтырлар...                  (“Кайтырлар”)                                                                                                                                                      

       Нәрсә ул яхшылык һәм шәфкатьлелек? Бу сүзләрнең мәгънәсе нидә? Уйлап карасак, шәфкатьлелек - бер-береңә ярдәмгә килергә әзер булу, якын кешең өчен үзеңне,  үзеңнең хис-тойгыларыңны корбанга китерүдер мөгаен, гомумән, чын күңелдән эчкерсез яхшылык кылу. Минем авылдашым да үз позициясенә тугры кала – кешелек дөньясы игелекле булырга тиеш. Тирә-юньдә нигә шулкадәр явызлык күп? Шамил Маннаповны шушы фәлсәфи сорау борчый һәм ул бездән җавап көтә:

                                                                                                                                   12

                                         Юктан гына кайгырабыз,

                                         Юктан гына шатланабыз.        

                                         Ансы шулай,

                                          Ләкин нигә

                                          Кайчак артык вакланабыз?

                                          Дуслар белән күрешәбез,

                                          Эч серебез бүлешәбез.

                                          Ансы шулай.

                                          Ләкин нигә

                                          кайчак юктан сүгешәбез?

                                         “Адәм баласы – җир корты,

                                          Ни көтәсең, дисең, аннан...”

                                          Ансы шулай.

                                          Ләкин җанга

                                          Кояш нуры да бит тамган...

                                          Җир белән күк арасына

                                          Баскан адәм баласының

                                          Тәне тарта кара җиргә,

                                          Җаны – биек зәңгәр үргә.

                                          Гадилек белән галилек

                                          Ике якка тарта ничек,

                                          Шулар тотмый микән безне

                                          Ошбу Җирдә кеше итеп?..

       Кеше кичерешенең бер мизгелен, яшәешенең бер күренешен тасвирлау аша Шамил Мәгыйз улы тормыш фәлсәфәсен ачып сала.Тормыш-көнкүрешкә, Татарстан тарихы, милләт язмышы, кеше, аларның үзара мөнәсәбәтләре турында җитди уйланулар юлына баса. Аның шигырьләрендә үз җире, милләте белән горурлану хисе сизелеп тора.

                                            13

        Син шундый җир: газиз анам сыман        

                                    Кочагында үстерәсең безне        

                                    Халкым кебек җаның мәрхәмәтле,

                                    Туган җирем – Татарстан җире.                                                                          

                                    Күп күргәнсең,күтәргәнсең күпне,

                                    Авырлыклар куркытмаган сине.

                                    Халкым кебек батыр табигатьле,

                                   Туган җирем – Татарстан җире.

                                   Зур төзелеш мәйданнары итеп

                                   Сайлады Ил синең киңлегеңне.

                                   Халкым кебек киң күңелле бу җир -

                                   Туган җирем – Татарстан җире...

                                                                                        (“Татарстан җире”)

            Ш.Маннапов исә татар әдәбиятындагы хәрби тема традицияләренә тугрылыклы калып, аны уңышлы дәвам иткән хәлдә,үзенең чордаш шагыйрьләре арасында бердәнбер буларак бу теманы үз иҗатының төп үзәне итеп алды. “Чехолдагы ракеталар”, “Солдатта булган диләр...”кебек әсәрләренең чын мәгънәсендә халыклашып китүе моңа мисал.

           Шамил Маннаповның юмор – сатира өлкәсендәге эзләнүләре турында аерым бер сүз әйтеп үтәсе килә.Хәлбуки, шул чорда шагыйрьләрнең күбесе үз иҗатларында халкыбызның,татар әдәбиятының иң популяр һәм үзенең осталыгын күрсәтә алган бу күркәм жанрына бөтенләй күз йомдылар.Ул үзгә буларак, иҗатының буеннан-буена юмор – сатира жанрында каләм тибрәтүен ташламады. Дөрес, юмор аның төп жанрына әверелеп китмәде. Шулай да, Ш.Маннапов татар әдәбиятына бер бәйләм әйбәт юмористик әсәрләр бирде. Солдат тормышы турындагы әсәрләренең байтагына да халыкчан шаянлык, күркәм бер рух биреп тора.

         Якты талант иясе Шами Маннапов бик   күп җыр сөючеләрнең күңелләренә дә үтеп кергән шагыйрь. Моңа күп әсәрләренең  көйгә салынуы да мисал.

14

“Яшьлек дусларыма”, “Рәхмәт сиңа”, “Кичермәсләр”, “Керфегеңә тамармын

мин..”, “Туган як басулары”, “Солдатта булган, диләр...”һ.б.                                                                                                                                                                                     

       Шагыйрьнең лирик герое без эшләгән, йөргән, ял иткән, укыган, хәрәкәт иткән бөтен урыннарда узара очрашып торган замандашларыбыз кебек уйлана, фикер алыша, борчыла, моңлана, үзенчә нәтиҗәләр ясый.Ләкин бу лирик геройның без очрашып торган кешеләрдән бер аермасы бар – ул берүзе күпләр уен уйлый, күпләр шатлыгын яки кайгысын кичерә, күпләр хыялы белән хыяллана.

          Уй – кичерешләрен, кызыклы күзәтүләрен, фәлсәфи фикерләрен, гыйбрәтле гыйбарәләрен, туган ягыбыз мәзәкләрен тезмә һәм чәчмә әсәрләре юлларына, хикмәтле орлыклардай салып, үз укучысының күңеле түренә җиткерүче ул.          

          Халыкта: “Кар астында – салкын чишмә”- дигән гыйбарә бар. Икенче төрлерәк итеп әйткәндә, тыйнак – җыйнак җан иясе, йөзендә рухи тынычлык саклап, үзенең кайнар хисләрен кешеләргә сиздермичә, артык каударланмыйча, җай гына үз эшләрен эшләгән авылдашым Шамил абый  – әнә шундый затлардан иде.                                                                                

                                                                                                                                      15

                                                   Йомгак

3.1. Ш.Маннаповның күпкырлы эшчәнлеге, әдәби иҗатының асыл сыфатлары

    Эзләнү эше нәтиҗәсендә мин Маннаповларның гаилә архивы материаллары белән таныштым һәм бер системага салдым. Иҗади эшемне язганда, ул материалларны кулланырга өйрәндем. Шагыйрьнең туганнары, күреп белгәннәр белән очрашып сөйләштем. Очрашулар вакытында укучыларга шагыйрьнең әсәрләре белән танышу мөмкинлеге дә булды.

    Шамил Маннаповның тормыш юлын һәм иҗатын өйрәнү зур кызыксыну уятты, чөнки ул шигырьләрендә һәркемгә якын , аңлаешлы темаларны ачып сала:      

                1.Туган якка, гаилә учагына мәхәббәт.

2.Ватан темасы.

3.Кеше һәм табигать.

4.Туган авылы вакыйгалары.

5.Хезмәт темасы.

6.Татар милләте тарихы.

  Поэзиясенә хас үзенчәлекләр:

1. Әйләнә – тирәгә балалар күзеннән карау һәм вакыйгаларны бала күңеле, бала йөрәге аша кабул итү.

 2. Шигырьләренең гадилеге, метафораларга бай булуы.

 3. Тормыш мәгънәсе турында фәлсәфи фикерләве.

 4. Музыкальлек.

3.2.Ш.Маннапов иҗаты – дәвамлы иҗат.

 Мин үземә шагыйрьнең иҗатына бәя бирү максатын куймадым. Бары тик замандашларымның якташыбыз, авылдашыбыз Ш.Маннапов хакында күбрәк белүләрен телим.

    Укучыларның белемнәрен тикшерү максатыннан, бирелгән тема буенча анкета үткәрелде. Сорау вариантлары Кушымта №1да бирелде.

• Шамил Маннапов кем ул соравына 98,5 % укучы җавап бирде.

16

      .   78 % укучы шагыйрь туган авылны атады.        

• Китаплары турында укучыларның 51 % гына җавап бирде.
• Автор иҗатының тематикасы турында сорау кыенрак булды, 48 %.
• Нинди шигырьләрен укыганыгыз бар соравына 43,5% укучы җавап бирде.
• 78 %  укучы 5 сорауга дөрес җавап бирде.                                              

                                                                                                                                                                                             17                                              

                                            ӘДӘБИЯТ ИСЕМЛЕГЕ:

1.Шамил Маннапов. Апрель авазы. Шигырьләр. Казан, “Татарстан китап нәшрияты”, 1987 ел.

 2.Шамил Маннапов. . Әти урманы: Проза. –. Казан, “Татарстан китап                    

     нәшрияты”, 1979 ел.        

 3. Шамил Маннапов. Кайту: Шигырьләр. –. Казан, “Татарстан китап      

      нәшрияты”, 1981 ел.

  4.Шамил Маннапов. Җиргә сыенам: Шигырьләр. –. Казан, “Татарстан  

      китап нәшрияты”, 1990 ел.

  5.Шамил Маннапов. Тамырлар: Шигырьләр. –. Казан, “Татарстан китап

     нәшрияты”, 1972ел.

   6.Шамил Маннапов. Тугрылык алиһәсе.Шигырьләр –. Казан, “Татарстан

     китап нәшрияты”, 1976ел.

   7.Ә.Давыдов. Сиңа илткән юл. “Татарстан яшьләре”,1968 ел.25 март.

                                                                                                                           18

Кушымта

“Шамил Маннапов турында син нәрсә беләсең?” темасы буенча сораулык

1. Шамил Маннапов кем ул?
2. Ул кайда туган?
3. Шагыйрьнең ничә китабы дөнья күрде?

       4. Шагыйрь үзенең иҗатында нинди темаларны яктырта?

  5. Шамил Маннаповның нинди шигырьләрен беләсең?